सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग नियमावली, २०७२

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग नियमावली, २०७२

नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित मिति २०७२/११/३०

बेपत्ता पारिएका व्यक्तिको छानबिन, सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग ऐन, २०७१ को दफा ४४ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगको परामर्शमा नेपाल सरकारले देहायका नियमहरू बनाएको छ ।

परिच्छेद–१ प्रारम्भिक

१. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भः (१) यी नियमहरूको नाम “सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग नियमावली, २०७२” रहेको छ । (२) यो नियमावली तुरुन्त प्रारम्भ हुनेछ ।

२. परिभाषाः विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस नियमावलीमा,– (क) “अनुसन्धान अधिकारी” भन्नाले मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घनाका सम्बन्धमा आयोगले छानबिन गर्न तोकेको अनुसन्धान अधिकारी सम्झनु पर्छ र सो शब्दले आयोगबाट अनुसन्धान गर्नका लागि गठन गरिएका उपसमिति वा कार्यटोली समेतलाई जनाउँछ । (ख) “उजुरीकर्ता” भन्नाले यस नियमावली बमोजिम उजुरी दिने व्यक्ति सम्झनु पर्छ । (ग) “ऐन” भन्नाले बेपत्ता पारिएका व्यक्तिको छानबिन, सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग ऐन, २०७१ सम्झनु पर्छ । (घ) “छानबिन समिति” भन्नाले ऐनको दफा ६ को उपदफा (२) बमोजिम गठन गरिएको छानबिन समिति सम्झनु पर्छ ।

परिच्छेद–२ उजूरी सम्बन्धी व्यवस्था

३. उजूरी माग गर्नेः (१) सशस्त्र द्वन्द्वको क्रममा मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन सम्बन्धी घटनाको सम्बन्धमा पीडित वा निजको तर्फबाट आयोगमा उजूरी दिन आयोगले सार्वजनिक सूचना प्रकाशन गरी उजूरी माग गर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम उजूरी माग गरेको सूचनामा उजूरी दिने अवधि, तरिका र स्थान समेत उल्लेख गर्नु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिम उजूरी दिने अवधि अपर्याप्त भएको जस्तो लागेमा आयोगले उजूरी दिने म्याद थप गर्न सक्नेछ ।

तर यस उपनियम बमोजिम उजूरी दिने म्याद थप गर्दा आयोगको कार्यविधि समाप्त हुनुभन्दा कम्तीमा छ महिना भन्दा कम हुने गरी उजूरी दिने म्याद थप गर्न सकिने छैन ।

४. उजूरी वा जानकारी दिन सक्नेः (१) उजूरी दिन चाहने पीडित आफैं वा निजको तर्फबाट कसैले आयोग वा आयोगले तोकेको स्थानमा उपस्थित भई वा हुलाक, इमेल वा अन्य विद्युतीय माध्यमबाट अनुसूची–१ बमोजिमको ढाँचामा आफूसँग भएका सबै प्रमाण संलग्न गरी उजूरी दिन सक्नेछ ।

तर सो ढाँचा बमोजिम उजूरी नपरेको कारणले मात्र सो सम्बन्धमा कारबाही गर्न बाधा पर्ने छैन ।

(२) कसैले मौखिक रुपमा उजूरी दिन चाहेमा आयोगले उजूरीकर्ताले गरेका कुराहरु अनुसूची–१ को ढाँचामा लिपिबद्ध गरी निजलाई पढीबाची सुनाई निजको दस्तखत समेत गराउनु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (१) बमोजिम इमेल वा अन्य विद्युतीय माध्यमबाट पर्न आएको उजूरी सम्बन्धित कर्मचारीले प्रिन्ट गरी प्रमाणित गरी राख्नु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (१) बमोजिम कुनै उजूरी टेलिफोनबाट प्राप्त भएमा सम्बन्धित कर्मचारीले सो को अभिलेख खडा गरी राख्नु पर्नेछ ।

(५) आयोगले मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन सम्बन्धी घटनाका सम्बन्धमा कुनै स्रोतबाट प्राप्त गरेको जानकारीलाई समेत उजूरीको रुपमा लिन सक्नेछ ।

(६) कसैले आयोग समक्ष आफ्नो परिचय नखुलाई कुनै सांकेतिक नामबाट आयोगको इमेल वा फ्याक्स मार्फत उजूरी दिएमा आयोगले त्यस्तो उजूरी लिन सक्नेछ ।

तर त्यस्तो उजूरी सम्बन्धित पक्षले सनाखत नगरेसम्म दर्ता किताबमा दर्ता गरिने छैन ।

(७) अदालत बाहेक अन्य कुनै निकायमा दर्ता भएको उजूरी आयोगले सम्बन्धित निकायबाट झिकाउने आदेश दिन सक्नेछ ।

(८) आयोगमा उजूरी दर्ता गर्दा कुनै दस्तुर लाग्ने छैन ।

५. उजूरी सम्बन्धी विशेष व्यवस्थाः (१) बालबालिका, जेष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका तथा यौनजन्य हिंसामा परेका व्यक्तिलाई उजूरी दिन सहजता प्रदान गर्न आयोगले देहाय बमोजिमको व्यवस्था गर्न सक्नेछः–

(क) आयोगले तोकेको नजिकको सरकारी कार्यालय, स्थानीय तह वा मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघनका सम्बन्धमा काम गर्न नेपाल सरकारबाट गठित भएको कुनै निकाय मार्फत उजूरी दिन,

(ख) आयोगले उपलब्ध गराएको फोन नम्बरमा मौखिक रुपमा उजूरी दिन,

(ग) महिलाको हकमा उपलब्ध भएसम्म महिला कर्मचारी मार्फत उजूरी दिन,

(घ) उजूरी वा जानकारी दिनका लागि बेग्लै कक्ष र आवश्यकता अनुसार दोभाषे वा सहजकर्ताको समेत व्यवस्था गर्न,

(ङ) आयोग समक्ष उपस्थित भई उजूरी वा निवेदन दिन असमर्थ व्यक्तिको हकमा आयोगबाटै कर्मचारी खटाई निजको उजूरी वा निवेदन लिन ।

(२) यस नियम बमोजिम उजूरी लिने निकायले आफू समक्ष प्राप्त भएको उजूरी सात दिनभित्र आयोगमा पठाई दिनु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिमको समयभित्र आफू समक्ष प्राप्त हुन आएको उजूरी नपठाउने सम्बन्धित निकायका प्रमुखलाई आयोगले विभागीय कारबाहीका लागि अख्तियारवाला समक्ष लेखी पठाउन सक्नेछ ।

(४) यस नियम बमोजिम उजूरी लिँदा नियम ४ बमोजिमको व्यवस्था अवलम्बन गर्नु पर्नेछ।

(५) उजूरी वा जानकारी दिन आउने व्यक्तिलाई कुनै कर्मचारीले अपमान, अवहेलना वा दुर्व्यवहार गरेमा त्यस्तो कर्मचारीलाई आयोगले प्रचलित कानून बमोजिम कारबाही गर्ने सम्बन्धित निकायमा लेखी पठाउन सक्नेछ ।

६. उजूरी वा जानकारी दर्ता गर्नेः (१) आयोगमा नियम ४ र ५ बमोजिम परे आएका उजूरी वा जानकारी सम्बन्धित कर्मचारीले अनुसूची–२ बमोजिमको उजूरी दर्ता किताबमा दर्ता गरी सम्बन्धित व्यक्तिलाई अनुसूची–३ बमोजिम उजूरी दर्ताको निस्सा दिनु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि इमेलबाट उजूरी वा जानकारी प्राप्त भएकोमा उजूरीकर्तालाई सोही माध्यमबाट उजूरी प्राप्त भएको जानकारी दिनु पर्नेछ ।

(३) कुनै व्यक्तिले एकै विषयमा एकभन्दा बढी उजूरी दिएमा वा एकभन्दा बढी व्यक्तिले एकै विषयमा उजूरी दिएमा सम्बन्धित कर्मचारीले तीमध्ये एउटा उजूरीमात्र दर्ता गरी अन्य उजूरीलाई दर्ता भएको उजूरीसाथ संलग्न गरी राख्नु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (३) बमोजिम एउटा उजूरी दर्ता भएमा त्यसै विषयमा परे आएका अन्य उजूरीको लगत कट्टा गर्नु पर्नेछ ।

७. उजूरी वा जानकारी तामेलीमा राख्नेः (१) आयोगले देहायको अवस्थामा आफू समक्ष प्राप्त उजूरी वा जानकारीलाई तामेलीमा राख्न सक्नेछः–

(क) सशस्त्र द्वन्द्वको अवधि बाहेक अन्य अवधिमा घटेका घटनासँग सम्बन्धित उजूरी,

(ख) खण्ड (क) मा उल्लिखित अवधिमा मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घन भए तापनि सशस्त्र द्वन्द्वसँग असम्बन्धित देखिएका उजूरी,

(ग) आयोगको अधिकार क्षेत्र भित्र नपरेका उजूरी,

(घ) नियम ३ बमोजिम आयोगले उजूरी दर्ता गर्दा दिएको म्याद समाप्त भएपछि प्राप्त भएका उजूरी,

(ङ) प्रथम दृष्टिमा तथ्य तथा प्रमाणको अभाव देखिएको वा अस्पष्ट उजूरी,

(च) आयोगबाट तामेलीमा रही सकेको उजूरी सम्बन्धी विषयमा नयाँ प्रमाण पेश नगरी पुनः सोही विषयमा दिएको उजूरी,

