मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, २०५२

मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, २०५२

लालमोहर र प्रकाशन मिति २०५२।१२।०७

संशोधन गर्ने ऐन १. मूल्य अभिवृद्धि कर (पहिलो संशोधन) ऐन, २०५८ २०५८।१०।०४ प्रमाणीकरण र प्रकाशन मिति २. केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६३ २०६३।०६।२८ ३. गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६* २०६६।१०।०७ ४. केही नेपाल ऐन संशोधन गर्ने ऐन, २०७२ २०७२।११।१३ ५. आर्थिक ऐन, २०७५ २०७५।०३।३२ ६. आर्थिक ऐन, २०७६ २०७६।०३।३० ७. आर्थिक ऐन, २०७७ २०७७।०३।१५ ८. आर्थिक ऐन, २०७८ २०७८।०६।१३ ९. आर्थिक ऐन, २०७९ २०७९।०३।३१ १०. आर्थिक ऐन, २०८० २०८०।०३।३१ ११. आर्थिक ऐन, २०८१ २०८१।०४।०१ १२. आर्थिक ऐन, २०८२ २०८२।०३।३० १३. आर्थिक ऐन, २०८३ २०८३।०३।३०

                              २०५२ सालको ऐन नं. १४   २................         मूल्य अभिवृद्धि कर लगाउने र असुल उपर गर्ने व्यवस्था गर्न बनेको ऐन

प्रस्तावना : देशको आर्थिक विकासको लागि आवश्यक राजश्व सङ्कलन गर्ने प्रक्रियालाई प्रभावकारी बनाई राजश्व परिचालन बढाउन वस्तु वा सेवाको बिक्री, वितरण, हस्तान्तरण, आयात वा निर्यात लगायतका सबै कारोबारमा मूल्य अभिवृद्धि कर लगाउने र असुल उपर गर्ने प्रक्रियालाई व्यवस्थित गरी राजश्व सङ्कलन प्रभावकारी ढङ्गबाट गर्न वाञ्छनीय भएकोले,

   श्री ५ महाराजाधिराज वीरेन्द्र वीर विक्रम शाहदेवको शासनकालको चौबीसौं वर्षमा

संसदले यो ऐन बनाएको छ।

१. संक्षिप्त नाम र प्रारम्भः (१) यस ऐनको नाम “मूल्य अभिवृद्धि कर ऐन, २०५२” रहेको छ।

• यो ऐन संवि २०६५ साल जेठ १५ गते देखि लागू भएको। २ गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा संशोधित।

(२) यो ऐन नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोकिदिएको मितिदेखि प्रारम्भ हुनेछ।$\Phi$

२. परिभाषाः विषय वा प्रसङ्गले अर्को अर्थ नलागेमा यस ऐनमा,–

(क) “कर” भन्नाले यस ऐन बमोजिम लाग्ने मूल्य अभिवृद्धि कर सम्झनु पर्छ।

(ख) “कारोबार” भन्नाले कुनै वस्तु वा सेवा आपूर्ति गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ।

(ग) “कर लाग्ने कारोबार” भन्नाले दफा ५ को उपदफा (१) मा उल्लिखित कारोबार सम्झनु पर्छ।

$\Omega$(घ) “कर लाग्ने मूल्य” भन्नाले कुनै वस्तु वा सेवाको सम्बन्धमा दफा १२ र १२क. बमोजिम कायम गरिने मूल्य सम्झनु पर्छ।

(ङ) “वस्तु” भन्नाले चल वा अचल दुबै किसिमको सम्पत्ति सम्झनु पर्छ।

(च) “सेवा” भन्नाले वस्तु बाहेकको जुनसुकै कुरा सम्झनु पर्छ।

$\Omega$(छ) “आपूर्ति” भन्नाले प्रतिफल लिई वा नलिई कुनै वस्तु वा सेवा बिक्री, विनिमय, हस्तान्तरण गर्ने कार्य वा तत्सम्बन्धी अनुमति दिने वा ठेक्का पट्टा गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ।

