विभूषण नियमावली, २०६५

विभूषण नियमावली, २०६५ नेपाल राजपत्रमा प्रकाशन मिति २०६५।११।१२

संशोधन १. विभूषण (पहिलो संशोधन) नियमावली, २०७७ २०७७।०३।२२ २. विभूषण (दोस्रो संशोधन) नियमावली, २०७७ २०७७।०५।२९

विभूषण ऐन, २०६४ को दफा २८ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी नेपाल सरकारले देहायका नियमहरू बनाएको छ ।

परिच्छेद – १ प्रारम्भिक १. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भः (१) यी नियमहरूको नाम “विभूषण नियमावली, २०६५” रहेको छ। (२) यो नियमावली तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ । २. परिभाषाः विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस नियमावलीमा ‘ऐन’ भन्नाले विभूषण ऐन, २०६४ सम्झनु पर्छ ।

परिच्छेद – २ मानपदवी ३. नेपाल रत्न मानपदवीः (१) नेपालको प्रतिष्ठा अभिवृद्धि गर्ने गरी राष्ट्रिय जीवनको कुनै पनि क्षेत्रमा उदाहरणीय योगदान पुर्याउने नेपाली नागरिकलाई नेपाल रत्न मानपदवी प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको मानपदवीको श्रेणी विभाजन हुने छैन र त्यस्तो मानपदवीको प्रतीक समूह र मालाको नाप परिशिष्ट एक अनुसूची–१ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ । ४. राष्ट्रगौरव मानपदवीः (१) अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा नेपालको प्रतिष्ठा बढाउन विशिष्ट योगदान पुर्याउने विदेशी मुलुकको राष्ट्राध्यक्ष वा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय जीवनिका कुनै पनि

क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याउने नेपाली नागरिकलाई राष्ट्रगौरव मानपदवी प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको मानपदवीको श्रेणी विभाजन हुने छैन र त्यस्तो मानपदवीको मण्डन, प्रालम्भिका र पट्टकाको विवरण र नाप परिशिष्ट एक अनुसूची–२ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

५. राष्ट्रदीप मानपदवीः (१) नेपालको यश, श्रीवृद्धि, हित तथा उत्थानका लागि आ–आफ्नो क्षेत्रबाट राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा महत्त्वपूर्ण योगदान गर्ने नेपाली नागरिक वा विदेशी नागरिकलाई राष्ट्रदीप मानपदवी प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको मानपदवीको श्रेणी विभाजन देहायबमोजिम हुनेछः– (क) प्रथम श्रेणी – महाउज्ज्वल राष्ट्रदीप । (ख) द्वितीय श्रेणी – उज्ज्वल कीर्तिमय राष्ट्रदीप । (ग) तृतीय श्रेणी – सुकीर्तिमय राष्ट्रदीप । (घ) चतुर्थ श्रेणी – कीर्तिमय राष्ट्रदीप । (ङ) पञ्चम श्रेणी – राष्ट्रदीप । (३) उपनियम (१) बमोजिमको मानपदवीको मण्डन, प्रालम्भिका र पट्टिकाको विवरण र नाप परिशिष्ट एक अनुसूची–३ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

६. जनसेवाश्री मानपदवीः (१) राष्ट्रिय जीवनका कुनैपनि क्षेत्रमा प्रशंसनीय काम गर्ने नेपाली नागरिक वा नेपालको हितमा विशेष योगदान पुर्याउने विदेशी नागरिकलाई जनसेवाश्री मानपदवी प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको मानपदवीको श्रेणी विभाजन देहायबमोजिम हुनेछः– (क) प्रथम श्रेणी – सुप्रसिद्द प्रबल जनसेवा श्री । (ख) द्वितीय श्रेणी – प्रसिद्द प्रबल जनसेवा श्री । (ग) तृतीय श्रेणी – सुप्रबल जनसेवा श्री । (घ) चतुर्थ श्रेणी – प्रबल जनसेवा श्री । (ङ) पञ्चम श्रेणी – जनसेवा श्री ।

(३) उपनियम (१) बमोजिमको मानपदवीको मण्डन, प्रालम्भिका एवं पटिकाको विवरण र नाप परिशिष्ट एक अनुसूची–४ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

७. मानपदवीको मण्डन लगाउने तरिकाः (१) मानपदवीका प्रतीक समूहमध्ये मण्डन प्रमुख प्रतीक मानिनेछ र सो प्रतीक नलगाई अरू प्रतीक लगाउन सकिने छैन ।

(२) एकभन्दा बढी मानपदवीहरू पाउने व्यक्तिले त्यस्ता मानपदवीहरूका मण्डनहरू एकसाथ लगाउन सक्नेछ । यसरी एकभन्दा बढी मानपदवीहरूका मण्डनहरू लगाउँदा मर्यादाक्रम अनुसार लगाउनु पर्नेछ ।

(३) एकभन्दा बढी मानपदवीहरूका मण्डनहरू एकसाथ लगाउँदा मानपदवीको मर्यादाक्रम अनुसार माथिल्लो मानपदवीको मण्डन अरू मण्डनभन्दा माथि वा दाहिनेतर्फ लगाउनु पर्नेछ ।

(४) नेपाल र विदेशी मुलुकको मानपदवीहरूका मण्डनहरू एकसाथ लगाउँदा नेपालको मानपदवीको मण्डन विदेशी मुलुकको मानपदवीको मण्डनभन्दा माथि वा दाहिनेतर्फ लगाउनु पर्नेछ ।

तर विदेशी मुलुकका राष्ट्राध्यक्ष नेपालको राजकीय वा औपचारिक भ्रमणमा रहेको अवस्थामा आयोजित औपचारिक समारोहमा उपस्थित हुँदा वा कुनै विदेशी मुलुकको औपचारिक भ्रमणमा गएको वा कुनै विदेशी मुलुकको औपचारिक समारोहमा सरिक हुनुपर्ने अवस्थामा नेपालको र सो विदेशी मुलुकका मानपदवीका मण्डनहरू एकसाथ लगाउँदा नेपाल सरकारले तोकेबमोजिम हुनेछ ।

(५) विदेशी मुलुकबाट पाएका मानपदवीहरूका मण्डनहरू एकसाथ लगाउँदा श्रेणी र पाएको मितिको क्रम अनुसार लगाउनु पर्नेछ । कुनै एउटा विदेशी मुलुकबाट एउटै श्रेणीको दुई वा दुईभन्दा बढी किसिमको मानपदवी पाएको भए मानपदवी लगाउँदा सो मुलुकद्वारा निर्धारित मर्यादाक्रम अनुसार लगाउनु पर्नेछ ।

तर कुनै एउटा विदेशी मुलुकबाट कुनै मानपदवी प्राप्त भएपछि अर्को विदेशी मुलुकबाट सोही श्रेणीको मानपदवी प्राप्त भएपछि पहिले मानपदवी दिने मुलुकले सोही श्रेणीको कुनै अर्को मानपदवी प्रदान गरेमा मर्यादाक्रमका सम्बन्धमा त्यस्ता मुलुकहरूमा जस्तोसुकै व्यवस्था भए पनि त्यस्ता मानपदवीहरू पाएको मितिको क्रम अनुसार लगाउनु पर्नेछ ।

८. मानपदवीको पट्टा वा पटिका र प्रालम्बिका लगाउने तरिकाः मानपदवीको मण्डन लगाउँदा सो मानपदवीको पट्टा वा पटिका र प्रालम्बिका भएकोमा प्रालम्बिकासमेत लगाउनु पर्नेछ । तर, – (१) प्रथम श्रेणीको एउटाभन्दा बढी मानपदवीको मण्डन लगाउँदा सोमध्ये एउटा मानपदवीको मात्र पट्टा र प्रालम्बिका लगाउनुपर्नेछ । (२) नेपाली सेना र प्रहरीका हकमा अवस्था अनुसार मण्डनमात्र पनि लगाउन सकिनेछ ।

९. मानपदवीको प्रतिक समूह फिर्ता गर्नेः तल्लो श्रेणीको मानपदवी पाउने व्यक्तिले माथिल्लो श्रेणीको मानपदवी पाएमा तल्लो श्रेणीको मानपदवी फिर्ता गर्नु पर्नेछ ।

१०. $\times$.............................

परिच्छेद – ३ अलङ्कार

११. राष्ट्र यशोवर्धनकः (१) राष्ट्रिय वा अन्तर्राष्ट्रिय जीवनका कुनै पनि क्षेत्रमा उदाहरणीय काम गरी राष्ट्रको मान, प्रतिष्ठा, यश, गौरव वृद्धि गर्ने काममा योगदान दिने नेपाली नागरिकलाई राष्ट्र यशोवर्धनकको अलङ्कार प्रदान हुन सक्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बनौट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–१ बमोजिमको हुनेछ ।

१२. परम पौरख भास्करः (१) नेपालको रक्षाको निमित्त वा कर्तव्य पालनको सिलसिलामा ज्यानको परवाह नराखी अति साहसपूर्ण काम गर्ने वा राम्रो योजना बनाई सफल परिणाम हासिल गराउने नेपाली सेनालाई मात्र परम पौरख भास्करको अलङ्कार प्रदान हुन सक्नेछ। (२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बनौट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–२ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

१३. नेपाल प्रताप सुभूषणः (१) आन्तरिक गतिविधि वा दङ्गा नियन्त्रण गर्ने कार्यमा उल्लेख्य कार्य गर्ने, गम्भीर प्रकृतिको अपराध नियन्त्रण एवं अनुसन्धानमा उल्लेख्य भूमिका निर्वाह

$\times$ पहिलो संशोधनद्वारा खारेज ।

गने, आफ्नो सेवाप्रणि अत्यन्त निष्ठावान् भई आफू कार्यरत सङ्गठनको नाम उच्च राख्न उल्लेख्य योगदान दिने प्राकृतिक प्रकोप वा महामारीमा पीडितहरूको उद्धार, राहत एवं व्यवस्थापन वा जोखिम न्यूनीकरण गर्ने कार्यमा उल्लेख्य योगदान पुर्याउने प्रहरीलाई नेपाल प्रताप सुभूषणको अलङ्कार प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बनौट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–३ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