(छ) बेनामी उजूरी,

(ज) ऐन तथा यस नियमावली बमोजिम मेलमिलाप भएका विषयको उजूरी।

(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अनुसन्धान अधिकारीले नियम १० को उपनियम (२) बमोजिम आयोग समक्ष दिएको प्रारम्भिक प्रतिवेदन उपर छलफल गरी आयोगबाट उजूरी वा जानकारी तामेलीमा राख्ने निर्णय भएमा त्यस्तो उजूरी वा जानकारी समेत तामेलीमा राखिनेछ ।

(३) उपनियम (१) वा (२) बमोजिम आयोगबाट कुनै उजूरी वा जानकारी तामेलीमा राख्ने निर्णय भएमा आयोगले सो को जानकारी सम्बन्धित व्यक्तिलाई दिनु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (१) वा (२) बमोजिम आयोगबाट कुनै उजूरी वा जानकारी तामेलीमा राख्ने निर्णय भएमा उजूरी साथ प्राप्त सक्कल कागजात सम्बन्धित उजुरीकर्तालाई फिर्ता गर्नु पर्नेछ ।

(५) यस नियम बमोजिम उजूरी वा जानकारी तामेलीमा राख्ने निर्णय भएमा आयोगको उजूरी दर्ता किताबबाट त्यस्तो उजूरी वा जानकारीको लगत कट्टा गर्नु पर्नेछ ।

८. तामेलीमा रहेका उजूरी जगाउन सक्नेः (१) नियम ७ बमोजिम तामेलीमा राखिएको उजूरी वा जानकारीको व्यहोरालाई पुष्टि गर्न कुनै ठोस सबुत प्रमाण सहित सो विषयमा छानबिन गर्न कसैले आयोगमा निवेदन दिएमा वा आयोगले छानबिन गर्दै जाँदा कुनै ठोस सबुत प्रमाण प्राप्त

हुन आएमा आयोगले त्यस्तो उजूरी वा जानकारी तामेलीबाट जगाउने निर्णय गरी छानबिनको कारबाही प्रारम्भ गर्न सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम कुनै उजूरी वा जानकारी तामेलीबाट जगाउने निर्णय भएमा त्यस्तो उजूरी वा जानकारी आयोगको उजूरी दर्ता किताबमा पुनः दर्ता गरिनेछ ।

९. सम्बन्धित निकायमा पठाउन सक्नेः (१) आयोग समक्ष परेको कुनै उजूरी आयोगको कार्यक्षेत्रभित्र नपरी अन्य कुनै निकायसँग सम्बन्धित देखिन आएमा आयोगले त्यस्तो उजूरी र सो सम्बन्धी कागजात सम्बन्धित निकायमा पठाउन सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम कुनै उजूरी आयोगको कार्यक्षेत्रभित्र नपर्ने भई अन्य निकायमा पठाइएकोमा आयोगले सो को जानकारी सम्बन्धित व्यक्तिलाई दिनु पर्नेछ ।

परिच्छेद–३ उजूरी छानबिन सम्बन्धी व्यवस्था

१०. प्रारम्भिक छानबिनः (१) आयोगमा दर्ता भएको तथा नियम ७ बमोजिम तामेलीमा राखिए बाहेकका अन्य उजूरी वा जानकारीका सम्बन्धमा आयोगले कुनै सदस्य वा ऐन बमोजिम उपसमिति वा कार्यटोली गठन गरी प्रारम्भिक छानबिन गर्न वा गराउन सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम प्रारम्भिक छानबिन गर्ने सदस्य, उपसमिति वा कार्य टोलीले आयोग समक्ष यथाशक्य छिटो प्रतिवेदन पेश गर्नु पर्नेछ ।

११. विस्तृत छानबिन तथा अनुसन्धान अधिकारी तोक्नेः (१) आयोगले नियम १० को उपनियम (२) बमोजिम प्राप्त प्रतिवेदन तथा उजूरी वा जानकारीको गाम्भीर्यताको आधारमा विस्तृत छानबिन गर्नु पर्ने देखेमा छानबिन सम्पन्न गर्नु पर्ने अवधि, कार्यदेश तथा आवश्यक सहयोगी कर्मचारीको नाम समेत उल्लेख गरी आयोगका कुनै सदस्य, उपसमिति वा कार्यटोलीलाई अनुसन्धान अधिकारी नियुक्त गर्न वा तोक्न सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम सदस्यलाई अनुसन्धान अधिकारी तोकिएकोमा अध्यक्षलाई र उपसमिति वा कार्यटोलीलाई अनुसन्धान अधिकारी तोकिएको भए कुनै सदस्यलाई अनुगमन अधिकारी तोक्नु पर्नेछ ।

(३) आयोगले अनुसन्धान अधिकारी तोक्दा अनुसूची–४ बमोजिमको ढाँचामा तोक्नु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (१) बमोजिम तोकिएको अवधि भित्र अनुसन्धान सम्पन्न हुन नसकेमा सम्बन्धित अनुसन्धान अधिकारीले त्यसको उचित कारण समेत खोली म्याद थप वा निर्देशनको लागि आयोग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

(५) उपनियम (४) बमोजिम म्याद थपको लागि अनुरोध भई आएमा आयोगले आवश्यक निर्देशन सहित म्याद थप गर्न सक्नेछ ।

(६) आयोगले अनुसन्धान अधिकारीलाई सहयोग गर्न आवश्यकता अनुसार सुरक्षाकर्मी समेत खटाउन सक्नेछ ।

१२. समन्वय गर्ने: आयोगले कुनै सरकारी कार्यालयको कर्मचारी मार्फत छानबिन गराउनु पर्ने भएमा सम्बन्धित कर्मचारीको सेवा सञ्चालन गर्ने मन्त्रालयसँग समन्वय गरी काममा लगाउन सक्नेछ ।

१३. अनुसन्धान अधिकारी हेरफेर गर्ने: अनुसन्धान अधिकारीले आफूलाई तोकिएको काम सम्पन्न गर्न नसकेमा, निजको कुनै स्वार्थ निहित भएको पाइएमा वा निजबाट सो काम गराउन उपयुक्त छैन भन्ने मनासिब कारण भएमा आयोगले निजको सट्टा अर्को अनुसन्धान अधिकारी नियुक्त गर्न वा तोक्न सक्नेछ ।

१४. अधिकार दिन सक्ने: (१) आयोगले बालबालिका, जेष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका तथा यौनजन्य हिंसामा परेका व्यक्ति समावेश भएको उजूरी वा जानकारीका सम्बन्धमा अग्रधिकार दिई छानबिन गर्ने व्यवस्था मिलाउन सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमका उजूरी वा जानकारीका सम्बन्धमा बयान वा बकपत्र सम्बन्धी विषयमा अनुसन्धान अधिकारीले देहाय बमोजिमको प्रक्रिया अवलम्बन गर्न सक्नेछः–

(क) बयान वा बकपत्र गर्दा निजका संरक्षक वा प्रतिनिधि वा मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घना सम्बन्धमा काम गर्ने संस्था वा निकायका प्रतिनिधि रोहबरमा राख्ने,

(ख) महिलाको बयान वा बकपत्र गराउँदा उपलब्ध भएसम्म महिला कर्मचारी मार्फत गराउने,

(ग) निजको सरकारी कार्यालय मार्फत बन्दसावल वा विद्युतीय माध्यमबाट बयान वा बकपत्र गर्ने व्यवस्था मिलाउने,

(घ) बोल्न वा लेख्न नसक्ने अपाङ्गता भएका व्यक्तिसँग सोधपुछ गर्दा त्यस्ता व्यक्तिले इसारा गरेको कुरा बुझ्न सक्ने गरी व्यवस्था मिलाउने,

(ङ) बालबालिका, ज्येष्ठ नागरिक, अपाङ्गता भएका व्यक्ति तथा यौनजन्य हिंसामा परेका व्यक्तिलाई आयोगमा बोलाउनु भन्दा सम्बन्धित व्यक्ति रहे बसेको स्थानमा गएर त्यस्तो जानकारी लिन उपयुक्त हुने देखिएमा आयोगले सोको लागि कुनै सदस्य वा कर्मचारी खटाई जानकारी लिने व्यवस्था मिलाउने,

(च) बाल मनोविज्ञानविद्को परामर्श लिनु पर्ने भएमा सोको व्यवस्था मिलाउने,

(छ) बयान वा बकपत्र गरेको विषयलाई गोप्य राख्ने,

(ज) बयान वा बकपत्र गराउँदा कार्यालय समयभन्दा बाहेकको समय तथा सार्वजनिक बिदाको दिनमा समेत गर्ने व्यवस्था मिलाउने,

(झ) आयोगले उपयुक्त सम्झेका अन्य कुरा गराउने ।

१५. आरोपीत वा जानकार व्यक्तिलाई बयान वा सोधपुछ गर्ने: (१) अनुसन्धान अधिकारीले छानबिनको सिलसिलामा मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घिनको आरोप लागेको व्यक्ति वा सो सम्बन्धमा जानकारी भएको व्यक्तिलाई मनासिब माफिकको समय दिई आयोग समक्ष उपस्थित गराई बयान लिने वा सोधपुछ गर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमका व्यक्तिलाई बयान वा सोधपुछको लागि आयोग समक्ष उपस्थित गराउँदा निजको गोपनीयता हङ्ग हुने गरी गोप्य रुपमा टेलिफोन वा अन्य कुनै माध्यम मार्फत उपस्थित गराउनु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिम आयोगमा उपस्थित हुन बोलाउँदा कुनै व्यक्ति नआएमा निजको कार्यालय वा निज बसोबास गरेको घर ठेगानामा अनुसूची–५ बमोजिमको सूचना पठाई उपस्थित गराउनु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (१), (२) र (३) बमोजिमको प्रक्रियाबाट समेत आरोपीत व्यक्तिलाई आयोगमा उपस्थित गराउन नसकिएमा वा निजको नाममा सूचना तामेल हुन नसकेमा आयोगले कुनै राष्ट्रिय दैनिक पत्रिकामा सूचना प्रकाशन वा कुनै सञ्चार माध्यमबाट सूचना प्रसारण गरी त्यस्तो व्यक्तिलाई आयोग समक्ष उपस्थित गराउन सक्नेछ ।