$\Omega$(ज) “प्रतिफल” भन्नाले वस्तु वा सेवाको आपूर्ति गर्दा त्यसको मूल्य बापत प्राप्त हुने कुनै पनि कुरा सम्झनु पर्छ।

(झ) “आयात” भन्नाले प्रचलित कानून बमोजिम वस्तु वा सेवा नेपाल $2$.............. भित्र पैठारी गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ।

$\Omega$(ञ) “निर्यात” भन्नाले प्रचलित कानून बमोजिम वस्तु वा सेवा नेपाल बाहिर वा निर्यात गृह वा विशेष आर्थिक क्षेत्रमा निर्यात गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ।

(ट) “बजार मूल्य” भन्नाले दफा १३ बमोजिम निर्धारित मूल्य सम्झनु पर्छ।

$\upsilon$(ट१) “विद्युतीय माध्यम” भन्नाले कम्प्यूटर, इन्टरनेट, इ–मेल, फ्याक्स, विद्युतीय क्यास मेसिन (इलेक्ट्रोनिक क्यास रजिष्टर), फिस्कल प्रिन्टर जस्ता माध्यम सम्झनु पर्छ र सो शब्दले विद्युतीय भुक्तानीको माध्यम तथा विभागले तोकेको त्यस्तै प्रकृतिका अन्य माध्यम समेतलाई जनाउँछ।

$\Phi$ यो ऐन २०५४ साल मङ्सीर १ गतेदेखि प्रारम्भ हुने गरी तोकिएको (नेपाल राजपत्रः २०५४।५।२ को सूचना अनुसार)। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $2$ गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा खारेज गरिएको। $\upsilon$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।

ൿ(ट२) "विद्युतीय सेवा" भन्नाले प्रयोगकर्तालाई सेवा प्रदान गर्नका लागि सूचना प्रविधि अत्यावश्यक पर्ने र न्यूनतम मानवीय हस्तक्षेपमा स्वचालित रूपमा इन्टरनेट मार्फत प्रदान हुने देहाय बमोजिमका सेवालाई सम्झनु पर्छः-

(क) सशुल्क व्यक्तिगत प्रचार सेवा,

(ख) लक्षित अनलाइन विज्ञापन सेवा,

स्पष्टीकरणः यस खण्डको प्रयोजनको लागि "लक्षित अनलाइन विज्ञापन" भन्नाले डिजिटल इन्टरफेससँग प्रयोगकर्ताद्वारा (प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष कुनै पनि तरिकाबाट) गरिएका अन्तरक्रियाबाट उत्पन्न वा सङ्कलन गरिएका सूचना वा अवधारणाका कुनै पनि स्वरूपमा रहेका अभिव्यक्तिहरूलाई कुनै उत्पादन (प्रोडक्ट), सेवा वा ब्राण्डको प्रचार गर्न डिजिटल इन्टरफेस (विद्युतीय प्लेटफर्म, वेबसाइट, एप्लिकेशन वा यस्तै प्रकृतिको अन्य माध्यम) मार्फत लक्षित गरिएको कमर्सियल डिजिटल कम्युनिकेसनको कुनै पनि स्वरूपलाई सम्झनु पर्छ।

(ग) चलचित्र, टेलिभिजन, सङ्गीत, ओभर द टप (ओ.टी.टी.) र सदस्यतामा आधारित यस्तै अन्य सेवा, (घ) तथ्याङ्क सङ्ग्रह सम्बन्धी सेवा, (ङ) क्लाउड सेवा, (च) गेमिङ्ग सेवा, (छ) मोबाइल एप्लिकेशन सम्बन्धी सेवा, (ज) इन्टरनेट बजार स्थान सम्बन्धी (अनलाइन मार्केट प्लेस) सेवा र यस मार्फत उपलब्ध गराइने सेवा, (झ) सफ्टवेयरको आपूर्ति र अद्यावधीकरण, (ञ) तथ्याङ्क, तस्वीर लगायतका डाउनलोड सेवा, (ट) परामर्श, सीप विकास तथा तालिम सेवा,