१४. नेपाल सेवा प्रवीणः (१) शिक्षा, साहित्य, कला, विज्ञान, संस्कृति, सार्वजनिक प्रशासन लगायत सार्वजनिक जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा उत्कृष्ट कार्य गरी मुलुकको सम्मान अभिवृद्धि गर्नमा योगदान पुर्याउने नेपाली नागरिकलाई नेपाल सेवा प्रवीणको अलङ्कार प्रदान हुन सक्छ। (२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बनौट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–४ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

१५. अतिपौरख भास्करः (१) नेपालको रक्षाको निमित्त कर्तव्य पालनको सिलसिलामा ज्यान जोखिममा राखी साहसपूर्ण काम गर्ने वा राम्रो समूह बनाई सफल परिणाम हासिल गराउने नेपाली सेनाका जवान वा अधिकारीलाई अति पौरख भास्करको अलङ्कार प्रदान हुन सक्छ। (२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बनौट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–५ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

१६. नेपाल प्रताप आभूषणः (१) आतंककारी गतिविधि, दङ्गा नियन्त्रण, गम्भीर प्रकृतिको अपराध नियन्त्रण र अनुसन्धान गर्ने कार्य, प्राकृतिक प्रकोप वा महामारीमा पीडितहरूको उद्धार, राहत एवं प्रकोप व्यवस्थापन वा जोखिम न्यूनीकरण गर्ने कार्यमा महत्वपूर्ण योगदान दिने वा अपहरित व्यक्तिको उद्धार गर्ने वा सीमा सुरक्षामा विशिष्ट र उल्लेख्य कार्य गर्ने प्रहरीका जवान वा अधिकारीलाई नेपाल प्रताप आभूषणको अलङ्कार प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बनौट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–६ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

१७. समाज सेवा रत्नः (१) सामाजिक सेवाको कुनै पनि क्षेत्रमा उल्लेख्य योगदान पुर्याउने वा वृद्ध, बालबालिका, असक्त, असहाय, अपाङ्ग लगायत शारीरिक वा मानसिकरूपबाट पीडित व्यक्तिको उद्धार हुने किसिमका कार्य गर्ने व्यक्तिलाई समाज सेवा रत्नको अलङ्कार प्रदान हुन सक्छ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बणाट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–७ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

१८. महापौरख भास्करः (१) नेपालको रक्षाको निमित्त कर्तव्य पालनाको सिलसिलामा ज्यान जोखिममा राखी असाधारण बहादुरीका साथ साहसपूर्ण काम गर्ने नेपाली सेनाका जवान वा अधिकारीलाई महापौरख भास्करको अलङ्कार प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बणाट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–८ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

१९. नेपाल प्रताप भूषणः (१) आफ्नो कार्य क्षेत्रमा उल्लेखनीय योगदान पुर्याउने वा प्राकृतिक प्रकोपका समयमा पीडितहरूलाई तत्परतासाथ सेवा पुर्याउने प्रहरीका जवान वा अधिकारीलाई नेपाल प्रताप भूषणको अलङ्कार प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको अलङ्कारको बणाट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट दुई अनुसूची–९ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

परिच्छेद – ४ पदक

२०. लोकश्री पदकः (१) लोककल्याण तथा सार्वजनिक हितको लागि प्रशंसनीय काम गर्ने नेपाली नागरिकलाई लोकश्री पदक प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बणाट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–१ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२१. राष्ट्रसेवा पदकः (१) राष्ट्रहितको लागि राष्ट्रसेवाको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउने निजामती कर्मचारी, नेपाली सेना वा प्रहरीका जवान वा अधिकारीलाई राष्ट्रसेवा पदक प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदक प्रथम श्रेणी र द्वितीय श्रेणीको हुनेछ । (३) देहाय बमोजिमको सेवा अवधि पूरा गरेका निजामती कर्मचारी, नेपाली सेना वा प्रहरीका जवान वा अधिकारीलाई देहाय बमोजिमको राष्ट्रसेवा पदक प्रदान गरिनेछः– (क) अविच्छिन्न २५ वर्ष सेवा गरेकोलाई प्रथम श्रेणीको राष्ट्रसेवा पदक, (ख) अविच्छिन्न १२ वर्ष सेवा गरेकोलाई द्वितीय श्रेणीको राष्ट्रसेवा पदक,

(४) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–२ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२२. सत्कार्य पदकः (१) मानव जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा निस्स्वार्थ भावले संलग्न रही मुलुक तथा मानव जातिको उत्थान र कल्याणमा सराहनीय योगदान पुर्याउने जुनसुकै व्यक्तिलाई सत्कार्य पदक प्रदान गर्न सकिन्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–३ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२३. समाजसेवा पदकः (१) सामाजिक क्षेत्रमा उल्लेखनीय सेवा गर्ने लब्ध प्रतिष्ठित समाजसेविलाई समाज सेवा पदक प्रदान गर्न सकिन्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–४ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२४. शिक्षाज्योति पदकः (१) नेपालभित्र वा अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा शिक्षा, वातावरण संरक्षण वा सूचना प्रविधिको क्षेत्रमा विशिष्ट योगदान पुर्याउने जुनसुकै नेपाली तथा विदेशी नागरिकलाई शिक्षा ज्योति पदक प्रदान गर्न सकिन्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–५ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२५. सगरमाथा पदकः (१) पर्वतारोहण लगायत सार्वजनिक जीवनका अन्य क्षेत्रमा साहसिक कार्य गरी मुलुकको प्रतिष्ठा तथा गौरव बढाउन योगदान पुर्याउने व्यक्तिलाई सगरमाथा पदक प्रदान गर्न सकिन्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–६ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२६. सुकीर्ति पदकः (१) राष्ट्रिय जीवनका कुनै पनि क्षेत्रमा कीर्तिमान कायम गरी मुलुकको गौरव तथा प्रतिष्ठा बढाउन योगदान पुर्याउने नेपाली नागरिकलाई सुकीर्ति पदक प्रदान गर्न सकिन्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–७ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२७. वीरता पदकः (१) नेपालभित्र आन्तरिक उपद्रव वा अशान्ति भएको बखत वा कुनै दुर्घटना वा विपत्तिमा परेको व्यक्तिलाई ज्यान जोखिममा राखी बचाउने वा बचाउने प्रयत्न

गर्दै आफ्नो ज्यान गुमाउने व्यक्ति वा आफ्नो ज्यानसमेत खतरामा पारी शान्ति कायम गर्न असाधारण बहादुरी देखाउने नेपाली सेना एवं प्रहरीमा कार्यरत जवान वा अधिकृत वा अन्य जुनसुकै व्यक्तिलाई वीरता पदक प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनोट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–८ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२८. शौर्य पदकः (१) नेपालको रक्षाका लागि वा नेपालमा अमन चयन कायम राख्न ज्यान जोखिममा राखी अदम्य साहसका साथ कर्तव्य पालन गर्ने नेपाली सेनाका जवान वा अधिकृत र नेपालमा अमन चयन कायम गर्ने र अपराध नियन्त्रण गर्ने सिलसिलामा विशेष बहादुरीका साथ साहसपूर्ण काम गर्ने प्रहरी जवान वा अधिकृतलाई शौर्य पदक प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनोट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–९ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

२९. प्राकृतिक प्रकोप पीडितउद्धार पदकः (१) प्राकृतिक प्रकोपबाट पीडित व्यक्तिहरूको उद्धार एवं व्यवस्थापन वा प्रकोपको जोखिम न्यूनीकरण गर्ने कार्यमा प्रशंसनीय रूपमा योगदान गर्ने वा सहयोग पुर्याउने व्यक्तिलाई प्राकृतिक प्रकोप पीडितउद्धार पदक प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनोट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–१० मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

३०. विकास रत्न पदकः (१) मुलुकको सामाजिक, आर्थिक वा विकास निर्माण कार्यमा संलग्न रही सार्वजनिक कल्याण तथा जनहितको प्रवर्द्धन तथा जनजीवनको स्तरमा सुधारका लागि उल्लेखनीय योगदान पुर्याउने व्यक्तिलाई विकास रत्न पदक प्रदान हुन सक्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनोट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–११ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

३१. शान्ति पदकः (१) संयुक्त राष्ट्र सङ्घको आह्वानमा विदेशमा गई शान्ति कायम गर्ने कार्यमा योगदान पुर्याउने वा मुलुकभित्र नै शान्ति कायम गर्न उदाहरणीय कार्य गर्ने निजामती कर्मचारी, नेपाली सेना तथा प्रहरीका जवान वा अधिकृतलाई शान्ति पदक प्रदान हुन सक्छ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–१२ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

३२. विज्ञान प्रवीण पदकः (१) विज्ञान तथा प्रविधिको क्षेत्रमा विशिष्ट योगदान पुऱ्याउने नेपाली वैज्ञानिकलाई विज्ञान प्रवीण पदक प्रदान गर्न सकिन्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–१३ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

३३. संविधानसभा निर्वाचन पदकः (१) सम्बत् २०६४ साल चैत्र २८ गते सम्पन्न भएको संविधानसभा सदस्य निर्वाचन सफलतापूर्वक सम्पन्न गर्ने गराउने कार्यमा महत्वपूर्ण योगदान दिने राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघ संस्था तथा व्यक्तिहरू र राष्ट्रसेवकहरूलाई संविधानसभा निर्वाचन पदक प्रदान गर्न सकिन्छ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पदकको बनौट, आकारप्रकार तथा पटिका परिशिष्ट तीन अनुसूची–१४ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

परिच्छेद – ५ विविध

३४. कार्यविधि बनाउन सक्नेः– ऐनको दफा ४ बमोजिम गठित भएको विभूषण समितिले मानपदवी, अलङ्कार र पदक सिफारिस तथा प्रदान गर्ने प्रयोजनका लागि प्रक्रिया निर्धारण गर्न आवश्यकता अनुसार कार्यविधि बनाउन सक्नेछ ।

*३४क. विभूषण प्रदान गर्ने सङ्ख्या: (१) ऐन तथा यस नियमावली बमोजिमको विभूषण प्रत्येक वर्ष नेपाल सरकारले तोकेको संख्यामा प्रदान गर्न सकिन्छ । (२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायको मानपदवी प्रत्येक वर्ष बढीमा देहायको संख्यामा प्रदान गर्न सकिन्छ:- (क) नेपाल रत्न एक, (ख) राष्ट्र गौरव दुई ।