(५) आयोगले छानबिनसँग सम्बन्धित व्यक्तिलाई कार्यालय समय बाहेक वा सार्वजनिक बिदाको दिनमा समेत उपस्थित गराउन, सोधपुछ गर्न वा बयान लिन सक्ने गरी समय व्यवस्थापन गर्न सक्नेछ ।

१६. तोकिएको समयमा उपस्थित हुनु पर्ने: आयोगको कामको सिलसिलामा अनुसन्धान अधिकारीले कुनै व्यक्तिलाई आयोगमा उपस्थित हुने भनी कुनै मिति वा समय तोकेमा त्यसरी तोकिएको मिति वा समयमा सम्बन्धित व्यक्ति उपस्थित हुनु पर्नेछ ।

१७. पुनः बयान वा बकपत्र गराउन सक्ने: आयोग समक्ष बयान वा बकपत्र गरेको व्यक्तिलाई नयाँ तथ्य वा विषयको सम्बन्धमा पुनः बयान वा बकपत्र गराउनु पर्ने भएमा आयोगले त्यस्तो व्यक्तिलाई झिकाई पुनः बयान वा बकपत्र गराउन सक्नेछ ।

१८. प्रमाण पेश गर्न लगाउन सक्नेः (१) अनुसन्धान अधिकारीले छानबिनको सिलसिलामा आरोपित व्यक्ति, उजुरीकर्ता वा अन्य व्यक्तिसँग भएको वा कुनै कार्यालयमा रहेको वा हुन सक्ने कुनै पनि प्रमाण कागजात पेश गर्न समयावधि तोकी सम्बन्धित व्यक्ति वा कार्यालयलाई आदेश दिन सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम माग गरिएको प्रमाण कागजात सम्बन्धित व्यक्ति वा कार्यालयले तोकिएको समयभित्र आयोग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (१) बमोजिमको समयावधिभित्र त्यस्तो प्रमाण कागजात पेश गर्न नसक्ने अवस्था भई म्याद थप गरि माग गरेमा सम्बन्धित व्यक्ति वा कार्यालयले आयोग समक्ष सो को जानकारी गराउनु पर्नेछ र आयोगले त्यस्तो प्रमाण कागजात पेश गर्ने अवस्था हेरी मनासिब मुताबिकको समय दिन सक्नेछ ।

१९. खानतलासी तथा बरामदी मुचुल्काः (१) अनुसन्धान अधिकारीले कुनै ठाउँको खानतलासी गर्दा अनुसूची–६ बमोजिमको ढाँचामा प्रवेश मुचुल्का तयार गरी प्रवेश गर्ने र कुनै लिखित वा वस्तु बरामद भएमा सोही व्यहोरा र बरामद नभएमा बरामद हुन नसकेको व्यहोरा खुलाई अनुसूची–७ बमोजिमको ढाँचामा खानतलासी तथा बरामदी मुचुल्का तयार गर्नु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम खानतलासी गर्दा बरामद भएको कागजात वा कुनै मालसामान आफूले लैजानु परेमा अनुसन्धान अधिकारीले त्यस्तो कागजात वा मालसामान बुझेको दुई प्रति रसिद तयार गरी कार्यालयको भए जिम्मेवार पदाधिकारीलाई र कसैको घर कम्पाउण्डको भए घरधनी, मालसामान धनी वा कागजात वा मालसामानको जिम्मा लिएको व्यक्तिलाई एक प्रति दिनु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिमको व्यक्ति फेला नपरेमा वा फेला परे पनि निजले रसिद बुझ्न नमानेमा त्यस्तो रसिद स्थानीय तहका प्रतिनिधििलाई जिम्मा दिनु पर्नेछ । निजले यथाशक्य चाँडो सम्बन्धित व्यक्तिलाई त्यस्तो रसिद बुझाई दिनु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (३) बमोजिम स्थानीय तहका प्रतिनिधि फेला नपरेमा बरामद गरिएको स्थानमा त्यस्तो रसिद टाँस गरी बरामदी मुचुल्कामा सो व्यहोरा जनाउनु पर्नेछ ।

(५) उपनियम (३) बमोजिम स्थानीय तहको प्रतिनिधिलाई जिम्मा दिएमा वा उपनियम (४) बमोजिम भरपाई टाँसिएकोमा सम्बन्धित व्यक्तिले रीतपूर्वक भरपाई बुझेको मानिनेछ ।

(६) उपनियम (१) बमोजिमको खानतलासी वा बरामदी मुचुल्का स्थानीय व्यक्तिको रोहबरमा गर्नु पर्नेछ र स्थानीय व्यक्ति रोहबरमा बस्न नमानेमा वा स्थानीय व्यक्ति उपलब्ध नभएमा खानतलासी तथा बरामदी मुचुल्कामा सोही व्यहोरा जनाई उपस्थित कर्मचारी वा व्यक्तिको दस्तखत गराउनु पर्नेछ ।

(७) यस नियम बमोजिम खानतलासी गर्नु, गराउनु अघि खानतलासी लिने व्यक्तिको शरीरको तलासी लिनु पर्नेछ ।

२०. पीडितसँग जानकारी लिन सक्नेः (१) आयोगमा दर्ता भएको उजुरी वा जानकारीको सम्बन्धमा सम्बन्धित पीडितसँग कुनै कुरा बुझ्न आवश्यक भएमा आयोगले पीडितलाई बोलाई थप जानकारी लिन सक्नेछ ।

(२) पीडित अपाङ्ग, अशक्त, ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका वा यौनजन्य हिंसामा परेको व्यक्ति भएमा आयोगले उपसमिति वा कार्यटोली खटाई वा बन्दसवाल वा विद्युतीय माध्यम मार्फत जानकारी लिन सक्नेछ ।

२१. सूचना गोप्य राख्नु पर्नेः (१) अनुसन्धानको सिलसिलामा आयोगलाई प्राप्त सूचना, जानकारी, विवरण तथा कागजात प्रचलित कानून बमोजिम गोप्य राखिनेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको सूचना, जानकारी, विवरण वा कागजात वा सोको प्रतिलिपि, अदालत, आयोग वा आयोगले तोकेको अधिकारी वा निकाय बाहेक अन्य कुनै निकाय वा व्यक्तिलाई उपलब्ध गराइने छैन ।

२२. निरीक्षण गर्न सक्नेः (१) आयोगका अध्यक्ष, सदस्य वा कर्मचारीले ऐन तथा यस नियमावलीको अधीनमा रही अनुसन्धान अधिकारीले गरेको अनुसन्धान सम्बन्धी काम कारबाहीका सम्बन्धमा निरीक्षण गर्न वा गराउन सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम आयोगका अध्यक्ष वा सदस्यले निरीक्षण गर्दा आवश्यकता अनुसार अनुसन्धान अधिकारीलाई निर्देशन दिन सक्नेछ र त्यसरी दिएको निर्देशन पालना गर्नु त्यस्तो अनुसन्धान अधिकारीको कर्तव्य हुनेछ ।

(३) उपनियम (१) बमोजिमको निरीक्षण कुनै कर्मचारीबाट गरिएकोमा निरीक्षणबाट देखिएर आएको व्यहोरा खुलाई आयोग समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (३) बमोजिम प्राप्त प्रतिवेदनको आधारमा आयोगले सम्बन्धित अनुसन्धान अधिकारीलाई आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ र यसरी दिएको निर्देशनको पालना गर्नु गराउनु त्यस्तो अनुसन्धान अधिकारीको कर्तव्य हुनेछ ।

२३. मुकाम कायम गर्न सक्नेः उजूरीको छानबिनको सिलसिलामा आयोगले नेपालभरका जुनसुकै कार्यालय वा स्थानमा आफ्नो मुकाम खडा गर्न सक्नेछ ।

तर कुनै कार्यालयमा मुकाम राख्दा सम्बन्धित कार्यालयको सहमति लिनु पर्नेछ ।

२४. उपकरण तथा साधनको प्रयोगः अनुसन्धान अधिकारीले छानबिनको सिलसिलामा आयोगको आदेश बमोजिम आवश्यक परे वैज्ञानिक तथा सञ्चार सम्बन्धी उपकरण तथा साधन प्रयोग गर्न सक्नेछ ।

२५. प्रतिवेदन पेश गर्नु पर्नेः (१) अनुसन्धान अधिकारीले छानबिनको काम समाप्त भएपछि सङ्कलित तथ्य र सबुद प्रमाणको विश्लेषण गरी आफ्नो राय सहितको प्रतिवेदन अनुसूची–८ बमोजिमको ढाँचामा आयोग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम प्राप्त प्रतिवेदनको आधारमा आयोगलाई कुनै स्थानको स्थलगत निरीक्षण गर्नु पर्ने जस्तो लागेमा अध्यक्ष वा कुनै सदस्य मार्फत सो ठाउँको निरीक्षण गराउन सक्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिम स्थलगत निरीक्षण गर्ने अध्यक्ष वा कुनै सदस्यले अनुसूची–९ बमोजिमको ढाँचामा आयोग समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नु पर्नेछ ।