(ठ) खण्ड (क) देखि (ञ) को अतिरिक्त अन्य यस्तै प्रकृतिका सेवा।

Ω(ठ) “व्यक्ति” भन्नाले प्राकृतिक व्यक्ति, फर्म, कम्पनी, संघ, संस्था, साझेदारी संस्था, सहकारी, संयुक्त व्यवसाय, गुठी वा कोष सम्झनु पर्छ र सो शब्दले नाफाको उद्देश्य भई वा नभई कर लाग्ने कारोबारमा संलग्न रहेको सरकारी निकाय,

ൿ आर्थिक ऐन, २०८२ द्वारा संशोधित। Ω आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

धार्मिक संगठन, परोपकारी संस्था वा त्यस्तै अन्य निकाय र तिनका शाखा वा उपशाखालाई समेत जनाउँछ। $\text{} (\text{ङ})$ "दर्ता भएको व्यक्ति" भन्नाले दफा १०, १०क, १०ख र १०ख१. बमोजिम कारोबार गर्न दर्ता भएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ। $\text{†} (\text{ङ१})$ "गैरबासिन्दा व्यक्ति" भन्नाले नेपालमा कारोबारको स्थायी ठेगाना नभएको, व्यावसायिक प्रतिनिधि वा कानूनी रूपमा मान्य प्रतिनिधि नभएको नेपाल बाहिरको व्यक्ति सम्झनु पर्छ। $\text{} (\text{च})$ "दर्ता नम्बर" भन्नाले दफा १०, १०क, १०ख र १०ख१. बमोजिम प्रदान गरिएको दर्ता नम्बर सम्झनु पर्छ।

(छ) “आपूर्तिकर्ता” भन्नाले कुनै वस्तु वा सेवा आपूर्ति गर्ने व्यक्ति सम्झनु पर्छ।

(ज) “प्रापक” भन्नाले कुनै वस्तु वा सेवा ग्रहण गर्ने व्यक्ति सम्झनु पर्छ। $\Omega (\text{झ})$ “करदाता” भन्नाले यस ऐन बमोजिम कर लाग्ने कारोबारमा संलग्न भएको व्यक्ति वा कर बुझाउनुपर्ने दायित्व भएको व्यक्ति सम्झनु पर्छ। $\text{⧖} (\text{झ१})$ “कर अवधि” भन्नाले करदाताले दफा १८ बमोजिम कर विवरण पेश गर्नुपर्ने अवधि सम्झनु पर्छ। $\Omega (\text{ञ})$ “विभाग” भन्नाले आन्तरिक राजस्व विभाग सम्झनु पर्छ।

(ट) “महानिदेशक” भन्नाले विभागको महानिदेशक सम्झनु पर्छ। $\Omega (\text{ठ})$ “कर अधिकृत” भन्नाले नेपाल सरकारले नियुक्त गरेको कर अधिकृत वा प्रमुख कर अधिकृत वा प्रमुख कर प्रशासक सम्झनु पर्छ र सो शब्दले विभागका शाखा अधिकृत, निदेशक, उप–महानिदेशक वा यस ऐन बमोजिम कर अधिकृतको अधिकार प्रयोग गर्न पाउने गरी नेपाल सरकारले तोकेको अन्य कुनै अधिकृतलाई समेत जनाउँछ।

(ड) “तोकिएको” वा “तोकिए बमोजिम” भन्नाले यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा तोकिएको वा तोकिए बमोजिम सम्झनु पर्छ।

३. कर अधिकृत नियुक्त गर्न वा तोक्न सक्नेः यस ऐनको प्रयोजनको निमित्त नेपाल सरकारले आवश्यक संख्यामा कर अधिकृतहरु नियुक्त गर्न सक्नेछ र नेपाल सरकारले आवश्यक

$\text{*}$ आर्थिक ऐन, २०७९ द्वारा संशोधित। $\text{†}$ आर्थिक ऐन, २०७९ द्वारा थप। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $\text{⧖}$ पहिलो संशोधनद्वारा थप।

देखेमा नेपाल सरकारको अन्य कुनै अधिकारीलाई पनि कर अधिकारीको कार्य गर्ने गरी तोक्न सक्नेछ।

$\Omega$ ४. कर अधिकारीको अधिकार क्षेत्रः (१) कर अधिकारीको अधिकारक्षेत्र अर्थ मन्त्रालयले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।