• दोस्रो संशोधनद्वारा संशोधित ।

३५. स्वल्पाकार वा स्वल्पाकार पटिकाः (१) विभूषणहरूको स्वल्पाकार र स्वल्पाकार पटिका हुनेछ र स्वल्पाकार र स्वल्पाकार पटिका यस नियमावलीको अधीनमा रही विभूषण पाउने व्यक्तिले लगाउन सक्नेछ । (२) स्वल्पाकार र स्वल्पाकार पटिकाको बनोट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट चार अनुसूची–१ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

३६. तारिकाः (१) प्रथम श्रेणीका मानपदवीहरूको तारिका हुनेछ । आफूले पाएको मानपदवीको तारिका सो मानपदवी पाउने व्यक्तिले कोटको देब्रेपटि लगाउनु पर्नेछ । तर महिलाले कोट लगाए वा नलगाए पनि दाहिनेपट्टि तारिका लगाउनु पर्नेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको तारिकाको बनोट तथा आकारप्रकार परिशिष्ट चार अनुसूची–२ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।

३७. पटिकाः (१) विभूषणको आफ्नो सेवाको निर्धारित पोशाकमा लगाइने पटिका हुनेछ । (२) उपनियम (१) बमोजिमको पटिकाको नापको विवरण परिशिष्ट चार अनुसूची–३ बमोजिम हुनेछ ।

३८. विभूषण र पोशाकः विभिन्न राष्ट्रिय पर्व वा उत्सवहरूमा उपस्थित हुँदा विभूषण पाएका निजामती, प्रहरी, नेपाली सेना र अन्य पदाधिकारीहरू तथा व्यक्तिले लगाउनु परे विभूषण र पोशाक नेपाल सरकारले तोके बमोजिम हुनेछ ।

३९. विभूषणको प्रतीक समूहको जिम्माः ऐन बमोजिम प्रदान गरिने सबै विभूषणहरूको प्रतीक समूह गृह मन्त्रालयको जिम्मामा रहनेछ ।

४०. विभूषणको प्रतीक, स्वल्पाकार, तारिका इत्यादि किन्न सकिनेः (१) कुनै व्यक्तिले पाएको विभूषणको कुनै प्रतीक हराएमा, चोरीएमा वा नासिएमा सो प्रतीक निजले गृह मन्त्रालयले तोकेको ठाउँबाट खरिद गर्न सक्नेछ । (२) विभूषणको स्वल्पाकार र तारिका गृह मन्त्रालयले तोकेको ठाउँबाट खरिद गर्न सकिनेछ ।

४१. पटिका लगाउन सकिनेः आफ्नो सेवाको निर्धारित पोशाकमा पटिका लगाउन सकिनेछ ।

४२. प्रमाणपत्र प्रदान गर्नेः अलङ्कार र पदकहरू प्राप्त गर्ने व्यक्तिहरूलाई प्रमाणपत्र तथा प्रशंसापत्र दिइनेछ । त्यस्तो प्रमाणपत्र तथा प्रशंसापत्रको ढाँचा नेपाल सरकारले तोके बमोजिम हुनेछ ।

४३. विभूषण धारण गर्न सक्नेः (१) ऐन प्रारम्भ हुनुअघि देहायका मानपदिी, अलङ्कार र पदक प्राप्त व्यक्तिहरूले त्यस्ता मानपदिी अलङ्कार र पदक धारण गर्न सक्नेछन्– (क) मानपदिीः नेपाल प्रतापभास्कर, ओजस्वीराज्यन, नेपालतारा, ॐरामपट्ट, त्रिशूलपट्ट, गोरखादम्णबाहु । (ख) अलङ्कारहरूः सेवा सौभाग्यभास्कर, नेपाल महाप्रतापबर्द्धक, नेपाल प्रतापबर्द्धक, सुबीर पट्ट, नेपाल यशोबर्द्धक, वीर पट्ट । (ग) पदकहरूः सुप्रशंसनीय पट्ट, प्रशंसनीय पट्ट, प्रहरी रत्न, गजेन्द्रमोहल, राष्ट्र सेवा पदक, दुर्गम सेवा पदक, परदेश सेवा पदक, आकाश सेवा पट्ट, वारुण पदक, समाज सेवा पदक, सैनिक सेवा पट्ट, प्रहरी पराक्रम पदक, नेपाल भूषण, सैनिक दीर्घ सेवा पट्ट, जनपद दीर्घ सेवा पट्ट, प्रहरी दीर्घ सेवा पट्ट, प्रसिद्ध सेवा पदक, सैनिक सेवा पदक, जनपद सेवा पदक, प्रहरी सेवा पदक, सेवा पदक, लक्ष्यभेदक पदक, दैवी प्रकोप पीडितउद्धार पदक, तेस्रो सापेक्ष शिखर सम्मेलन पदक । (२) उपनियम (१) मा उल्लेख भएका मानपदिी, अलङ्कार र पदकबाहेक ऐन प्रारम्भ हुनुअघि पाएका त्यस्ता मानपदिी, अलङ्कार र पदक धारण गर्न पाइने छैन । (३) उपनियम (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी वा सशस्त्र प्रहरीका जवान तथा अधिकृतले ऐन प्रारम्भ हुनुअघि प्राप्त गरेको अन्य कुनै मानपदिी, अलङ्कार र पदकको रिबन आफ्नो पोशाकमा लगाउन वा विदेशी मुलुकका पदानुदत्त अधिकारी वा नागरिकले त्यस्ता मानपदिी, अलङ्कार वा पदिी धारण गर्न यस नियममा लेखिएको कुनै कुराले बाधा पुर्याएको मानिने छैन ।

४४. विभूषण फिर्ता गर्नु पर्नेः (१) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि देहायका व्यक्तिहरूले नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकेको अवधिभित्र ऐन प्रारम्भ हुनुअघि विभूषण सम्बन्धी तत्काल प्रचलित कानून बमोजिम प्राप्त गरेका देहायका विभूषणहरू गृह मन्त्रालयमा फिर्ता गर्नु पर्ने छः– (क) तत्काल कायम रहेको राजपरिवारका सदस्य वा शाही नातेदारले सो हैसियतमा प्राप्त गरेको पदक, (ख) राजनीतिमा प्रत्यक्ष रुपमा संलग्न रहेका व्यक्तिहरूले राजनीतिक हैसियतमा प्राप्त गरेको पदक,

(ग) कुनै पनि नेपाली नागरिकले प्राप्त गरेको तत्काल कायम रहेको राजतन्त्र वा सोसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरुको नाममा राखिएको वा सोसँग सम्बन्धित कुनै पनि पदक ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको सूचना प्रकाशन भएमा त्यस्तो पदक प्राप्त गरेको व्यक्तिले सोही सूचनामा तोकिएको अवधिभित्र फिर्ता गर्नु निजको कर्तव्य हुनेछ ।

०५५. विभूषण ग्रहण गर्नु पर्ने: (१) विभूषण पाउने व्यक्ति वा ऐनको दफा ७ को उपदफा (४) बमोजिमको व्यक्तिले विभूषण सुशोभन समारोहमा विभूषण ग्रहण गर्नु पर्नेछ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम सुशोभन समारोहमा विभूषण ग्रहण नगर्ने व्यक्तिले सुशोभन समारोह भएको मितिले एक वर्ष भित्र गृह मन्त्रालयबाट सो विभूषण ग्रहण गरी सक्नु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिमको अवधि भित्र पनि विभूषण ग्रहण गर्न नआएमा त्यस्तो व्यक्तिलाई सो विभूषण प्रदान गरिने छैन ।

०४६. विभूषण ग्रहण गर्न नपाउने: (१) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि विभूषण पाउने व्यक्ति भ्रष्टाचार, जबरजस्ती करणी, मानव बेचबिखन तथा ओसारपसार, लागू औषध बिक्री वितरण वा ओसारपसार, सम्पत्ति शुद्धीकरण, राजदासी दुरुपयोग, अपहरण वा नैतिक पतन देखिने अन्य फौजदारी कसूरमा अदालतबाट सजाय पाएको भएमा त्यस्तो व्यक्तिले सुशोभन समारोहमा भाग लिन वा विभूषण ग्रहण गर्न पाउने छैन।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको व्यक्तिले विभूषण ग्रहण गरिसकेको भएमा त्यस्तो विभूषण गृह मन्त्रालयले फिर्ता गर्न लगाउनेछ ।

(३) उपनियम (१) र (२) बमोजिमको अभिलेख गृह मन्त्रालयले अद्यावधिक गरी राख्नु पर्नेछ ।

० पहिलो संशोधनद्वारा रद ।

परिशिष्ट एक मानपदवी अनुसूची–१

नेपालरत्न मानपदवी नेपालरत्न मानपदवीको प्रतीक मध्यमणी माला हुनेछ । यो माला घाँटीमा लगाइनेछ । (क) मध्यमणीः नेपालरत्न मानपदवीको मध्यमणी ८ कोणहरूयुक्त हुनेछ । यसको व्यास ८.५ सेन्टिमिटर हुनेछ । यसको अग्रभागमा प्रत्येक कोणहरूमा पाँच–पाँचिटा हीराहरू रहनेछन् । कोणहरूको बीचमा दुई पासविधिको आठिटा लालीगुराँसहरू हुनेछन् । आठिटा कोणहरूको बीचमा सुनको रश्मी आकारका आठिटा कोणहरू हुनेछन् । सुनको रश्मी आकारभित्र कमलको पात आकारको आठिटा रातो मणि हुनेछन् । मध्यभागमा दुईटा वृत्तहरू हुनेछन् । यी वृत्तहरूको बीचको भागको पृष्ठभूमिमा निलो मणि हुनेछ । बाहिरी वृत्तको व्यास ४ सेन्टिमिटर हुनेछ । मणिको पृष्ठभूमिमा माथिल्लो भागमा यस मानपदवीको नाम “नेपालरत्न” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्श वाक्य “राष्ट्रोत्थानको बिन्दु राष्ट्रप्रेम” लेखिएको हुनेछ । यसको मध्यभाग सुनबाट बनेको नेपालको नक्सा र त्यसमान सदृश सगरमाथाको चित्रको प्रतीक हुनेछ । (ख) मालाः यो माला चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यो माला ७५ सेन्टिमिटर लामो हुनेछ । मध्यमणीको दायाँबायाँ चाँदीबाट बनेको दोहोरो सिक्रीहरू हुनेछन् । मालाको बीचबीचमा २.५ सेन्टिमिटर व्यास भएको चारिटा वृत्तहरूभित्र एक–एकिटा नेपालको राष्ट्रिय झण्डा हुनेछन् । मालामा दुईदुईटा नेपालको नक्सा, लालीगुराँस र सगरमाथाको डिजाइन हुनेछ । २.५ सेन्टिमिटर व्यास भएको कमल फूल आकारको दोहोरो सिक्री जोड्ने हुक रहनेछ ।