२६. उत्खनन गर्ने प्रक्रिया र कार्यविधिः (१) आयोगले छानबिनको सिलसिलामा कुनै स्थानको उत्खनन गर्न आवश्यक देखेमा सो स्थानको उत्खनन गर्न आदेश दिन सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम उत्खननको प्रयोजनको लागि आयोगले छुट्टै प्रक्रिया र कार्यविधि बनाई लागू गर्नेछ ।

२७. मेलमिलापको लागि सूचना प्रकाशन गर्नेः (१) आयोगले मेलमिलापको लागि पीडित वा पीडकले एकल वा संयुक्त रुपमा निवेदन दिने स्थान र अवधि समेत उल्लेख गरी सार्वजनिक सूचना प्रकाशन गर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम सूचना प्रकाशन भएपछि मेलमिलाप गर्न चाहेका पक्ष स्वयं उपस्थित भई अनुसूची–१० बमोजिमको ढाँचामा आयोग समक्ष मेलमिलापको लागि लिखित वा मौखिक रुपमा निवेदन दिन सक्नेछ ।

(३) कसैले आयोग वा आयोगले तोकेको निकायमा उपस्थित भई मेलमिलापको लागि मौखिक रुपमा निवेदन गरेमा त्यस्तो निवेदनको व्यहोरा आयोगका कर्मचारीबाट लिपिबद्ध गरी मेलमिलाप गर्न चाहेका पक्षलाई निवेदनको व्यहोरा पढी सुनाई सो निवेदनमा दस्तखत गराउनु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (३) बमोजिम आयोगमा प्राप्त हुन आएका निवेदन अनुसूची–११ बमोजिम दर्ता गरी सम्बन्धित पक्षलाई सोको निस्सा दिनु पर्नेछ ।

(५) कसैले आयोग समक्ष इमेल वा फ्याक्स मार्फत मेलमिलापको लागि निवेदन दिएमा त्यस्तो निवेदनलाई आयोगमा अस्थायी दर्ता गरी सम्बन्धित पक्षले सनाखत गरे पछि मूल दर्ता किताबमा दर्ता गरिनेछ ।

(६) मेलमिलापको लागि आयोगमा निवेदन दर्ता गर्दा कुनै दस्तुर लाग्ने छैन ।

२८. मेलमिलाप गराउनेः (१) नियम २७ बमोजिम मेलमिलापको लागि कुनै पक्षको निवेदन परेमा आयोगले अर्को पक्षलाई झिकाई मेलमिलापका सम्बन्धमा निजसँग परामर्श गर्नु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम परामर्श गर्दा पीडित र पीडक बीच ऐन बमोजिम मेलमिलाप गराउन मिल्ने र दुबै पक्ष मेलमिलाप गर्न स्वतन्त्र रुपमा मन्जुर भएको देखिएमा आयोगले पीडकलाई निजले गरेको गलत कामको पश्चाताप सहित पीडितसँग माफी माग्न लगाई दुवै पक्षबीच मेलमिलाप गराई दिनेछ ।

(३) उपनियम (१) बमोजिम मेलमिलाप गराउने ढाँचा अनुसूची– १२ बमोजिम हुनेछ ।

(४) उपनियम (१) बमोजिम मेलमिलाप भएमा आयोगको दर्ता किताबमा रहेको उजुरीको लगत कट्टा गरिनेछ ।

२९. कारबाहीको लागि सिफारिस गर्ने: (१) मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन गरेको आरोपमा ऐनको दफा २५ बमोजिम कुनै व्यक्ति उपर कारबाहीको लागि सिफारिस गर्नु पर्ने भएमा आयोगले देहायको विवरण सहित कारबाहीको लागि नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस गर्नेछः–

(क) मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन गरेको विषय, (ख) सो सम्बन्धमा आयोगले प्राप्त गरेको प्रमाण, (ग) छानबिनबाट खुल्न आएको सत्य तथ्य, र (घ) आयोगको राय तथा सिफारिस ।

(२) आयोगले मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघनको आरोपमा दोषी देखिएको पीडक उपर मुद्दा चलाउन महान्यायाधिवक्ता समक्ष लेखी पठाउनेछ ।

परिच्छेद–४ साक्षी, पीडित वा उजुरीकर्ताको संरक्षण सम्बन्धी व्यवस्था

३०. साक्षी, पीडित, उजुरीकर्ता वा आयोगलाई सहयोग गर्ने व्यक्तिको संरक्षण: (१) साक्षी, पीडित, उजुरीकर्ता वा आयोगको काममा सहयोग गर्ने व्यक्तिले आफ्नो परिचय गोप्य राख्न चाहेमा आयोग वा आयोगले उजुरी सङ्कलन गर्न जिम्मा दिएको निकाय वा सो काममा संलग्न अधिकारीले निजको वास्तविक नाम थर, ठेगाना वा परिचय गोप्य राख्नु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम गोपनीयता कायम गर्न सम्बन्धित निकाय वा व्यक्तिले साक्षी, पीडित, उजुरीकर्ता वा आयोगको काममा सहयोग गर्ने व्यक्तिको परिचयलाई कुनै काल्पनिक वा सांकेतिक रुपमा अभिलेख राख्नु पर्नेछ ।

(३) आयोगबाट भएको छानबिनको क्रममा आफ्नो वा आफ्नो परिवारको सदस्यको सुरक्षामा खतरा रहेको छ भनी उपनियम (१) बमोजिमका व्यक्तिले आयोग समक्ष सुरक्षाको माग गरेमा आयोगले त्यस्ता व्यक्तिको लागि देहाय बमोजिम कुनै व्यवस्था मिलाउन सम्बन्धित निकायलाई लेखी पठाउनेछः–

(क) सुरक्षाको आवश्यक व्यवस्था मिलाउन, (ख) कुनै सरकारी निकायको संरक्षणमा राख्न लगाउन, (ग) सुरक्षित स्थानमा अस्थायी बसोबासको व्यवस्था मिलाउन, (घ) सुरक्षा निकायको समन्वयमा सुरक्षित स्थानको व्यवस्था गर्न, (ङ) सामूहिक सुरक्षाको प्रबन्ध गर्न, (च) आयोगले उपयुक्त सम्झेको अन्य कुनै व्यवस्था मिलाउन ।

(४) साक्षी, पीडित, उजुरीकर्ता, आयोगको काममा सहयोग गर्ने कर्मचारी तथा अन्य व्यक्ति वा निजको परिवारका सदस्यको सम्पत्ति, कारोबार वा व्यवसायको सुरक्षा प्रदान गर्न आवश्यक देखिएमा आयोगले सोको लागि सम्बन्धित निकायमा लेखी पठाउन सक्नेछ ।

(५) उपनियम (३) वा (४) बमोजिम सुरक्षाको लागि आयोगबाट लेखी आएमा सम्बन्धित निकायले सो बमोजिम सुरक्षाको आवश्यक प्रबन्ध गर्नु पर्नेछ ।

(६) यस नियम बमोजिम सुरक्षा वा संरक्षण प्रदान गर्नु पर्ने व्यक्ति महिला, अपाङ्ग, अशक्त, ज्येष्ठ नागरिक, बालबालिका वा यौनजन्य हिंसा पारेको व्यक्ति भएमा सम्बन्धित निकायले उनीहरुको मनोविज्ञान र मर्यादामा आँच नआउने किसिमले आवश्यक सुरक्षाको व्यवस्था मिलाउनु पर्नेछ ।

(७) सुरक्षाका दृष्टिले वा अन्य कारणबाट साक्षी वा अन्य कुनै व्यक्तिलाई आयोगमा उपस्थित गराउन नसकिने भएमा श्रव्यदृश्य संवाद मार्फत बुझ्न, निजलाई आरोपित व्यक्तिले

नदेख्ने गरी बकपत्र गराउन वा निजको स्वर विद्युतीय माध्यमबाट परिवर्तन वा रूपान्तरण गरी बुझ्न वा आयोग बाहेक अन्यत्र पनि बुझ्न वा सनाखत गराउन सकिनेछ ।

(८) आयोगले उजुरीकर्ताले चाहेमा निज तथा निजको साक्षीको नाम, थर, वतन, तीनपुस्ते लगायतका परिचयात्मक विवरण तथा हुलिया गोप्य राख्ने व्यवस्था गर्नु पर्नेछ ।

(९) आयोगले छानबिनको क्रममा साक्षी, पीडित, उजुरीकर्ता वा आयोगको काममा सहयोग गर्ने व्यक्तिलाई आरोपित व्यक्तिसँग भेट तथा पहिचान नहुने गरी व्यवस्था गराउन सक्नेछ ।

(१०) छानबिनको क्रममा आयोग वा आयोगद्वारा तोकिएको स्थानमा साक्षी, पीडित, उजुरीकर्ता वा आयोगको काममा सहयोग गर्ने व्यक्तिलाई उपस्थित गराइएकोमा निजले माग गरेमा आयोगले निजलाई राजपत्र अनंकित प्रथम श्रेणीका कर्मचारीले पाए सरहको दैनिक तथा भ्रमण भत्ता उपलब्ध गराउनेछ ।

(११) उपनियम (१०) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सरकारी कर्मचारी आयोगमा उपस्थित हुँदा निजले पाउने दैनिक तथा भ्रमण भत्ता आफू कार्यरत कार्यालयबाट लिनु पर्नेछ ।