(२) कर अधिकारीलाई आफ्नो कार्यक्षेत्र बाहेकका अन्य क्षेत्रका करदाताको कारोबार निरीक्षण र अनुगमन तथा कर निर्धारण गर्ने गरी महानिदेशकले तोक्न सक्नेछ।

५. मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्नेः (१) यस ऐनमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक देहायका कारोबारमा मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्नेछः–

(क) नेपाल $^2$........... भित्र आपूर्ति भएका वस्तु वा सेवामा,

(ख) नेपाल $^2$........... भित्र आयात गरिएको वस्तु वा सेवामा,

(ग) नेपाल $^2$.......... बाहिर निर्यात गरिएको वस्तु वा सेवामा,

(२) प्रत्येक कारोबारको कर लाग्ने मूल्यमा कर लाग्नेछ।

(३) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अनुसूची–१ मा उल्लिखित वस्तु वा सेवाहरुको कारोबारमा कर लाग्ने छैन। साथै त्यस्तो वस्तु वा सेवाको खरिदमा पहिले लागेको कर दफा १७ बमोजिम कट्टी गरि र दफा २४ बमोजिम फिर्ता लिन पाइने छैन।

$\Omega$ ५क. कारोबारको स्वामित्वको हस्तान्तरणमा कर नलाग्नेः (१) यस ऐनमा अन्तर जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दर्ता भएको व्यक्तिले आफूले गर्दै आएको कारोबार अन्य कुनै दर्ता भएको व्यक्तिलाई बिक्री गरेमा वा निजको मृत्यु भई हकवालाको नाममा कारोबार हस्तान्तरण भएमा त्यसरी हुने स्वामित्वको हस्तान्तरणमा कर लाग्ने छैन। त्यसरी कारोबार बिक्री वा हस्तान्तरण गर्दा दर्ता भएको व्यक्ति वा हस्तान्तरण गरी लिने व्यक्तिले सो कुराको जानकारी तोकिए बमोजिम विभागलाई दिनु पर्नेछ।

(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कानून बमोजिम दर्ता हुन पुग्ने वा भएको कुनै उद्योग वा व्यवसायको हस्तान्तरण भएमा स्वामित्व प्राप्त गर्ने व्यक्तिले कानून बमोजिम करको दायित्व व्यहोर्नु पर्नेछ।

(३) उपदफा (२) को अधीनमा रही स्वामित्व प्राप्त गर्ने व्यक्तिले यस ऐन बमोजिम तोकिएको अवधिसम्म (हस्तान्तरण हुनु अघिको) त्यस्तो उद्योग वा व्यवसायको कारोबारको लेखा, कागजात तथा हिसाब किताब सुरक्षित राख्नुपर्ने दायित्व वहन गर्नु पर्नेछ।

$^2$ गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६द्वारा स्वीकृत भएको। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

५ख. दर्ता गर्न आदेश दिन सक्नेः दर्ता हुनुपर्ने व्यक्तिले दर्ता नगरी कुनै कारोबार गरिरहेको छ भन्ने कुरा कर अधिकृतलाई मनासिब लागेमा त्यस्तो व्यक्तिलाई दर्ता गर्न आदेश दिन सक्नेछ।

$\Omega$ कर दफा ९ बमोजिम तोकिएको रकमसम्मको मात्र कारोबार गरेको हुँदा दर्ता हुनुपर्ने नहुने सङ्केत भल्ने व्यक्तिले दर्ता गर्ने आदेश प्राप्त भएको मिति तीस दिनभित्र सो कुराको प्रमाण पेश गर्नु पर्नेछ।

६. आपूर्तिको स्थान र समयः (१) यस ऐन बमोजिम कर निर्धारण र असुल उपर गर्ने प्रयोजनको लागि कुनै वस्तु वा सेवाको आपूर्ति नेपालभित्र वा बाहिर भएको कुराको निर्धारण तोकिए बमोजिम हुनेछ।