अनुसूची–२

राष्ट्रगौरव मानपदवी राष्ट्रगौरव मानपदवीको प्रतीक समूहमा (क) मण्डन (ख) प्रालम्भिका (ग) पट्टा हुनेछन् । (क) मण्डनः राष्ट्रगौरव मानपदवीको मण्डनको व्यास ८.५ सेन्टिमिटर हुनेछ। यसको अग्रभागमा चारिटा खड्गको आकार र चारिटा गोलाकारको बीचमा दुईटा सुनको

अनुसूची–३ राष्ट्रदीप मानपद्वी प्रथम श्रेणी

राष्ट्रदीप मानपद्वीको प्रतीक समूहमा (क) मुण्डन, (ख) प्रालम्भिका र (ग) पट्टा हुनेछन् ।

(क) मुण्डनः यो मुण्डनको अग्रभाग ८.४ सेन्टिमिटर व्यास भएको सुनुथको चतुष्कोणयुक्त तारा हुनेछ । यसको कर्णरेखा ८.४ सेन्टिमिटर हुनेछ । यी कोणहरूमा सातसाता व किरणहरू हुनेछन् । बीचको किरण लामो भई दायाँबायाँ किरण क्रमशः साना हुनेछन् । यी कोणहरूको बीच भागमा कमलको चारिटा पत्रहरू रहनेछन् । कमलपत्रभित्र हरियो मिना र हरियो मिनाको बीचमा तीन पातयुक्त सुनबाट बनेको लालीगुराँस रहनेछ ।

बतुहरू हुनेछन् । प्रत्येक खड्गको आकारको बीचमा सानो खड्गको आकारको रातो मिना र रातो मिनाको बाहिर सातवटा किरणहरू हुनेछन् । गोलाकार भित्र सुनबाट बनेको पाँच पत्रयुक्त फूलको आकार हुनेछ । फूलको बीच भागमा हरियो मिना हुनेछ । फूलको बाहिर सातवटा किरणहरू हुनेछन् । दुईवटा सुनका वृत्तको बीचमा निलो मिना हुनेछ । बाहिरी वृत्तको भित्र माथिल्लो भागमा यस मानपद्वीको नाम “राष्ट्रगौरव” र तल्लो भागमा यस मानपद्वीको आदर्श वाक्य “मातास्मान् मातृभूमिन्” लेखिएको हुनेछ । मानपद्वीको नाम र आदर्श वाक्य लेखिएको बीचमा दायाँबायाँ दुईवटा सुनका बिन्दुहरू हुनेछन् । मध्यभागको २ सेन्टिमिटर व्यास भएको सुनबाट बनेको वृत्ताकारमा पूर्ण शंखको आकृति हुनेछ ।

(ख) प्रालम्भिकाः प्रालम्भिकाको व्यास ७.५ सेन्टिमिटर हुनेछ । यसको बाहिरी भागमा चारिटा खड्गको आकार र चारिटा गोलाकारको बीचमा एउटा वृत्त हुनेछ । प्रत्येक खड्गको आकारको बीचमा सानो खड्गको आकारको रातो मिना हुनेछ । गोलाकारभित्र सुनबाट बनेको पाँच पत्रयुक्त फूलको आकार हुनेछ । मध्यभागको २ सेन्टिमिटर व्यास भएको सुनबाट बनेको वृत्ताकारमा पूर्णशंखको आकृति हुनेछ ।

(ग) पट्टाः रेशमले बनेको यो पट्टा १० सेन्टिमिटर चौडाई र १.६ मिटर लामो हुनेछ । दुवै किनारामा आकाशे रङ्गको निलो डोरा, निलो डोराभित्र रातो डोरा र बीचमा दायाँबायाँ घुमेका ऊर्ध्व सेतो डोरा हुनेछन् ।

यस मानपदवीको मध्यभागमा दुई गोलाकार ६ सेन्टिमिटरका वृत्ताकारहरू हुनेछन् । वृत्तभित्र रातो मिनाको पृष्ठभूमि रहनेछ । यस वृत्तको माथिल्लो भागमा “महाउज्ज्वल राष्ट्रदीप प्रथम श्रेणी” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्शवाक्य “राष्ट्रभक्ति अमूल्यशक्ति” लेखिएको हुनेछ । गोलाकार वृत्तभित्र निलो मिनाको पृष्ठभूमिमा ५ कुने सुनबाट बनेको तारा रहनेछ । ताराको बीचमा नेपालको नक्सा र प्रज्ज्वलित भइरहेको दियो रहनेछ ।

(ख) प्रालम्भिकाः यो प्रालम्भिका ६.३ सेन्टिमिटर व्यास भएको सुनबाट बनेको आठ पत्रयुक्त घेरा हुनेछ । यस घेरानभित्र प्रत्येक घेरामा एकएक टाल हरियो मिनाले भरिएको हुनेछ । यसको मध्यभागमा एउटा गोलाकार वृत्त हुनेछ । वृत्ताकारभित्र निलो मिनाको पृष्ठभूमिमा पाँचिटा कोणयुक्त तारा र ताराभित्र नेपालको नक्सा र प्रज्ज्वलित दीप रहनेछ । यो प्रालम्भिका पट्टाको साथमा लगाइनेछ ।

• (ग) पट्टाः यो पट्टा सिम्रीक रङ्गको रेशमको हुनेछ । यसको चौडाई १० सेन्टिमिटर र लम्बबाई १.६ मिटर हुनेछ । पट्टाको दुवै किनारामा ६ सेन्टिमिटर चौडा गाढा निलो उर्ध्व उर्ध्व डोराहरू हुनेछन् । प्रालम्भिका झुण्ड्याउने ठाउँमा सुनको हुक रहनेछ ।

राष्ट्रदीप मानपदवी द्वितीय श्रेणी

राष्ट्रदीप मानपदवीको प्रतीक समूहमा (क) मण्डप, (ख) प्रालम्भिका र (ग) पट्टा हुनेछन् ।

(क) मण्डपः यो मण्डपको अग्रभाग ८.४ सेन्टिमिटर व्यास भएको सुनको चतुरकोणयुक्त तारा हुनेछ । यसको कर्णरेखा ८.४ सेन्टिमिटर हुनेछ । यी कोणहरूमा चाँदीका सातसातवटा किरणहरू हुनेछन् । बीचको किरण लामो भई दायाँबायाँ किरण क्रमशः साना हुनेछन् । यी कोणहरूको बीच भागमा कमलको ४ वटा पत्रहरू रहनेछन् । कमलपत्रभित्र हरियो मिना र हरियो मिनाको बीचमा तीन पातयुक्त सुनबाट बनेको लालीगुराँस रहनेछ ।

यस मानपदवीको मध्यभागमा दुई गोलाकार ६ सेन्टिमिटरका गोलाकार वृत्तहरू हुनेछन् । वृत्तभित्र रातो मिनाको पृष्ठभूमि रहनेछ । यस वृत्तको माथिल्लो भागमा

पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित ।

“उज्ज्वल कीर्तिमय राष्ट्रदीप द्वितीय श्रेणी” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्शवाक्य “राष्ट्रभक्ति अमूल्यशक्ति” लेखिएको हुनेछ । गोलाकार वृत्तभित्र निलो मिनाको पृष्ठभूमिमा पाँच कुने सुनबाट बनेको तारा रहनेछ । ताराको बीचमा नेपालको नक्सा र प्रज्ज्वलित बत्तीको दियो रहनेछ ।

(ख) प्रालम्भिकाः यो प्रालम्भिका ६.३ सेन्टिमिटर व्यास भएको चाँदीबाट बनेका आठ पत्रयुक्त घेरा हुनेछ । यस घेरानभित्र प्रत्येक घेरामा एक–एकिटा हरियो मिनाहरूले भरिएको हुनेछ । यसको मध्यभागमा एउटा गोलाकार वृत्ताकार हुनेछ । वृत्ताकारभित्र निलो मिनाको पृष्ठभूमिमा पाँचिटा कोणयुक्त तारा र ताराभित्र नेपालको नक्सा र प्रज्ज्वलित दीप रहनेछ । यो प्रालम्भिका पट्टिकाको साथमा लगाइनेछ ।

(ग) पट्टाः यो पट्टा निसुमीक रङ्गको रेशमको हुनेछ । यसको चौडाई ५ सेन्टिमिटर र लम्बाई ७० सेन्टिमिटर हुनेछ । पट्टिका दुवै किनारामा समान नापका गाढा निलो ऊर्ध्व डोराहरू हुनेछन् । प्रालम्भिका झुण्ड्याउने ठाउँमा सुनको हुक रहनेछ ।

राष्ट्रदीप मानपदवी तृतीय श्रेणी

राष्ट्रदीप मानपदवीको प्रतीक समूहमा (क) मण्डन र (ख) पट्टिका हुनेछन् ।

(क) मण्डनः यो मण्डनको अग्रभाग ८.४ सेन्टिमिटर व्यास भएको सुनुर्णको चतुष्कोणयुक्त तारा हुनेछ । यसको कर्णरेखा ८.४ सेन्टिमिटर हुनेछ । यी कोणहरूमा चाँदीका सातसातावटा किरणहरू हुनेछन् । बीचको किरण लामो भई दायाँबायाँका किरण क्रमशः साना हुनेछन् । यी कोणहरूको बीच भागमा चाँदीको कमलको चार टाल पत्रहरू रहनेछन् । कमलपत्रभित्र हरियो मिना र हरियो मिनाको बीचमा तीन पातयुक्त सुनबाट बनेको लालीगुराँस रहनेछन् ।