(१२) आयोगले आफ्नो कार्य सम्पादन गर्दा पीडितमैत्री वातावरणमा गर्नु पर्नेछ ।

(१३) आयोगले कार्य सम्पादन गर्दा आवश्यकता अनुसार पीडितसँग सम्पर्क स्थापित गर्न वा समन्वय कायम गर्न सक्नेछ ।

परिच्छेद–५ उद्धार, पुनस्थापना तथा परिपूरण

३१. उद्धार गर्नेः (१) छानबिनको सिलसिलामा कुनै पीडितलाई तत्काल उद्धार गर्नु पर्ने देखिएमा आयोग आफैंले वा अन्य निकायको सहयोग लिई त्यस्तो व्यक्तिलाई उद्धार गर्नु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम उद्धार गर्नको लागि नेपाल सरकार, सुरक्षा निकाय वा कुनै संस्थाको सहयोग आवश्यक देखिएमा उद्धारको लागि अनुरोध गर्न सक्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिम आयोगबाट अनुरोध भई आएमा नेपाल सरकार, सुरक्षा निकाय वा कुनै संस्थाले तत्काल त्यस्तो व्यक्तिलाई उद्धार गरी सो को जानकारी आयोगलाई दिनु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (३) बमोजिम पीडितलाई तत्कालै उद्धार गर्न नसकिने भएमा सम्बन्धित निकाय वा संस्थाले सोको कारण सहितको जानकारी तीन दिनभित्र आयोगलाई दिनु पर्नेछ।

३२. क्षतिपूर्ति, उपचार तथा पुनस्थापनाको लागि सिफारिस गर्नेः (१) आयोगले पीडितलाई परेको हानी नोक्सानीको गाम्भीर्यतालाई समेत दृष्टिगत गरी तीनलाख रुपैयाँसम्म क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउन नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस गर्नेछ ।

(२) आयोगले उपनियम (१) बमोजिम क्षतिपूर्तिको लागि सिफारिस गर्दा कुनै पीडितले नेपाल सरकारबाट क्षतिपूर्ति पाइसकेको भए सो समेतलाई विचार गरी क्षतिपूर्तिको रकम निर्धारण गर्नु पर्नेछ ।

(३) आयोगको छानबिनबाट पीडितलाई शारीरिक वा मानसिक उपचार गराउन, पुनरुद्धार वा पुनस्थापना गर्न वा मनोविविष प्रदाान गर्न आवश्यक देखिएमा आयोगले त्यसको आधार, कारण र अवस्था समेत उल्लेख गरी नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस गर्नु पर्नेछ ।

३३. सुविधा तथा सहुलियत उपलब्ध गराउनेः (१) आयोगले ऐनको दफा २३ को उपदफा (२) बमोजिम पीडित वा अवस्था अनुसार निजको परिवारको कुनै सदस्यलाई देहायको सुविधा वा सहुलियत उपलब्ध गराउन नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस गर्न सक्नेछः–

(क) अध्ययन गर्न चाहनेलाई स्नातक तहसम्म निःशुल्क शिक्षा,

(ख) खण्ड (क) बमोजिम अध्ययन गर्न नचाहने वा नसक्नेको लागि निजको योग्यता तथा इच्छा अनुसारको सीपमूलक तालीम,

(ग) कुनै व्यापार वा व्यवसाय गर्न चाहने बेरोजगार पीडितलाई पाँचलाख रुपैयाँसम्म बिना ब्याज वा सहुलियत ब्याजमा ऋण सुविधा,

(घ) नेपाल भित्र बसोबासको व्यवस्था नभएका पीडितको हकमा पाँचलाख रुपैयाँसम्मको बसोबासको व्यवस्था,

(ङ) शारीरिक रुपले कमजोर भएका पीडितलाई एकलाख रुपैयाँमा नबढाई सरकारी स्वास्थ्य संस्थाबाट स्वास्थ्योपचार ।

(२) पीडित वा निजको परिवारले उपनियम (१) बमोजिम कस्तो सुविधा वा सहुलियत माग गरेको हो सो को प्राथमिकता उल्लेख गरी आयोग समक्ष अनुसूची–१३ बमोजिमको ढाँचामा निवेदन दिनु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिम पीडित वा निजको परिवारले व्यक्त गरेको इच्छा वा मागको आधारमा आयोगले उपनियम (१) बमोजिमको सुविधा वा सहुलियतको प्राथमिकता निर्धारण गर्नु पर्नेछ ।

(४) आयोगले उपनियम (१) बमोजिमको सुविधा तथा सहुलियतको सिफारिस गर्दा तत्कालिन, अल्पकालिन र दीर्घकालिन रुपमा गर्ने गरी सिफारिस गर्नु पर्नेछ ।

३४. क्षतिपूर्ति, सुविधा तथा सहुलियत निर्धारणका आधार र मापदण्डः आयोगले पीडितलाई क्षतिपूर्ति, सुविधा वा सहुलियतको लागि सिफारिस गर्दा देहायका आधार र मापदण्ड अवलम्बन गर्नेछः–

(क) पीडितलाई पुग्न गएको वास्तविक क्षति, मानसिक पीडा वा यातना,

(ख) पीडितको शारीरिक, मानसिक र आर्थिक अवस्था,

(ग) घटना हुँदाको समयमा पीडितको उमेर,

(घ) पीडितसँग आश्रित परिवारको सङ्ख्या तथा निजहरुको जीविकोपार्जनको निमित्त आवश्यक पर्ने न्यूनतम खर्च,

(ङ) पीडितको नाबालक छोरा छोरीको सङ्ख्या तथा निजहरु अध्ययन गर्नेको लागि लाग्ने न्यूनतम खर्च,

(च) पीडितको एकासगोलको परिवारको शारीरिक अवस्था तथा जीविकोपार्जनको माध्यम,

(छ) सम्पत्ति कब्जा, जफत, लुटपाट, आगजनी आदि जस्ता क्रियाकलापका कारण आर्थिक क्षति भएकोमा त्यस्तो क्षतिको परिमाण,

(ज) अङ्गभङ्ग भएका पीडितको हकमा अपाङ्गताको अवस्था,

(झ) पीडितको मृत्यु भएकोमा मृतकको आश्रित परिवारको अर्थोपार्जन गर्न सक्ने क्षमता र आर्थिक हैसियत,

(ञ) विस्थापित भएको कारणले पीडितले भोग्नु परेको शैक्षिक, आर्थिक, शारीरिक वा मानसिक पीडा,

(ट) आयोगले उपयुक्त ठानेका अन्य वस्तुगत कुराहरु ।

परिच्छेद–६ क्षमादान सम्बन्धी व्यवस्था

३५. क्षमादानको लागि निवेदन दिनेः (१) पीडितले क्षमादानको लागि आयोगले तोकेको म्यादभित्र आफैं उपस्थित भई आयोग समक्ष अनुसूची–१४ बमोजिमको ढाँचामा निवेदन दिन सक्नेछ।

(२) निवेदकले घटनास्थल, घटना मिति सहितको यथार्थ विवरण, सो घटनाबाट हुन गएको क्षति, आफूबाट मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घित भएको, त्यस्तो कार्यबाट आफूलाई पश्चाताप भएको र पीडितसँग चित्त बुझ्दो ढङ्गबाट क्षमायाचना गर्न मञ्जुर भएको तथा भविष्यमा त्यस्तो कुनै किसिमको कुनै काम नगर्ने प्रतिज्ञा सहितको प्रतिबद्धता प्रकट गरेको कुरा उपनियम (१) बमोजिमको निवेदनमा उल्लेख गर्नु पर्नेछ ।

३६. क्षमादानको सिफारिस गर्नेः (१) नियम ३५ बमोजिम प्राप्त भएको निवेदन छानबिन गराउँदा ऐनको दफा २६ बमोजिम क्षमादान गर्न उपयुक्त देखेमा आयोगले त्यसको आधार र कारण खुलाई क्षमादानको लागि अनुसूची–१५ बमोजिमको ढाँचामा नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस गर्नेछ ।

(२) आयोगले उपनियम (१) बमोजिम क्षमादानको लागि नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस गर्नु अघि पीडितको लिखित सहमति लिनु पर्नेछ ।

परिच्छेद–७ विविध

३७. कारबाहीको जानकारी सार्वजनिक गर्ने: (१) आयोगले छानबिनबाट प्राप्त जानकारी आयोगलाई उपयुक्त लागेको सञ्चार माध्यमबाट समय समयमा सार्वजनिक गर्नेछ ।

(२) आयोगले कुनै उजूरी तामेलीमा राखेमा वा पीडितलाई कारबाही वा क्षमादानको लागि सिफारिस गर्न निर्णय गरेमा त्यसको जानकारी अनुसूची–१६ बमोजिमको ढाँचामा उजूरीकर्तालाई गराउनेछ ।

३८. छानबिन सम्बन्धी कार्यविधि: (१) ऐनको दफा ६ बमोजिम आयोगका अध्यक्ष वा सदस्य उपर छानबिन गर्दा निजको कार्यक्षमताको अभाव भएको वा खराब आचरण भएको भन्ने उजूरी वा जानकारी प्राप्त हुन आएमा आयोगले त्यस्तो उजूरी वा जानकारी नेपाल सरकार समक्ष पठाउनु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम वा अन्य कुनै माध्यमबाट अध्यक्ष वा सदस्य उपरको उजूरी प्राप्त भएमा उजूरीको गम्भीरीतालाई विचार गरी नेपाल सरकारले ऐनको दफा ६ को उपदफा (२) बमोजिम छानबिन समिति गठन गर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिमको छानबिन समितिले सो आरोपको सम्बन्धमा आवश्यक छानबिन गरी आरोपित अध्यक्ष वा सदस्यलाई मनासिब माफिकको समय दिई निज उपर लागेको आरोपको सम्बन्धमा सफाई पेश गर्न मौका दिनु पर्नेछ ।