(२) यस ऐन बमोजिम कर निर्धारण र असुल उपर गर्ने प्रयोजनको लागि कुनै वस्तु वा सेवाको आपूर्ति देहायको समयमध्येमा जुन पहिले हुन्छ सोही समयमा त्यस्तो वस्तु वा सेवाको आपूर्ति भएको मानिनेछः–

(क) आपूर्तिकर्ताले बीजक जारी गरेको बखत,

(ख) वस्तुको आपूर्तिको हकमा प्रापकले आपूर्तिकर्ताको कारोबार स्थलबाट वस्तु उठाएको वा ग्रहण गरेको बखत,

(ग) सेवाको आपूर्तिको हकमा सेवा प्रदान भएको बखत,

(घ) आपूर्तिकर्ताले वस्तु वा सेवाको प्रतिफल प्राप्त गरेको बखत।

(३) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायका अवस्थाहरुमा देहाय बमोजिमको समयलाई आपूर्ति समय मानिनेछः–

(क) निरन्तर रुपमा आपूर्ति हुने दूर सञ्चार सेवा वा त्यस्तै अन्य सार्वजनिक सेवाहरुको हकमा बीजक जारी गर्दाको समय,

(ख) करार बमोजिम किस्ताबन्दी रुपमा कुनै वस्तु वा सेवाको मूल्य एकपटक बढी दिनमा आंशिक रुपमा भुक्तानी हुने व्यवस्था भएकोमा भुक्तानी भएको वा करारमा भुक्तानी गर्नुपर्ने भनेर उल्लेख गरिएको दिनमध्ये जुन पहिले हुन्छ सो समय,

(ग) यस ऐन अन्तर्गत कर कट्टी सुविधा प्राप्त नहुने गरी प्रयोग भएका वस्तु वा सेवाको हकमा त्यस्तो वस्तु वा सेवा प्रयोग भएको समय।

$\square$ पहिलो संशोधनद्वारा थप। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

(४) कुनै कारोबारको आपूर्ती समयको सम्बन्धमा उपदफा (२) मा उल्लिखित अवस्थाहरुमध्ये एकपटक एकभन्दा बढी अवस्थाहरु लागू हुन सक्ने भएमा त्यस्तो कारोबारमा आपूर्तीको समयको निर्धारण महानिर्देशकले वस्तुगत आधारमा तोके बमोजिम हुनेछ।

७. करको दरः $\Omega$(१) यस ऐन बमोजिम लाग्ने करको दर तेह्र प्रतिशतको एकल दर हुनेछ। (१क) $\text{x}$ उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी उपदफा (१) बमोजिमको कर दरमा नबढ्ने गरी बहुदर कायम गर्न र सो बमोजिम कर लाग्ने वस्तु तथा सेवा तोक्न सक्नेछ। (१ख) $\text{x}$ उपदफा (१) र (१क) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बासिन्दा राइड सेयरिङ सेवा सञ्चालन गर्ने व्यक्ति (राइड सेयरिङ अपरेटर) बाट सञ्चालित प्लेटफर्ममा आबद्ध भई यातायात तथा ढुवानी सेवा प्रदान गर्ने व्यक्तिलाई कारोबार गरेको बखत राइड सेयरिङ सेवा सञ्चालन गर्ने व्यक्ति र अन्तिम उपभोक्तालाई विद्युत सेवा प्रदान गर्ने व्यक्तिले यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम कर लाग्ने मूल्यमा पाँच प्रतिशतका दरले कर निर्धारण गरी असुल उपर गर्नु पर्नेछ। (२) $\beta$ उपदफा (१) वा (१क) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अनुसूची–२ मा उल्लिखित वस्तु वा सेवाको कारोबारमा शून्य दरमा कर लाग्नेछ।