यस मानपदवीको मध्यभागमा दुई गोलाकार ६ सेन्टिमिटरका गोलाकार वृत्तहरू हुनेछन् । वृत्तभित्र रातो मिनाको पृष्ठभूमि रहनेछ । यस वृत्तको माथिल्लो भागमा “सुकीर्तिमय राष्ट्रदीप तृतीय श्रेणी” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्शवाक्य

“राष्ट्रभक्ति अमूल्यशति” लेखिएको हुनेछ । गोलाकार वृत्तभित्र निलो मिनाको पृष्ठभूमिमा पाँच कुने सुनबाट बनेको तारा रहनेछ । ताराको बीचमा नेपालको नक्सा र प्रज्ज्वलन भरिएको दियो रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिकाको कपडा र रङ्गको विवरण प्रथम श्रेणीको पट्टासरि हुनेछ । तर यसको चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर र लम्बाई ७० सेन्टिमिटर हुनेछ । यो पट्टिका मण्डन सहित घाँटीमा लगाइनेछ ।

राष्ट्रदीप मानपदवी चतुर्थ श्रेणी राष्ट्रदीप मानपदवीको प्रतीक समूहमा (क) मण्डन र (ख) पट्टिका हुनेछन् । (क) मण्डनः यो मण्डनको अग्रभाग ८.४ सेन्टिमिटर व्यास भएको चाँदीको चतुष्कोणयुक्त तारा हुनेछ । यसको कर्णरेखा ८.४ सेन्टिमिटर हुनेछ । यी कोणहरूमा चाँदीका सात–सातवटा किरणहरू हुनेछन् । बीचको किरण लामो भई दायाँबायाँ किरण क्रमशः साना हुनेछन् । यी कोणहरूको बीच भागमा चाँदीको कमलको चारिटा पत्रहरू रहनेछन् । कमलपत्रभित्र तीन पातयुक्त सुनबाट बनेको लालीगुराँस रहनेछन् । यस मानपदवीको मध्यभागमा दुई गोलाकार ६ सेन्टिमिटरको गोलाकार वृत्तहरू हुनेछन् । वृत्तभित्र रातो मिनाको पृष्ठभूमि रहनेछ । यस वृत्तको माथिल्लो भागमा “कीर्तिमय राष्ट्रदीप चतुर्थ श्रेणी” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्शवाक्य “राष्ट्रभक्ति अमूल्यशति” लेखिएको हुनेछ । गोलाकार वृत्तभित्र निलो मिनाको पृष्ठभूमिमा पाँच कुने चाँदीबाट बनेको तारा रहनेछ । ताराको बीचमा सुनबाट बनेको नेपालको नक्सा र प्रज्ज्वलन भरिएको दियो रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिकाको कपडा र रङ्गको विवरण प्रथम श्रेणीको पट्टासरि हुनेछ । तर यसको चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर र लम्बाई ७० सेन्टिमिटर हुनेछ । यो पट्टिका मण्डनसहित घाँटीमा लगाइनेछ ।

• पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित ।
• पहिलो संशोधनद्वारा थप ।

राष्ट्रदीप मानपदवी पञ्चम श्रेणी राष्ट्रदीप मानपदवीको प्रतीक समूहमा “(क) मण्डन र (ख) पटिका हुनेछन् । (क) मण्डनः यो मण्डनको अग्रभाग ८.४ सेन्टिमिटर व्यास भएको चाँदीको चतुरकोणयुक्त तारा हुनेछ । यसको कर्णरेखा ८.४ सेन्टिमिटर हुनेछ । यी कोणहरूमा चाँदीका सात–सातटा किरणहरू हुनेछन् । बीचको किरण लामो भई दायाँबायाँ किरण क्रमशः साना हुनेछन् । यी कोणहरूको बीच भागमा चाँदीको कमलको ४ वटा पत्रहरू रहनेछन् । कमलपत्रनभित्र तीन पातयुक्त चाँदीबाट बनेको लालीगुराँस रहनेछन् । यस मानपदवीको मध्यभागमा दुई गोलाकार ६ सेन्टिमिटरका गोलाकार वृत्तहरू हुनेछन् । वृत्तभित्र रातो रङ्गको पृष्ठभूमि रहनेछ । यस वृत्तको माथिल्लो भागमा “राष्ट्रदीप पञ्चम श्रेणी” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्शवाक्य “राष्ट्रभक्ति अमूल्यशक्ति” लेखिएको हुनेछ । गोलाकार वृत्तभित्र निलो रङ्गको पृष्ठभूमिमा पाँच कुने चाँदीबाट बनेको तारा रहनेछ । ताराको बीचमा सुनबाट बनेको नेपालको नक्सा र प्रज्ज्वलित भरिएको दियो रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिकाको कपडा र रङ्गको विवरण प्रथम श्रेणीको पट्टासरि हुनेछ । तर यसको चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर र लम्बाई ७० सेन्टिमिटर हुनेछ । यो पटिका मण्डन सहित घाँटीमा लगाइनेछ ।

अनुसूची–४ जनसेवाश्री मानपदवी प्रथम श्रेणी यस मानपदवीको प्रतीक समूहमा (क) मण्डन, (ख) प्रालम्भिका र (ग) पट्टा हुनेछन् । (क) मण्डनः यो मण्डनको अग्रभाग अष्टकोणयुक्त हुनेछ । यो सुनबाट बनेको हुनेछ । यसको व्यास ८.५ सेन्टिमिटर को हुनेछ । चारिटा कोणहरूमा सात–सातटा किरणहरू हुनेछन् । चारिटा कोणहरूमा तीन–तीनटा चारपाटे किरणहरू हुनेछन् । यी चारपाटे किरणहरूमध्ये बीचकोमा पाँचिटा र बाँकी दुरिटामा चार–चारिटा माणिकहरू जडित

पहिलेको संशोधनद्वारा संशोधित । पहिलेको संशोधनद्वारा थप ।

हुनेछन् । किरणहरूको मध्यभागमा ४ सेन्टिमिटर व्यास भएको बाहिरी वृत्त र २.८ सेन्टिमिटर व्यास भएको भित्री वृत्तहरू हुनेछन् । बाहिरी वृत्तभित्र रातो मिनामा वृत्तको माथिल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्श वाक्य “सेवा नै परम धर्म” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको नाम “सुप्रसिद्धि प्रबल जनसेवाश्री प्रथम श्रेणी” लेखिएको हुनेछ । भित्री वृत्तको घेरामा बत्तीसिटा माणिकहरू हुनेछन् । मध्यभागमा नेपालको नक्सा र राष्ट्रिय झण्डा अंकित हुनेछ । (ख) प्रालम्भिकाः प्रालम्भिकाको व्यास ६.६ सेन्टिमिटर हुनेछ । यो सुनबाट बनेको हुनेछ । यसको बाहिरी भागमा पाँच–पाँचिटा किरणयुक्त चार कोण आकार र बाँकी चार भागमा चाँदीको घेरामा पाँच–पाँचिटा जकिन हीरा जडित हुनेछ । ४ सेन्टिमिटर व्यास भएको बाहिरी वृत्त र २.८ सेन्टिमिटर व्यास भएको भित्री वृत्तहरू हुनेछन् । भित्री वृत्तभित्र मध्यभागमा नेपालको नक्सा र राष्ट्रिय झण्डा अंकित हुनेछ । यो प्रालम्भिका पट्टाको साथमा लगाइनेछ । (ग) पट्टाः रेशमले बनेको यो पट्टा १० सेन्टिमिटर चौडा र १.६ मिटर लामो हुनेछ । बीचमा पहेलो, पहेलोको दायाँबायाँ रातो र रातोको दायाँबायाँ सेतो धकाथिरु र दुवै किनारामा निलो धकाथिरु हुनेछन् ।

जनसेवाश्री मानपदवी द्वितीय श्रेणी यस मानपदवीको प्रतीक समूहमा (क) मण्डल, (ख) प्रालम्भिका र (ग) पट्टिका हुनेछन् । (क) मण्डलः यो मण्डलको अग्रभाग अष्टकोणयुक्त हुनेछ । यसको व्यास ८.५ सेन्टिमिटर को हुनेछ। चारबाट कोणहरूमा सात–सातिटा स्वर्ण किरणहरू हुनेछन् । चारबाट कोणहरूमा तीन–तीनिटा चारपाटे चाँदीका किरणहरू हुनेछन्। यी चारपाटे किरणहरूमध्ये बीचकोमा पाँचिटा र बाँकी दुईटामा चार–चारिटा जकिन हीराहरू जडित हुनेछन् । किरणहरूको मध्यभागमा ४ सेन्टिमिटर व्यास भएको बाहिरी वृत्त र २.८ सेन्टिमिटर व्यास भएको भित्री वृत्त हुनेछन् । बाहिरी वृत्तभित्र रातो मिनामा वृत्तको माथिल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्श वाक्य “सेवा नै परम धर्म” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको

नाम “प्रसिद प्रबल जनसेवाश्री द्वितीय श्रेणी” लेखिएको हुनेछ । मध्यभागमा सुनको पृष्ठभूमिमा सुनको नेपालको नक्सा र राष्ट्रिय झण्डा अंकित हुनेछ। (ख) प्रालम्भिकाः प्रालम्भिकाको व्यास ६.६ सेन्टिमिटर हुनेछ । यसको बाहिरी भागमा चाँदीका पाँच–पाँचिटा किरणयुक्त चार कोण आकार र बाँकी चार भागमा चाँदीको घेरामा पाँच–पाँचिटा जिकिर हीरा जडित हुनेछ। ४ सेन्टिमटर व्यास भएको बाहिरी वृत्त र २.८ सेन्टिमटर व्यास भएको भित्री वृत्त हुनेछन् । मध्यभागमा सुनको पृष्ठभूमिमा सुनबाट बनेको नेपालको नक्सा र राष्ट्रिय झण्डा अंकित हुनेछ । यो प्रालम्भिका पट्टाको साथमा लगाइनेछ। (ग) पट्टिका: रेशमले बनेको यो पट्टिकाको चौडाई ५ सेन्टिमटर र लम्बाइ ७० सेन्टिमटर हुनेछ । बीचमा पहेलो, पहेलोको दायाँबायाँ रातो र रातोको दायाँबायाँ सेतो धकाथिरु र दुवै किनारामा निलो धकाथिरु हुनेछन् ।