(४) उपनियम (२) बमोजिमको छानबिन समितिले आरोपको छानबिन गर्दा कुनै प्रमाण बुझ्नु पर्ने वा कुनै कागजात झिकाउनु पर्ने देखेमा सो समेत गर्न सक्नेछ ।

(५) यस नियम बमोजिम आरोपित अध्यक्ष वा सदस्य उपर छानबिन समितिले छानबिनको काम प्रारम्भ गरेपछि आरोपित अध्यक्ष वा सदस्य उपरको कारबाहीको टुङ्गो नलागेसम्म त्यस्तो अध्यक्ष वा सदस्यले आयोगको काम कारबाहीमा भाग लिन पाउने छैन ।

(६) छानबिनबाट आरोपित अध्यक्ष वा सदस्य उपर परेको उजूरी प्रमाणित हुन आएमा छानबिन समितिले त्यस्तो अध्यक्ष वा सदस्य उपर कारबाहीको लागि नेपाल सरकार समक्ष सिफारिस गर्नेछ ।

३९. सचिवको काम, कर्तव्य तथा अधिकारः (१) सचिवको काम, कर्तव्य र अधिकार देहाय बमोजिम हुनेछः–

(क) आयोगको निर्णय कार्यान्वयन गर्न गराउने, (ख) आयोगको कामसँग सम्बन्धित विषयमा अध्ययन, अनुसन्धान, तालीम, गोष्ठी, सार्वजनिक सुनुवाई लगायतका कार्य सञ्चालन गर्न, गराउने, (ग) आयोगको कामसँग सम्बन्धित विषयमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्था वा निकायहरुसँग समन्वय गर्न, (घ) आयोगसँग सम्बन्धित विविन्न कार्य गर्न, गराउने, (ङ) प्रचलित कानून बमोजिम विभागीय प्रमुखले गर्न कार्य गर्न, (च) आयोगको निर्देशन बमोजिमका अन्य कार्य गर्न, गराउने ।

(२) सचिवले यस नियमावली बमोजिम आफुलाई प्राप्त अधिकारमध्ये आवश्यकता अनुसार कुनै अधिकार आयोगको कुनै अधिकृत कर्मचारीलाई प्रत्यायोजन गरि सक्नेछ ।

४०. अवहेलनामा कारबाही चलाउनेः (१) आयोगले कुनै व्यक्ति उपर ऐनको दफा १६ बमोजिम अवहेलनामा कारबाही चलाउनु अघि त्यस्तो व्यक्तिले आयोगको अवहेलना हुने कुनै काम गरेको वा घटना भए वा नभएको सम्बन्धमा आयोगको कुनै सदस्य वा अधिकृतस्तरको कर्मचारीबाट छानबिन गराई निजको प्रतिवेदनको आधारमा त्यस्तो व्यक्तिलाई कारबाही चलाउनु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम कुनै व्यक्ति उपर कारबाही चलाउनु परेमा के कस्तो कारण र आधारबाट निज उपर कारबाही चलाउनु परेको हो सो खुलाई कारबाही गर्न पर्ने

कुनै आधार र प्रमाण भए सोको सफाई पेश गर्न वा आयोग समक्ष उचित क्षमायाचनाको लागि मनासिब समय दिई आरोपित व्यक्तिलाई मौका दिनु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिम आरोपित व्यक्तिबाट सफाई पेश भएमा वा मनासिब माफिकको क्षमायाचना गरेमा सोको मूल्याङ्कन तथा प्राप्त प्रमाणको आधारमा आयोगले उचित निर्णय गर्नेछ ।

(४) अवहेलनामा कारबाही गर्ने सम्बन्धी अन्य कार्यविधि आयोग आफैले निर्धारण गर्नेछ ।

४१. सार्वजनिक सुनुवाई सम्बन्धी कार्यविधिः (१) आयोगले ऐनको दफा १८ बमोजिम सार्वजनिक सुनुवाई गर्नुभन्दा अघि कम्तीमा तीन दिनको म्याद दिई सार्वजनिक सुनुवाई हुने मिति, समय र स्थान तथा सुनुवाई गरिने विषय समेतको सूचना सर्वसाधारणको जानकारीको लागि उपयुक्त माध्यमबाट जानकारी गराउनु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम सार्वजनिक सुनुवाई गर्दा सत्य तथ्य पत्ता लगाउने, परिपूरण वा क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउने लगायत आयोगले उपयुक्त ठानेका अन्य विषयमा सार्वजनिक सुनुवाई गर्न सक्नेछ ।

(३) आयोगले सार्वजनिक सुनुवाई गर्दा पीडित, सर्वसाधारण व्यक्ति, विभिन्न संघ संस्थाका स्थानीय प्रतिनिधि, सञ्चारकर्मी, महिला, ज्येष्ठ नागरिक, नागरिक समाज समेतको उपस्थितिमा गर्न सक्नेछ ।

(४) आयोगले उपनियम (२) बमोजिम सार्वजनिक सुनुवाई गर्दा कम्तीमा एकजना सदस्यको उपस्थिति हुनु पर्नेछ ।

(५) सार्वजनिक सुनुवाईमा खटिएका कर्मचारीले सुनुवाईमा सोधिएका प्रश्न, जिज्ञासा तथा आयोगको तर्फबाट दिइएको उत्तर सहितको विवरण उल्लेख गरी आयोग समक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नु पर्नेछ ।

(६) सार्वजनिक सुनुवाईको अवधि तथा प्रक्रिया सम्बन्धी अन्य व्यवस्था आयोगले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।

४२. पीडितलाई परिचयपत्र दिनेः (१) ऐन तथा यस नियमावली बमोजिम गरिएको छानबिनबाट कुनै व्यक्ति सशस्त्र द्वन्द्वको क्रममा मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घिनको कारणबाट पीडित हुन पुगेको देखेंमा आयोगले त्यस्तो व्यक्तिलाई अनुसूची–१७ बमोजिमको ढाँचामा पीडित परिचयपत्र उपलब्ध गराउनेछ ।

(२) आयोगको छानबिनबाट एकभन्दा बढी व्यक्ति पीडित रहेको देखेंमा आयोगले उपनियम (१) बमोजिम सबै व्यक्तिहरुलाई परिचयपत्र उपलब्ध गराउनेछ ।

४३. पुरस्कृत गर्नेः ऐन तथा यस नियमावलीको कार्यान्वयन गर्ने क्रममा उत्कृष्ट काम गरी आयोगलाई सहयोग पुर्‍याउने कर्मचारी एवं सुरक्षाकर्मीलाई आयोगले पुरस्कृत गर्न सक्नेछ ।

४४. आचार संहिता बनाई लागू गर्नेः आयोगले अध्यक्ष तथा सदस्यले पालना गर्नुपर्ने आचार संहिता बनाई लागू गर्नेछ ।

४५. अनुसूचीमा थपघट तथा हेरफेर गर्न सक्नेः मन्त्रालयले आयोगको सिफारिसमा नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी आवश्यकता अनुसार अनुसूचीमा थपघट तथा हेरफेर गर्न सक्नेछ ।

४६. निर्देशिका वा कार्यविधि बनाउन सक्नेः आयोगले आफ्नो कार्य व्यवस्थित रुपले सञ्चालन गर्नको लागि ऐन तथा यस नियमावलीको अधिममा रही आवश्यक निर्देशिका वा कार्यविधि बनाई लागू गर्न सक्नेछ ।

अनुसूची–१ (नियम ४ को उपनियम (१) र (२) सँग सम्बन्धित) सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगमा दिने उजुरीको ढाँचा

१. उजुरीकर्ताको,– (क) नाम, थरः (ख) ठेगानाः (अ) स्थायीः (आ) अस्थायीः (इ) टेलिफोन/मोवाइल नं., इमेलः

२. मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन भएको व्यक्तिको,– (क) नाम, थरः (ख) ठेगानाः (अ) स्थायीः (आ) अस्थायीः (इ) टेलिफोन/मोवाइल नं., इमेलः (ग) पारिवारिक विवरणः (घ) पेशाः (ङ) हालको अवस्थाः (च) मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन भएको स्थान, मिति र समयः (छ) उमेरः

३. मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन गर्ने पक्ष, व्यक्तिको थाहा भएसम्मको नाम, थर, ठेगाना र हुलिया, तत्काल कार्यरत र हाल कार्यरत कार्यालयको नाम र ठेगानाः

४. मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घन सम्बन्धी उजूरीको व्यहोराः

५. घटनासँग सम्बन्धित सबुद प्रमाणः (क) देख्नेः (ख) सुन्नेः (ग) कागजः (घ) तस्वीरः (ङ) अन्यः

६. मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घन सम्बन्धी अन्य विवरणः

७. यस विषयमा अन्य कुनै निकायमा उजूरी गरेको भएमा उजूरी गरेको निकाय र भएको कारबाहीको विवरणः

८. माथि लेखिएको व्यहोरा ठीक साँचो छ, झुट्टा व्यहोरा लेखेको ठहरे कानून बमोजिम सहुँला, बुझाउँला ।

                                                           उजूरीकर्ताको,–                                                           दस्तखतः                                                           मितिः द्रष्टव्यः उजूरीकर्ताले नाम, थर, बतन गोप्य राख्न चाहेकोमा सो व्यहोरा उल्लेख गर्नु पर्नेछ ।

अनुसूची–२ (नियम ६ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित)

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग उजूरी दर्ता किताबको ढाँचा

अनुसूची–३ (नियम ६ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित) दर्ता नं.