८. करको निर्धारण र असुल उपरः (१) दर्ता भएको व्यक्तिले यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम कर लाग्ने मूल्यमा कर निर्धारण र असुल उपर गर्नु पर्नेछ। $\Omega$(२) नेपाल बाहिरको कुनै व्यक्तिबाट सेवा प्राप्त गर्ने दर्ता भएको वा दर्ता नभएको व्यक्तिले यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम कर लाग्ने मूल्यमा भुक्तानीका बखत वा सेवा प्राप्त भएको बखतमध्ये जुन पहिले हुन्छ सो समयमा कर निर्धारण र असुल उपर गर्नु पर्नेछ। $\text{y}$(२क) दर्ता नभएको कुनै व्यक्तिबाट ढुवानी साधन भाडामा लिने वा ढुवानी सेवा प्राप्त गर्ने दर्ता भएको वा दर्ता नभएको व्यक्तिले यो ऐन र यो ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम कर लाग्ने मूल्यमा भुक्तानीका बखत वा सेवा प्राप्त भएको बखतमध्ये जुन पहिले हुन्छ सो समयमा कर निर्धारण र असुल उपर गर्नु पर्नेछ। $\text{x}$(२ख) बासिन्दा राइड-सेयरिङ सेवा सञ्चालन गर्ने व्यक्ति (राइड सेयरिङ अपरेटर) बाट सञ्चालित प्लेटफर्ममा आबद्ध भई सवारी वा ढुवानी सेवा प्रदान गर्ने

$\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $\text{x}$ आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा थप। $\beta$ आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा संशोधित। $\text{y}$ आर्थिक ऐन, २०८० द्वारा थप।

व्यक्तिलाई कारोबार गरेको राइड-सेयरिङ प्लेटफर्म सञ्चालकले यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम कर लाग्ने मूल्यमा कर निर्धारण गरी असुल उपर गर्नु पर्नेछ।

(३) व्यावसायिक प्रयोजनको लागि निर्माण गरिने पचास लाख रुपैयाँभन्दा बढीको भवन वा अपार्टमेन्ट वा सपिङ कम्प्लेक्स वा विभागले तोकेका यस्तै प्रकारका अन्य संरचना दर्ता नभएको व्यक्तिबाट निर्माण गराएको भए तापनि त्यस्तो निर्माण दर्ता गराएको व्यक्तिबाट गराए सरह मानी कर दाखिला गर्नु पर्नेछ। त्यसरी दाखिला नगरेमा सो संरचनाको स्वामित्व रहेका व्यक्तिबाट कर निर्धारण गरी असुल उपर गरिनेछ।

स्पष्टीकरणः यस उपदफाको प्रयोजनको लागि “व्यावसायिक प्रयोजन” भन्नाले भवन, अपार्टमेन्ट, सपिङ कम्प्लेक्स वा विभागले तोकेका अन्य यस्तै संरचना निर्माण गरी बिक्री गर्ने एवं त्यस्ता संरचना चालू वा स्थायी सम्पत्तिको रुपमा लेखाङ्कन गरी आय आर्जनमा उपयोग गर्ने कार्य सम्झनु पर्छ।

८क. बैङ्क प्रत्याभूति भिको व्यवस्थाः (१) उद्योग सञ्चालन भएको पछिल्लो बाह्र महिनाको कुल बिक्रीको चालीस प्रतिशतभन्दा बढी निर्यात गर्ने उद्योगले निर्यात गर्ने परिमाण जतिको मालवस्तु उत्पादन गर्न आवश्यक कच्चा पदार्थ पैठारी गर्दा तथा बण्डेड वेयर हाउस मार्फत करमुक्त पसलको लागि पैठारी गर्ने मालसामानमा लाग्ने कर बापतको रकम सम्बन्धित भन्सार कार्यालयमा बैङ्क प्रत्याभूति राखी पैठारी गर्न सक्नेछ।

तर बण्डेड वेयर हाउस मार्फत कर मुक्त पसलले पैठारी गर्ने बाहेक अन्य निर्यातकर्ताले त्यस्तो सुविधा प्राप्त गर्न कच्चा पदार्थबाट तयारी सामान बनाई निर्यात गर्दा दश प्रतिशत मूल्य अभिवृद्धि भएको हुनु पर्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिमको सुविधा लिई बण्डेड वेयर हाउस मार्फत पैठारी भएका मदिरा तथा चुरोट नेपाल सरकार, परराष्ट्र मन्त्रालयले सिफारिस गरेको कूटनीतिक तथा महसुल सुविधा प्राप्त व्यक्ति वा निकायलाई मात्र बिक्री गर्नु पर्नेछ।