जनसेवाश्री मानपदवी तृतीय श्रेणी यस मानपदवीको प्रतीक समूहमा (क) मण्डन र (ख) पट्टिका हुनेछन् । (क) मण्डनः यो मण्डनको अग्रभाग अष्टकोणयुक्त हुनेछ । यसको व्यास ७ सेन्टिमटर को हुनेछ । चारिटा कोणहरुमा सात–सातिटा चाँदीका किरणहरु हुनेछन् । चारिटा कोणहरुमा तीन–तीनिटा चारपाटे स्वर्ण किरणहरु हुनेछन् । किरणहरुको मध्यभागमा ३.६ सेन्टिमटर व्यास भएको बाहिरी वृत्त र २.४ सेन्टिमटर व्यास भएको भित्री वृत्त हुनेछन् । बाहिरी वृत्तभित्र रातो नमिमा वृत्तको माथिल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्श वाक्य “सेवा नै परम धर्म” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको नाम “सुप्रबल जनसेवाश्री तृतीय श्रेणी” लेखिएको हुनेछ । मध्यभागमा सुनको पृष्ठभूमिमा सुनबाट बनेको नेपालको नक्सा र राष्ट्रिय झण्डा अंकित हुनेछ । यो मण्डन पट्टिकाको साथमा लगाइनेछ ।

• पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । ** पहिलो संशोधनद्वारा थप ।

(ख) पट्टिका: रेशमले बनेको यो पट्टिकाको चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर र लम्बाइ ७० सेन्टिमिटर हुनेछ । बीचमा पहेलो, पहेलोको दायाँबायाँ रातो र रातोको दायाँबायाँ सेतो धकाथिरु र दुवै किनारामा निलो धकाथिरु हुनेछन् ।

जनसेवाश्री मानपदवी चतुर्थ श्रेणी यस मानपदवीको प्रतीक समूहमा मण्डन र पट्टिका हुनेछन् । (क) मण्डन: यो मण्डनको अग्रभाग अष्टकोणयुक्त हुनेछ । यसको व्यास ७ सेन्टिमटर को हुनेछ । चारिटा कोणहरुमा सात–सातवटा चाँदीका किरणहरु हुनेछन् । चारिटा कोणहरुमा तीन–तीनवटा चारपाटे चाँदीका किरणहरु हुनेछन् । किरणहरुको मध्यभागमा ३.६ सेन्टिमटर व्यास भएको बाहिरी वृत्त र २.४ सेन्टिमटर व्यास भएको भित्री वृत्त हुनेछन् । बाहिरी वृत्तभित्र रातो मिनामा वृत्तको माथिल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्श वाक्य “सेवा नै परम धर्म” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको नाम “पुवल जनसेवाश्री चतुर्थ श्रेणी” ले म्खिएको हुनेछ । मध्यभागमा सुनको पृष्ठभूमिमा सुनबाट बनेको नेपालको नक्सा र राष्ट्रिय झण्डा अंकित हुनेछ । यो मण्डन पट्टिकाको साथमा लगाइनेछ । (ख) पट्टिका: रेशमले बनेको यो पट्टिकाको चौडाई ३.८ सेन्टिमटर र लम्बाइ ७० सेन्टिमटर हुनेछ । बीचमा पहेलो, पहेलोको दायाँबायाँ रातो र रातोको दायाँबायाँ सेतो धकाथिरु र दुवै किनारामा निलो धकाथिरु हुनेछन् ।

जनसेवाश्री मानपदवी पञ्चम श्रेणी यस मानपदवीको प्रतीक समूहमा मण्डन र पट्टिका हुनेछन् । (क) मण्डन: यो मण्डनको अग्रभाग अष्टकोणयुक्त हुनेछ । यसको व्यास ७ सेन्टिमटर को हुनेछ । चारिटा कोणहरुमा सात–सातवटा चाँदीका किरणहरु हुनेछन् । चारिटा कोणहरुमा तीन–तीनवटा चारपाटे चाँदीका किरणहरु हुनेछन् । किरणहरुको मध्यभागमा ३.६ सेन्टिमटर व्यास भएको बाहिरी वृत्त र २.४ सेन्टिमटर व्यास भएको भित्री वृत्त

• पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित । ** पहिलो संशोधनद्वारा थप ।

हुनेछन् । बाहिरी वृत्तिभित्र रातो मिनामा वृत्तको माथिल्लो भागमा यस मानपदवीको आदर्श वाक्य “सेवा नै परम धर्म” र तल्लो भागमा यस मानपदवीको नाम “जनसेवाश्री पञ्चम श्रेणी” लेखिएको हुनेछ । मध्यभागमा चाँदीको पृष्ठभूमिमा नेपालको नक्सा र राष्ट्रिय झण्डा अंकित हुनेछ । यो मण्डप पट्टीकाको साथमा लगाइनेछ ।

(ख) पट्टीकाः रेशमले बनेको यो पट्टीकाको चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर र लम्बाई ७० सेन्टिमिटर हुनेछ । बीचमा पहेलो, पहेलोको दायाँबायाँ रातो र रातोको दायाँबायाँ सेतो धारीहरू र दुवै किनारामा निलो धारीहरू हुनेछन् ।

• पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित ।

परिशिष्ट दुई अलङ्कार

सबै अलङ्कारहरूको प्रतीक समूहमा (१) मण्डल (२) पटिका हुनेछन् । पटिकासहित मण्डल बायाँ छातीमा लगाइनेछ । मण्डलको व्यास ३.८ सेन्टिमिटर पटिकाको लम्बाई ३.८ सेन्टिमिटर र चौडाई १.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । मण्डल र पटिकाको संयुक्त लम्बाई ८.४ सेन्टिमिटर हुनेछ ।

अनुसूची–१ राष्ट्र यशोबर्धक अलङ्कार (क) मण्डलः यो मण्डल आठ कोणयुक्त चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागमा नेपालको नक्सामाथि दुईवटा नेपालको राष्ट्रिय झण्डा क्रस भई फहराइरहेको हुनेछ । फहराएको झण्डाको माथिनिर यो अलङ्कारको आदर्श वाक्य “योगक्षेमं वहन” रहनेछ । नेपालको नक्साको मुनिनिर अलङ्कारको नाम “राष्ट्र यशोबर्धक” रहनेछ । अष्टकोणको बीच भागमा अगाडि पछाडि दुवैतिरबाट देखिने उठेको भाग रहनेछ । मण्डल अवलिम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको तल्तिर फकिएर बन्डि जोडिएका दुई खुकुरीहरूको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ। यसको जम्मा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बायाँ पहेंलो र बीचमा निलो हुनेछ, पहेंलोको चौडाई ११ मिलिमिटर हुनेछ । निलोको दायाँ बायाँ २.५ मिलिमिटरको रातो धर्काहरू हुनेछन् ।

अनुसूची–२ परम पौरख भास्कर अलङ्कार (क) मण्डलः यो मण्डल चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यभागमा एक षट्कोण रहनेछ । सोह्र कोणयुक्त कमलको फूलको पत्रको बाहिरी घेरा हुनेछ । षट्कोणभित्र डमरु, त्रिशुल र नेपालको नक्सा रहनेछ । षट्कोणको बाहिरी भागमा एउटा

वृत्त हुनेछ। वृत्तको माथिल्लो भागमा यस अलङ्कारको आदर्श वाक्य “उत्साहशक्ति अनुपमशक्ति” र वृत्तको तल्लो भागमा अलङ्कारको नाम “परम पौरख भास्कर” रहनेछ । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको तल्तिर फकिएर बिँड जोडिएका दुई खुकुरीहरुको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ रातो बायाँ पहेलो र बीचमा निलो १२.६६ मिलिमिटरको समान नापका धकाहरू हुनेछन् ।

अनुसूची–३ नेपाल प्रताप सुभूषण अलङ्कार (क) मण्डलः यो मण्डल चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा षट्कोण हुनेछ। यसमा बाह्रपत्ता कमलपत्रयुक्त गोलाई हुनेछ । षट्कोणको माथिल्लो भागमा दायाँ बायाँ चन्द्र र सूर्य हुनेछ । षट्कोणको मध्यभागमा नेपालको नक्सा रहनेछ । षट्कोणको मुनितिर दायाँ खुकुरी डण्डा क्रस र बायाँ खुँडा क्रस हुनेछ । यसको अग्रभागको माथिल्लो वृत्ताकार भागमा आदर्श वाक्य “विजयश्री उत्तम शोभा” हुनेछ र तल्लो वृत्ताकार भागमा अलङ्कारको नाम “नेपाल प्रताप सुभूषण” हुनेछ । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको तल्तिर फकिएर बिँड जोडिएका दुई खुकुरीहरुको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बायाँ निलो कलरको ८ मिलिमिटरका धकाहरू हुनेछन् । बीचमा २ मिलिमिटरको पहेलो धकाथ, यसको दायाँ बायाँ ८ मिलिमिटरको रातो धकाहरू हुनेछन् । यी राता धकाका दायाँ बायाँ अर्को २ मिलिमिटरका पहेलो धकाहरू हुनेछन् ।

अनुसूची–४

नेपाल सेवा प्रवीण अलङ्कार

(क) मण्डलः यो मण्डल चाँदीबाट बनेको गोलाकार आकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा मण्डलाको आकृति हुनेछ । मण्डलाको बाहिरी भागमा चारिटा कमलको फूलको कोपिलाको पत्र रहनेछ । माथिल्लो भागमा चन्द्र र सूर्य रहनेछ । तल्लो भागमा दुईटा नेपालको झण्डा सीधा रहनेछन् । मण्डलाको बाहिरी भागमा एउटा वृत्ताकार हुनेछ । वृत्ताकारको माथिल्लो भागमा यो अलङ्कारको आदर्श वाक्य “सेवा धर्म परम गहन” र वृत्ताकारको तल्लो भागमा अलङ्कारको नाम “नेपाल सेवा प्रवीण” रहनेछ ।

मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको तलतिर फकिएर बिँड जोडिएका दुई खुकुरीहरुको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ ।

(ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बायाँ रातो र बीचमा सेतो १२.६६ मिलिमिटरको समान नापका धारीहरु हुनेछन् ।

अनुसूची–५

अति पौरख भास्कर अलङ्कार

(क) मण्डलः यो मण्डल चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा एक षट्कोण रहनेछ । छत्तीस पत्रयुक्त सूर्यमुखी फूल आकारको बाहिरी भागको घेरा हुनेछ । षट्कोणभित्र डमरु, त्रिशुल र नेपालको नक्सा रहनेछ । षट्कोणको बाहिरी भागमा दुईटा वृत्त हुनेछन् । दुई वृत्तको भित्र माथिल्लो भागमा यस अलङ्कारको आदर्श वाक्य “पुरुषार्थमा सफलता” र वृत्तको तल्लो भागमा अलङ्कारको नाम “अति पौरख भास्कर” रहनेछ।

मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको तलतिर फकिएर बिँड जोडिएका दुई खुकुरीहरुको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ ।

(ख) पट्टिका: यो पट्टिका रेशमको हुन्छ । यसको जम्मा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुन्छ । दायाँ निलो, बायाँ रातो र बीचमा सेतो १२.६६ मिलिमिटरको समान नापका धारीहरू हुन्छन् ।

अनुसूची–६ नेपाल प्रताप आभूषण अलङ्कार (क) मण्डल: यो मण्डल चाँदीबाट बनेको हुन्छ । यो गोलाकार आकारको हुन्छ । यसको अग्रभागको मध्यमा षट्कोण हुन्छ । षट्कोणको माथिल्लो भागमा दायाँ बायाँ चन्द्र र सूर्य हुन्छ । षट्कोणको मध्यभागमा नेपालको नक्सा रहन्छ । षट्कोणको मुनितिर दायाँ खुकुरी डण्डा क्रस र बायाँ खुँडा क्रस हुन्छ । षट्कोण बाहिरी भागमा वृत्त रहन्छ । वृत्त बाहिर बाह्र कोणयुक्त (भित्र बाहिर) सूर्य तको किरण हुन्छ । यसको अग्रभागको माथिल्लो वृत्ताकार भागमा आदर्श वाक्य “शान्तिको शिर उच्च” हुन्छ र तल्लो वृत्ताकार भागमा अलङ्कारको नाम “नेपाल प्रताप आभूषण” हुन्छ । मण्डल अवलिम्बि हुन्छ स्थानमा सोही धातुको तल्तिर फिक्थएर बिँड जोडिएका दुई खुकुरीहरूको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुन्छ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहन्छ । (ख) पट्टिका: यो पट्टिका रेशमको हुन्छ । यसको जम्मा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुन्छ । दायाँ बायाँ रातो र बीचमा पहेलो ११ मिलिमिटरका धारीहरू हुन्छन् र पहेलो धारीका दायाँ बायाँ २.५ मिलिमिटरका निला धारीहरू हुन्छन् ।

अनुसूची–७ समाजसेवा रत्न अलङ्कार (क) मण्डल: यो मण्डल चाँदीबाट बनेको हुन्छ । यो गोलाकार आकारको हुन्छ । यसको अग्रभागको मध्यमा महिला र पुरुषको हात मिलाएको आकृति हुन्छ । यसको बाहिर एउटा वृत्त हुन्छ । वृत्ताकारको माथिल्लो भागमा आदर्श वाक्य “राष्ट्रको लागि जागौँ” हुन्छ र तल्लो वृत्ताकार भागमा अलङ्कारको नाम “समाजसेवा रत्न” हुन्छ । वृत्तको बाहिरी भागमा सोह्रिटा फूलको पत्रको ठूला र साना आकारका गोलाकार वृत्तहरू रहिन्छन् ।

मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको तलतिर फकिेर बिँड जोडिएका दुई खुकुरीहरूको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जममा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बायाँ निलो र बीचमा सेतो १२.६६ मिलिमिटरको समान नापका धारीहरू हुनेछन् ।

अनुसूची–८ महापौरख भास्कर अलङ्कार (क) मण्डलः यो मण्डल चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा एक षट्कोण रहनेछ । यसको बाहिरी भागमा बाह्र कोणयुक्त सूर्यका किरण हुनेछ । षट्कोणभित्र डमरु, त्रिशुल र नेपालको नक्सा रहनेछ । षट्कोणको बाहिरी भागमा दुईटा वृत्त हुनेछन् । दुई वृत्तको भित्र माथिल्लो भागमा यस अलङ्कारको आदर्श वाक्य “चमकन्छ पुरुषार्थ” र वृत्तको तल्लो भागमा अलङ्कारको नाम “महापौरख भास्कर” रहनेछ । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको तलतिर फकिेर बिँड जोडिएका दुई खुकुरीहरूको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जममा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ सेतो बायाँ हरियो र बीचमा रातो १२.६६ मिलिमिटरको समान नापका धारीहरू हुनेछन् ।

अनुसूची–९ नेपाल प्रताप भूषण अलङ्कार (क) मण्डलः यो मण्डल चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यो गोलाकार आकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा षट्कोण हुनेछ । षट्कोणको माथिल्लो भागमा दायाँ बायाँ चन्द्र र सूर्य हुनेछ । षट्कोणको मध्यभागमा नेपालको नक्सा रहनेछ । षट्कोणको मुनितिर दायाँ खुकुरी डण्डा क्रस र बायाँ खुँडा क्रस हुनेछ । षट्कोणको बाहिरी भागमा वृत्त रहनेछ । वृत्त बाहिर सोह्रिटा त्रिकोणयुक्त छिद्र हुनेछ । यसको माथिल्लो वृत्ताकार भागमा आदर्श

वाक्य “परित्राणाय साधुनाम्” हुनेछ र तल्लो वृत्ताकार भागमा अलङ्कारको नाम “नेपाल प्रताप भूषण” हुनेछ । मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको तलतिर फकिेर बिँड जोडिएका दुई खुकुरीहरुको मध्यभागमा तीन पातयुक्त लालीगुराँस हुनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पदट्टकाः यो पदट्टका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बायाँ निलो र बीचमा पहेलो ११ मिलिमिटरका धकाहरू हुनेछन् । र पहेलोको दायाँ बायाँ २.५ मिलिमिटरका रातो धकाहरू हुनेछन् ।

परिशिष्ट तीन पदकहरू

सबै पदकहरूको प्रतीक समूहमा (१) मण्डल र (२) पटिका हुनेछन् । पटिकासहित मण्डल बायाँ छातीमा लगाइनेछ । मण्डलको व्यास ३.८ सेन्टिमिटर, पटिकाको लम्बाइ ३.२ सेन्टिमिटर एवं चौडाइ १.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । मण्डल र पटिकाको संयुक्त लम्बाइ ७.८ सेन्टिमिटर हुनेछ ।

अनुसूची–१ लोकश्री पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा एक षट्कोण रहनेछ । षट्कोणको भित्री भागमा नेपालको नक्सा रहनेछ । षट्कोणको बाहिरी भागमा दुईवटा गोलाकार वृत्त हुनेछन् । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “स्वच्छ आचार उच्च विचार” रहनेछ । वृत्तको तल्लो भागमा यो पदकको नाम “लोकश्री पदक” रहनेछ । पदकको बाहिरी भागमा सोह्रवटा त्रिकोणयुक्त छिद्र रहनेछन् । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाइ ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बायाँ रातो र बीचमा फिक्का निलो हुनेछ र चौडा १०.६६ मिलिमिटरको हुनेछन् ।

अनुसूची–२ राष्ट्रसेवा पदक प्रथम श्रेणी (क) मण्डलः यो पदक चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागमा षट्कोणको भित्री भागमा दुईवटा वृत्तहरू रहनेछन् । वृत्तको भित्री भागमा दुईवटा नेपालको झण्डाहरू रहनेछन् । झण्डाहरूको बीचमा सूर्यका सातवटा किरणहरू रहनेछन् । झण्डाहरूको मुनि महिला र पुरुषका दुईवटा हातहरू हुनेछन् । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य

“राष्ट्रसेवा सर्वोपरी” रहनेछ । वृत्तको तल्लो भागमा यो पदकको नाम “राष्ट्रसेवा पदक प्रथम श्रेणी” रहनेछ । षट्कोणको पृष्ठभूमि गोलाकार हुनेछ ।

मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ ।

(ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बाँया निलो, बिचमा रातो र निलो र रातोको बीचमा सेतो हुनेछ । हरेकको चौडा ६.४ मिलिमिटरको हुनेछ ।

राष्ट्रसेवा पदक द्वितीय श्रेणी

(क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागमा एक षट्कोण रहनेछ । षट्कोणको भित्री भागमा एउटा वृत्त रहनेछ । वृत्तको भित्री भागमा दुईवटा नेपालका झण्डाहरू रहनेछन् । झण्डाहरूको बीचमा सूर्यका सातवटा किरणहरू रहनेछन् । झण्डाहरूको मुनि महिला र पुरुषका दुईवटा हातहरू हुनेछन् । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “राष्ट्रसेवा सर्वोपरी” रहनेछ । वृत्तको तल्लो भागमा यो पदकको नाम “राष्ट्रसेवा पदक द्वितीय श्रेणी” रहनेछ । षट्कोणको पृष्ठभूमि गोलाकार हुनेछ ।

मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ ।

(ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बाँया निलो, बिचमा रातो र निलो र रातोको बीचमा सेतो हुनेछ । हरेकको चौडा ६.४ मिलिमिटरको हुनेछ ।

अनुसूची–३

• पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित ।
• पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित ।

सत्कार्य पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यो गोलो वृत्ताकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा महिला र पुरुषले झुकेर नमस्कार गरेको आकृति रहनेछ । त्यसको बाहिर दुईवटा वृत्तहरु रहनेछन् । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “सर्वजनहिताय सुखाय” रहनेछ । वृत्तको तल्लो भागमा यो पदकको नाम “सत्कार्य पदक” रहनेछ । वृत्तको छेउमा एक सय आठवटा धकाहरू रहने छन् । मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । समान नापको दायाँ बायाँ हरियो र बीचमा सेतो हुनेछ ।