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग उजुरी दर्ताको निस्सा

विषयः ........ उजुरी सम्बन्धमा ।

श्री.................. को मिति .................... को उजुरी प्राप्त भई यस आयोगको दर्ता किताबमा मिति .......................... मा दर्ता गरिएकोले यो निस्सा दिइएको छ ।

कार्यालयको छापः उजुरी दर्ता गर्ने कर्मचारीको,– दस्तखतः नामः पदः मितिः आयोगको सम्पर्क नम्बरः

अनुसूची–४ (नियम ११ को उपनियम (३) सँग सम्बन्धित)

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग अनुसन्धान अधिकारी तोकिएको ढाँचा

श्री.................................... ........................................।

तपाईंलाई देहायका विवरण भएको उजुरीको छानबिन पूरा गरी प्रतिवेदन पेश गर्नका लागि आयोगको निर्णय अनुसार अनुसन्धान अधिकारी तोकिएको छ । आयोगको प्रत्यक्ष रेखदेख र नियन्त्रणमा रही छानबिनको कार्य पूरा गरी आफ्नो राय सहितको प्रतिवेदन ........दिन भित्र आयोगमा पेश गर्नु होला । उक्त कार्य सम्पन्न गर्न तपाईंलाई देहाय बमोजिमको सहयोगी कर्मचारी तोकिएको छ ।

उजुरीकर्ताको नाम, थरः $\quad$ सम्बन्धित अधिकृतको,– उजुरी दर्ता नंः $\quad$ दस्तखत: घटना भएको स्थानः $\quad$ नाम, थरः कार्यालयको छापः $\quad$ मिति:

अनुसूची–५ (नियम १५ को उपनियम (३) सँग सम्बन्धित)

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगमा उपस्थित हुनुको लागि दिइने सूचनाको ढाँचा

श्री..................................... .............................................।

यस आयोगमा मिति .....................मा परेको.....(संक्षिप्त व्यहोरा).... उजूरीको छानबिन गर्ने सिलसिलामा तपाईंसँग केही कुरा बुझ्नु परेकोले मिति ............ मा दिनको ..... बजे यस आयोगको कार्यालय मुकाम .........................मा उपस्थित हुनु होला । उपस्थित नभए कानून बमोजिम हुनेछ ।

अनुसन्धान अधिकारीको,– दस्तखत: नाम, थर: मिति:

अनुसूची–६ (नियम १९ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित)

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग प्रवेश मुचुल्काको ढाँचा

जिल्ला ......... महानगरपालिका ÷ उपमहानगरपालिका ÷ नगरपालिका ÷ गाउँपालिका.................वडा नं. ........ गाउँ÷टोल ............ बस्ने तपाई श्री ..................... को घर कम्पाउण्ड भित्र सशस्त्र द्वन्द्वको क्रममा भएका मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन सम्बन्धी घटनासँग सम्बन्धित वस्तु, लिखित वा प्रमाण फेला पर्न सक्ने सम्भावना भएकोले सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगका हामी देहायका व्यक्तिहरु छानबिनको सिलसिलामा खानतलासी गर्न खटी आएकोले खानतलासीको लागि सो स्थानमा प्रवेश गर्नु अघि देहायका व्यक्तिबाट हाम्रो खानतलासी गराई सो को मुचुल्का तयार गरेका छौं ।

तपसिल

खानतलासी गर्न प्रवेश गर्ने व्यक्तिहरूको जीउ खानतलासी लिने व्यक्तिको नाम, थर, ठेगाना (तीनपुस्ते सहित):–

१.

२.

रोहबरः–

१. घरधनी÷मालिधनी वा निजको प्रतिनिधिः

२. सम्भव भएसम्म स्थानीय व्यक्ति÷जनप्रतिनिधिः

३. पीडित (सम्भव भएसम्म):

मुचुल्का तयार गर्ने कर्मचारीहरूः

अनुसूची–७ (नियम १९ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित)

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगबाट खटाएको खानतलासी तथा बरामदी मुचुल्काको ढाँचा

लिखितम् ..................................... को नाति .......................... को छोरा÷छोरी ................... जिल्ला ........................... महानगरपालिका/उपमहानगरपालिका/नगरपालिका/ गाउँपालिका वडा नं..........बस्ने वर्ष .... को ........स्थित घर÷स्थानमा कानून बमोजिम रीत पुर्याई प्रवेश गरेका हामी देहायका व्यक्तिहरूले मिति........................ मा खानतलासी गर्दा देहायका स्थानहरूमा निम्न बमोजिमका वस्तु, लिखित वा प्रमाण फेला परेको र सो वस्तु, लिखित तथा प्रमाण छानबिनको सिलसिलामा आयोगमा दाखिल गरि लै जानु पर्ने हुँदा खानतलासी तथा बरामदी मुचुल्का गरी दिनुहोस् भनी सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगबाट खटी आएका कर्मचारीले भन्दा हाम्रो चित्त बुझ्यो । यसमा तपसिलमा लेखिएको व्यहोरा ठीक साँचो हो भनी लेखी लेखाई सम्बन्धित कर्मचारी मार्फत आयोगमा चढायौं ।

तपसिल

खानतलासीमा फेला परेका वस्तु, लिखित तथा प्रमाण र स्थानको विवरणः

१.

२.

बरामद गरी लगेका वस्तु, लिखित तथा प्रमाणहरूको विवरणः

१.

२.

रोहबरः

(१) बरामद सामानको भरपाई बुझ्नेः

(२) स्थानीय प्रतिनिधि (भएसम्म):

(३) पीडक (सम्भव भएसम्म):

बरामद सामानको भरपाई तपाईँलाई बुझाई माथि उल्लिखित उक्त बरामदी सामान लिई गएका छौँ ।

मुचुल्का तयार गर्ने कर्मचारीहरूः

१.

२.

अनुसूची–८

(नियम २५ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित)

छाानबिन प्रतिवेदनको ढाँचा

आयोगको मिति .............. को निर्णय बमोजिम छानबिन गर्न मलाई तोकिएकोमा सो विषयमा छानबिन गरी देहाय बमोजिमको प्रतिवेदन पेश गरेको छुः–

१. उजूरी सम्बन्धी विवरण

(क) उजूरी दर्ता नम्बरः

(ख) उजूरवालाको नाम, थर, ठेगानाः

(ग) पीडितको नाम, थर, ठेगानाः

(घ) पीडकको नाम, थर, ठेगानाः

२. उजूरीको संक्षिप्त व्यहोराः–

३. सबुत प्रमाणः–

(क) दसी प्रमाण तथा घटनासँग सम्बन्धित चीज वस्तुः

(ख) साक्षीः

देख्नेः (अ) (आ)

सुन्नेः (अ) (आ)

४. घटनासँग प्रमाण लाग्ने अरु चीज वस्तुः–

  (अ)  (आ)

५. विस्तृत छानबिनबाट खुल्न आएको व्यहोराः

६. अनुसन्धान अधिकृतको रायः

कार्यालयको छापः अनुसन्धान अधिकारीको,–

                                           दस्तखतः                                           नाम, थरः                                           दर्जाः                                           मितिः

अनुसूची–९ (नियम २५ को उपनियम (३) सँग सम्बन्धित) स्थलगत निरीक्षण प्रतिवेदनको ढाँचा

१. उजूरी दर्ता नम्बर: २. उजूरी दिने व्यक्तिको नाम र ठेगाना: ३. उजूरीको छोटकरी व्यहोरा: ४. आरोपित व्यक्तिको नाम, थर, उमेर, बतन: ५. स्थलगत निरीक्षणबाट देखिएको अवस्था: ६. थप अनुसन्धान गर्नु पर्ने भए के के कुरामा अनुसन्धान गर्नु पर्ने हो सो को विवरण: ७. उजूरीको व्यहोरा स्थापित हुन सक्ने आधार: ८. उत्खनन गर्नु पर्ने भए सो को कारण र आधार: ९. घटनाको बारेमा थाहा पाउने कुनै व्यक्ति बुझ्नु पर्ने भए त्यस्ता व्यक्तिको नाम, थर र बतन: १०. कुनै कागजात वा सामानहरु बरामद गर्नु पर्ने भए के कहाँबाट बरामद गर्नु पर्ने हो सो को विवरण: ११. घटनासँग सम्बन्धित कुनै भौतिक सबूत प्रमाण सङ्कलन गर्न छुटिएको भए सो को विवरण: १२. अन्य केही भए:

स्थलगत निरीक्षण प्रतिवेदन पेश गर्नेको–, दस्तखत: नाम, थर: मिति:

अनुसूची–१० (नियम २७ को उपनियम (२) सँग सम्बन्धित) सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगमा मेलमिलापको लागि दिने निवेदनको ढाँचा

विषय:–मेलमिलाप गराई पाऊँ ।

मैले/हामीले सशस्त्र द्वन्दको क्रममा घटेका ........................ घटनाका सम्बन्धमा ..................... सँग/हामी बीच मेलमिलाप गर्न चाहेकोले यो निवेदन दिएको छु/छौं ।

निवेदकको,– दस्तखत: नाम, थर: (पीडित वा पीडकको पूरा नाम, थर र ठेगाना उल्लेख गर्नु पर्ने) मिति:

अनुसूची–११ (नियम २७ को उपनियम (४) सँग सम्बन्धित)

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग मेलमिलापको निवेदन दर्ताको निस्सा

विषयः– मेलमिलापको निवेदन बारे ।

...................... ले मिति .................... मा दिएको मेलमिलापको निवेदन प्राप्त भई यस आयोगको दर्ता किताबमा मिति .......................... मा दर्ता गरिएकोले यो निस्सा दिइएको छ ।

कार्यालयको छापः निवेदन दर्ता गर्ने कर्मचारीको,–

दर्ता नं.: दस्तखतः

                                                 नाम, थरः                                                 पदः                                                 मितिः

अनुसूची–१२ (नियम २८ को उपनियम (३) सँग सम्बन्धित) मेलमिलापको ढाँचा

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगबाट गराइएको मेलमिलाप

अध्यक्ष श्री............................................ सदस्य श्री............................................ सदस्य श्री............................................ सदस्य श्री............................................ सदस्य श्री............................................ उजूरी दर्ता नम्बर: ...................