(३) उपदफा (१) बमोजिम राखिएको बैङ्क प्रत्याभूति विभागले तोकेको प्रक्रिया बमोजिम सम्बन्धित भन्सार कार्यालयबाट फुकुवा गरिने छ।

९. सानो कारोबार गर्ने व्यवसायीलाई छुटः यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि तोकिएको रकमसम्मको वार्षिक कर लाग्ने कारोबार गर्ने साना व्यवसायीलाई दर्ता गर्न, विवरण पेश गर्न र अन्य प्रक्रिया पूरा गर्न नपर्ने गरी तोकिए बमोजिम छुट दिन सकिनेछ।

$\cup$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

तर, मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्ने वस्तु तथा सेवाको कारोबार गर्ने आयकर ऐन, २०५८ को दफा ४ को उपदफा (४) बमोजिम पूर्व अनुमानित आय विवरण बुझाउने करदाता बाहेक सानो कारोबार गर्ने व्यवसायीले स्वेच्छाले आफ्नो कारोबार दर्ता गर्न चाहेमा दफा १०, १०क. र १०ख. बमोजिमको प्रक्रिया पूरा गरी दर्ता गराउन सक्नेछ।

१०. दर्ता: $\Omega$ (१) कुनै कारोबारमा संलग्न हुन चाहने व्यक्तिले कारोबार सुरु गर्नुभन्दा अघि कारोबार दर्ताको लागि तोकिएको ढाँचामा कर अधिकृत समक्ष दरखास्त दिनु पर्नेछ । $\rightarrow$ (२) कुनै व्यक्तिले कारोबार गरेको वस्तु वा सेवामा कर लाग्ने भएमा त्यसरी कर लागेको वा कारोबार सञ्चालन गरेको मितिभित्र तीस दिनभित्र त्यस्तो कारोबार दर्ताको लागि तोकिएको ढाँचामा कर अधिकृत समक्ष दरखास्त दिनु पर्नेछ।

(३) उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा ले लेखिएको भए तापनि अनुसूची–१ मा उल्लिखित कर छुट हुने वस्तु वा सेवाको मात्र कारोबार गर्ने व्यक्तिले दर्ता गराउनुपर्ने छैन।

(४) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम रीतिपूर्वक $\Omega$ दरखास्त दिने प्रत्येक व्यक्तिलाई कर अधिकृतले दर्ता गरी तोकिएको ढाँचामा तोकिएको म्यादभित्र दर्ता नम्बर सहितको दर्ताको प्रमाणपत्र दिनु पर्नेछ।

(५) दर्ता भएको व्यक्तिले दर्ताको प्रमाणपत्र आफ्नो कारोबार सञ्चालन गर्ने प्रमुख स्थानमा सबैले देख्ने गरी राख्नु पर्ने छ र कारोबारको स्थान एकभन्दा बढी भएमा प्रमुख स्थान बाहेक अन्य स्थानमा समेत कर अधिकृतद्वारा प्रमाणित गरेको दर्ताको प्रमाणपत्र सबैले देख्ने गरी राख्नु पर्नेछ।

(६) दर्ता भएको व्यक्तिले आफ्नो दर्ता नम्बरको प्रयोग मूल्य अभिवृद्धि कर, अन्तःशुल्क र भन्सार सम्बन्धी सबै कारोबार र तोकिए बमोजिमका अन्य कारोबारको सम्बन्धमा समेत गर्नु पर्नेछ।

(७) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम दर्ताको लागि दिएको दरखास्तमा उल्लिखित विवरणमा कुनै परिवर्तन भएमा त्यस्तो परिवर्तन भएको पन्द्रह दिनभित्र दर्ता भएको व्यक्तिले कर अधिकृतलाई सो कुराको जानकारी दिनु पर्नेछ।