अनुसूची–४ समाजसेवा पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यो गोलो वृत्ताकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा नेपालको नक्सा हुनेछ । नक्साको माथि समाजसेवा झल्किने रक्तदानको लोगो हुनेछ । यसको बाहिर दुईवटा वृत्तहरु रहनेछन् । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “परोपकार परमपुण्य” रहनेछ । वृत्तको तल्लो भागमा यो पदकको नाम “समाजसेवा पदक” रहनेछ । वृत्तको बाहिरी भागमा बत्तीसवटा गोलाका बिन्दुहरु हुनेछन् । मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । ९.२६३ मिलिमिटर नापको दायाँ बायाँ आकासे निलो, बीचमा सेतो र सेतोको दायाँ बायाँ २.१०५ मिलिमिटरनापको गुलाबी धकाहरू हुनेछन् ।

अनुसूची–५ शिक्षाज्योति पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यो षट्कोण आकारको हुनेछ । षट्कोणको मध्यमा अग्रभागमा हल्का उठेको वृत्त रहनेछ । वृत्तको मध्यभागमा कमलको फूल रहनेछ । कमलको फूलको माथि बलिरहेको दियो र मुनि किताब रहनेछ । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “विद्ययामृतमश्नुते” रहनेछ । वृत्तको तल्लो भागमा यो पदकको नाम “शिक्षाज्योति पदक” रहनेछ । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बायाँ २.१०५ मिलिमिटर चौडा हरियो, बीचमा ९.२६३ मिलिमिटर चौडा आकासे र आकासे निलोको दायाँ बायाँ पनि ९.२६३ मिलिमिटर चौडाकै सेतो हुनेछ ।

अनुसूची–६ सगरमाथा पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यो पाँच कोणयुक्त आकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा पनि केही उठेको पाँच कोणयुक्त आकार हुनेछ । मध्यभागमा सगरमाथाको चित्र रहनेछ । सगरमाथाको चुचुरोमाथि नेपालको झण्डा र झण्डाको दायाबायाँ चन्द्र र सूर्य रहनेछ । बाहिरी र भित्री पाँच कोणयुक्त आकारको बीचको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “साहसको शीर झुक्दैन” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “सगरमाथा पदक” रहनेछ। मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँबाँया ७ मिलिमिटरको सेतो, बीचमा ४ मिलिमिटरको रातो र रातोको दायाँबायाँ ७ मिलिमिटरको निलो हुनेछ ।

अनुसूची–७ सुकृति पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यो गोलो वृत्त आकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा नेपाल सरकारको लोगो रहनेछ । लोगोको बाहिरी भागमा एउटा वृत्त रहनेछ । वृत्तको बाहिर माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “कीर्तिर्यस्य तस्य संजीविनी” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “सुकृति पदक” रहनेछ । वृत्तको बाहिरी भागमा आठवटा कोभकसको आकारको आकृति रहनेछन् । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ बाँया ७.५ मिलिमिटरको प्याजी, बिचमा २ मिलिमिटरको पहेलो रङ्ग र पहेलो रङ्गको दायाँ बायाँ ७.५ मिलिमिटरको रातो रङ्ग हुनेछ ।

अनुसूची–८ वीरता पदक (क) मण्डलः यो पदक चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा क्रस खुकुरी रहनेछ । क्रस खुकुरीको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “राष्ट्रप्रति समर्पण” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “वीरता पदक” रहनेछ । यसको बाहिर एउटा वृत्त रहनेछ । वृत्त बाहिर दुईवटा खुकुरीले सुनौलो दियोलाई ढाकेको बाह्रिटा आकृतिहरु रहनेछ । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । दायाँ, बाँया ५ मिलिमिटरको रातो रङ्ग, बिचमा १० मिलिमिटरको रातो रङ्गको र सो रातोको दायाँ बायाँ ६ मिलिमिटरको सेतो रङ्गको हुनेछ ।

अनुसूची–९ सौर्य पदक (क) मण्डलः यो पदक चाँदीबाट बनेको हुनेछ । यो बाह्र कोणयुक्त सूर्यको आकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा नेपालको नक्सा रहनेछ । नक्साको माथिल्लो भागबाट उदाउँदो सूर्यले नेपालको नक्सामा किरण फ्याँकिरहेको आकृति रहनेछ । यसको बाहिर वृत्त रहनेछ । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “आत्मबलमा साहस” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “सौर्य पदक” रहनेछ । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । यो दायाँबाट क्रमशः रातो, निलो, पहेँलो, सेतो, प्याजी, हरियो, गुलाबी रङ्गको हुनेछ ।

अनुसूची–१० प्राकृतिक प्रकोप पीडितउद्धार पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा प्राकृतिक प्रकोप झल्किने (बाढी, पहिरो, रुख, हिमाल, पहाड) आकृति रहनेछ । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “आत्मवत् सर्वभूतेषु” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “प्राकृतिक प्रकोप पीडितउद्धार पदक” रहनेछ । बाहिरको भागमा बाह्र कोणयुक्त कमलको फूलको पत्रहरू रहनेछन् । मण्डल अवलंबन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमाथि दुईवटा हातहरूले अँड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । यो दायाँ बायाँ पहेँलो, बीचमा सेतो र सेतोको दायाँ बायाँ रातो रङ्गको हुनेछ ।

अनुसूची–११ विकासरत्न पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको गोलाकार आकृतिको हुनेछ । यसको अग्रभागको मध्यमा झोलुङ्गे पुल, बाटो निर्माण कार्य भै रहेको र वृक्षारोपण गरिएको आकृति रहनेछ। माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “निस्स्वार्थ सेवा परायण” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “विकासरत्न पदक” रहनेछ । मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमानथि दुईवटा हातहरूले अड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । यो दायाँ बायाँ हरियो, बीचमा सेतो, सेतोको दायाँ बायाँ गुलाबी र गुलाबी र हरियोको बीचमा निलो रङ्गको हुनेछ ।

अनुसूची–१२ शान्ति पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यो गोलो वृत्ताकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको पृष्ठभूमिमा नेपालको नक्सा हुनेछ । नक्साको मध्यभागमा शान्तिको प्रतीकको रुपमा दुईवटा परेवाहरू दायाँतर्फ उडिरहेको आकृति हुनेछ । माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “शिसं कल्पमस्तु” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “शान्ति पदक” रहनेछ । मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमानथि दुईवटा हातहरूले अड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पट्टिकाः यो पट्टिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । यो दायाँ बायाँ निलो र बीचमा सेतो रङ्गको हुनेछ ।

अनुसूची–१३ विज्ञान प्रवीण पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यो गोलाकार आकारको हुनेछ । यसको अग्रभागको माथिल्लो भागमा दायाँतर्फ सूक्ष्मदर्शक यन्त्र, बायाँतर्फ डिस्क एन्टिना र तल्लो भागमा दायाँतर्फ विद्युत टावर बायाँतर्फ हवाईजहाजको आकृतिहरु हुनेछन् । यसको बाहिर एउटा वृत्त हुनेछ । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “विज्ञान प्रविधि आजको शक्ति” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “विज्ञान प्रवीण पदक” रहनेछ । मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमानथि दुईवटा हातहरूले अड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । यो दायाँ पहेलो, बायाँ निलो, बीचमा सेतो र सेतो र निलोको बीचमा रातो रङ्गको हुनेछ ।

अनुसूची–१४ संविधानसभा निर्वाचन पदक (क) मण्डलः यो पदक तामाबाट बनेको हुनेछ । यो गोलाकार आकारको हुनेछ । यसको अग्रभागमा नेपालको नक्सा हुनेछ । नक्साको बीच भागमा मतपेटिकामा मतदान गर्दै गरेको आकृति हुनेछ । यसको बाहिर एउटा वृत्त रहनेछ । वृत्तको माथिल्लो भागमा यो पदकको आदर्श वाक्य “जनमत नै समुन्नतिको पूर्वाधार” रहनेछ भने तल्लो भागमा यो पदकको नाम “संविधानसभा निर्वाचन पदक” रहनेछ । मण्डल अवलम्बन हुने स्थानमा सोही धातुको कलशमानथि दुईवटा हातहरूले अड्याएको आकारको हुक रहनेछ । यसको पछाडिको भागमा नेपाल र त्यसको मुनि २०६४ रहनेछ । (ख) पटिकाः यो पटिका रेशमको हुनेछ । यसको जम्मा चौडाई ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ । यसको बीचमा रातो, रातोको दायाँ बायाँ सेतो, सेतोको दायाँ बायाँ रातो र रातोको दायाँ बायाँ पहेलो रङ्गको हुनेछ ।

परिशिष्ट चार अनुसूची–१ स्वल्पाकारः विभूषणहरूका स्वल्पाकारहरूको विवरण सोही मानपदवीहरूका मण्डन सरह हुनेछन् ।

स्वल्पाकार पट्टिकाः विभूषणहरूको स्वल्पाकार पट्टिकाको कपडा र रङ्गको विवरण सोही विभूषणहरूको पट्टा र पट्टिका सरह हुनेछन् । स्वल्पाकारहरू पट्टिकासहित बायाँ छातीमा लगाइनेछ । तर वीरता र सौर्य पदक दायाँ छातीमा लगाइनेछ । स्वल्पाकारको पट्टिकाको चौडाई १.६ सेन्टिमिटर र मण्डन र पट्टिकाको संयुक्त लम्बाई ५.३ सेन्टिमिटर हुनेछ ।

अनुसूची–२ तारिकाः नेपालरत्न मानपदवी बाहेक अन्य मानपदवीहरूको तारिकाको विवरण सोही मानपदवीहरूको मण्डन सरह हुनेछ ।

अनुसूची–३ पट्टिकाः निर्धारित पोशाकमा लगाउने सबै अलङ्कारहरूको पट्टिकाहरूको नापको चौडाई ३.८ सेन्टिमिटर र सबै पदकहरूको नाप ३.२ सेन्टिमिटर हुनेछ ।*