....................... जिल्ला .................................... महानगरपालिका/उपमहानगरपालिका/नगरपालिका/गाउँपालिका वडा नम्बर ........... बस्ने वर्ष .... को ........................................................................ उजूरीकर्ता .............. जिल्ला ........... महानगरपालिका/उप महानगरपालिका/नगरपालिका/गाउँपालिका वडा नं. ..... बस्ने वर्ष .... को ......................... पीडित

१. उजूरीको विषयः

२. मेलमिलापको व्यहोराः

पीडित/पीडितको परिवारको,–

नाम, थरः

ठेगानाः

पीडकको,–

दस्तखतः

नाम, थरः

ठेगानाः

.......... ............ ........... ............ ...............

सदस्य सदस्य सदस्य सदस्य अध्यक्ष

कार्यालयको छाप मिति:

अनुसूची–१३ (नियम ३३ को उपनियम (२) सँग सम्बन्धित) सुविधा तथा सहुलियतको लागि दिने निवेदनको ढाँचा

१. पीडितकोः नाम, थरः......................................................................... ठेगानाः......................................................................... उमेरः...................पेशाः................................................. सम्पर्क फोन नंः............................... ईमेलः.............................................

२. पीडितका परिवारका आश्रित सदस्यहरुः

३. सशस्त्र द्वन्दको क्रममा पीडित उपर भएको मानव अधिकारको गम्भीर उल्लङ्घिको अपराधः घटनाको मितिः.................................... समयः........................

४. पीडितलाई पुगेको क्षतिको विवरणः

५. शारीरिक क्षतिको विवरण (त्यसको असर हालसम्म पनि भए सो कुरालाई पुष्टी गर्ने विवरण र उपलब्ध भएसम्मको प्रमाण):

६. शिक्षा÷पेशा व्यवसाय÷चल अचल सम्पत्तिमा पुगेको क्षतिको विवरण÷हाल सम्मको स्थिति र सो सँग उपलब्ध भएसम्मका सम्बन्धित प्रमाणः

७. हालसम्म पीडितले पाएको राहतको विवरण (हालसम्म के कस्तो सुविधा, सहुलियत, क्षतिपूर्ति पाएको हो सो खुलाउने):

८. पीडितले खोजेको क्षतिपूर्ति, सुविधा, सहुलियतः

९. पीडितको विवरण:

नाम, थर:..................................................................

ठेगाना:...................................................................

सम्पर्क फोन नं.: .......................................................

पेशा:......................................................................

माथि लेखिएको व्यहोरा ठीक साँचो छ झुट्टा ठहरेमा कानून बमोजिम सहुँला बुझाउँला ।

पीडितको,–

दस्तखत:

मिति:

अनुसूची–१४ (नियम ३५ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित) क्षमादानको लागि दिने निवेदनको ढाँचा

पीडितको नाम, थर, बतन:...................................................... पीडकको नाम, थर, बतन:......................................................

घटना घटेको स्थान, मिति, समय र घटनाको संक्षिप्त व्यहोराः

उपरोक्त घटनासँग सम्बन्धित अपराधमा आयोगबाट मलाई दोषी देखाइएको हुँदा सो अपराधबाट क्षमादान पाउन देहायको विवरण खुलाई निवेदन गरेको छु ।

१. निवेदन दिनु अघि सशस्त्र द्वन्दको क्रममा आफूबाट भएका काम कारबाहीको सन्दर्भमा आफूलाई थाहा भएसम्मको सत्य तथ्य विवरण आयोग समक्ष पूर्ण रूपमा प्रकट गरी सो विवरण आयोगमा अभिलिखित गराएको छु ।

२. सशस्त्र द्वन्दको क्रममा आफूबाट भएको मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन सम्बन्धी कुरा स्वीकार गरेको छु ।

३. त्यस्तो कार्यबाट आफूलाई पश्चाताप भएको स्वीकार गरी आयोग समक्ष पीडित पक्षलाई चित्त बुझ्दो ढङ्गले क्षमायाचना गर्न मञ्जुर गर्दछु ।

४. भविष्यमा त्यस्तो किसिमको कुनै कार्य नगर्न प्रतिज्ञा गर्दछु ।

माथि लेखिएको व्यहोरा ठीक साँचो हो । झुठ्ठा ठहरे कानून बमोजिम सहुँला बुझाउँला ।

निवेदकको,– दस्तखतः मितिः

अनुसूची–१५ (नियम ३६ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित)

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगबाट भएको क्षमादानको सिफारिसको ढाँचा

श्री नेपाल सरकार, सिंहदरबार ।

विषयः क्षमादानको लागि सिफारिस गरिएको सम्बन्धमा ।

सशस्त्र द्वन्द्वको क्रममा मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन भएको विषयमा देहायको पीडकले आफूबाट मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन भएको कुरा स्वीकार गरी सो कार्यको पश्चाताप गर्दै यस आयोग समक्ष पीडितसँग क्षत्त बुझ्दो ढं गले क्षमा याचिका गरि मन्जुर गरेको र भविष्यमा पुनः त्यस्तो किसिमको कुनै कार्य नगर्ने प्रतिज्ञा सहितको प्रतिबद्धता गरेको तथा सो पीडकलाई क्षमादान दिन पीडितको पूर्ण सहमति र स्वतन्त्र मन्जुरी समेत रहेको एवं पीडकलाई क्षमादान गर्न उपयुक्त देखिएकोले यस आयोगको मिति .................... को निर्णय अनुसार निज पीडकलाई क्षमादान दिन सिफारिस गरिएको छ ।

विवरणः

१. निवेदकको, (क) नाम, थरः (ख) उमेरः (ग) ठेगानाः

२. पीडितको, (क) नाम, थरः (ख) उमेरः (ग) ठेगानाः

३. घटनाको संक्षिप्त विवरण:

४. पीडितलाई पुगेको क्षतिको विवरण:

५. क्षमादानको सिफारिस गर्नु पर्ने कारण:

सचिबको दस्तखत

मिति:

अनुसूची–१६ (नियम ३७ को उपनियम (२) सँग सम्बन्धित)

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोगको निर्णय सम्बन्धी जानकारीको ढाँचा

उजूरी दर्ता नम्बर: उजूरीकर्ताको नाम, थर, वर्तमान (गोप्य राख्नु पर्नेमा सांकेतिक नाम राख्ने):

विषय:–

सशस्त्र द्वन्द्वको क्रममा मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन भएको विषयमा परेको उल्लिखित उजूरीको सम्बन्धमा यस आयोगबाट छानबिन गर्दा उक्त उजूरी तामेलीमा राख्ने । पीडितलाई कारबाहीको लागि सिफारिस गर्ने । क्षमादानको लागि सिफारिस गर्ने गरी मिति ...................... मा निर्णय भएकोले जानकारीको लागि अनुरोध छ । निर्णयको प्रतिलिपि यसैसाथ संलग्न छ ।

कार्यालयको छाप:–

जानकारी दिने अधिकृतको,– दस्तखत: नाम, थर: पद: मिति:

अनुसूची–१७ (नियम ४२ को उपनियम (१) सँग सम्बन्धित) पीड़ित परिचयपत्रको ढाँचा

सत्य निरुपण तथा मेलमिलाप आयोग, नेपाल पीड़ित परिचयपत्र तस्वीर

परिचयपत्र नंः नाम थरः ठेगानाः................ प्रदेश, ......................... जिल्ला, ............................ पालिका, वडा नं. .................., टोल ............... नागरिकता नं./अन्य परिचयपत्र नं. .......................... नाबालकको हकमा नाबालक परिचयपत्र नं. पीड़ित बाहेक परिवारको अन्य सदस्य भए पीड़ितसँगको निजको नाता सम्बन्धः मानव अधिकारको गम्भीर उल्लंघन भएको घटना र मितिः (द्रष्टव्यः पीड़ितको घटनाको व्यहोरा उल्लेख गर्न नचाहेमा घटनाको मितिमात्र उल्लेख गर्नु पर्नेछ ।)

परिचयपत्र प्राप्त गर्नेको दस्तखत परिचयपत्र जारी गर्नेको दस्तखतः ........................................ ........................................ नाम थरः पदः कार्यालयको छाप मितिः

Victim Identity Card Identity Card No.: Name: Address: ………………… Province, …………………….. District, …………………….. Muncipality, Ward No. ………………….., Tole ……………………… Truth and Reconciliation Commission, Nepal

नोटः यो परिचयपत्र कसैले पाउनु भएमा सम्बन्धित कार्यालय, जिल्ला प्रशासन कार्यालय वा प्रहरी कार्यालयमा बुझाईदिनु होला ।

मिति २०७७।०९।२७ को नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचनाद्वारा संशोधित ।