$\upsilon$ १०क. अस्थायी दर्ता सम्बन्धी विशेष व्यवस्था: (१) अस्थायी रूपमा आयोजना गर्ने प्रदर्शनी, मेला तथा अन्य यस्तै कारोबारको हकमा कारोबार सुरु हुनुभन्दा अगावै आयोजक तथा त्यस्तो आयोजनामा कर लाग्ने वस्तु वा सेवाको कारोबार गर्ने मूल्य अभिवृद्धि करमा दर्ता भएका व्यवसायी तोकिए बमोजिम मूल्य अभिवृद्धि करमा अस्थायी रूपमा दर्ता हुनु पर्नेछ।

$\rightarrow$ आर्थिक ऐन, २०७८ द्वारा संशोधित। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $\upsilon$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।

(२) उपदफा (१) बमोजिम मूल्य अभिवृद्धि करमा दर्ता भएको व्यवसायीले सो कार्यक्रममा राख्ने वस्तु स्टक ट्रान्सफर गरी लैजान पाउनेछ।

(३) उपदफा (१) बमोजिमको कार्यक्रमको लागि मात्र दर्ता गरिएको करदाताले आयोजना गरेको प्रदर्शनी, मेला समाप्त भएको सात दिनभित्र कारोबारको विवरण पेश गरी लाग्ने सम्पूर्ण कर समेत दाखिल गरी अस्थायी दर्ता खारेज गराउनु पर्नेछ।

१०ख. संयुक्त उपक्रमको दर्ता सम्बन्धी विशेष व्यवस्थाः (१) कुनै दुई वा सोभन्दा बढी व्यक्तिले कुनै निश्चित अवधिको लागि कर लाग्ने कारोबार गर्न संयुक्त उपक्रम (ज्वाइन्ट भेन्चर) खडा गरेमा त्यस्ता व्यक्तिहरू दर्ता रहेका कार्यालयमध्ये कुनै एक कार्यालयको कर अधिकृत समक्ष त्यस्तो संयुक्त उपक्रम अस्थायी रूपमा दर्ताको लागि निवेदन दिनु पर्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम निवेदन प्राप्त भएमा कर अधिकृतले तोकिएको ढाँचामा दर्ता प्रमाण पत्र दिनु पर्नेछ।

(३) उपदफा (१) बमोजिम दर्ता भएको संयुक्त उपक्रमले त्यस्तो उपक्रम खडा गर्दा गरेको सम्झौतामा तोकिएको अवधि समाप्त भएपछि दर्ता खारेज गराउनु पर्नेछ।

(४) संयुक्त उपक्रम (ज्वाइन्ट भेन्चर) मा संलग्न व्यक्ति आफूसंलग्न रहेको संयुक्त उपक्रम (ज्वाइन्ट भेन्चर) को कर दायित्व भुक्तान गर्ने प्रयोजनका लागि संयुक्त वा छुट्टाछुट्टै रूपमा जिम्मेवार हुनेछन्।

$\text{P}$१०ग. गैरबासिन्दा व्यक्तिको दर्ता सम्बन्धी व्यवस्थाः (१) यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपालमा विगत बाह्र महिनामा तीस लाख रुपैयाँभन्दा बढी कर लाग्ने विद्युतीय सेवा वा अफलाइन हवाई यातायात सेवाको कारोबार गर्ने गैरबासिन्दा व्यक्तिले मूल्य अभिवृद्धि करमा दर्ता हुनु पर्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम गैरबासिन्दा व्यक्तिको दर्ता प्रक्रिया विभागले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।

(३) उपदफा (१) बमोजिम दर्ता भएको गैरबासिन्दा व्यक्तिको कारोबार बन्द भएमा वा कारोबार गर्न छाडेमा विभागले निर्धारण गरेको प्रक्रिया बमोजिम दर्ता खारेज गराउनु पर्नेछ।

$\text{S}$१०घ. दर्ता अभिलेख अद्यावधिक गर्ने सम्बन्धी विशेष व्यवस्थाः (१) यस ऐन बमोजिम दर्ता भएका व्यक्तिले विभागले तोकेबमोजिमको दर्ता सम्बन्धी सूचना र अभिलेख विभागको बायोमेट्रिक दर्ता प्रणालीमा $\text{O}$ अद्यावधिक गर्नु पर्नेछ।

$\text{P}$ आर्थिक ऐन, २०७९ द्वारा थप भई आर्थिक ऐन, २०८१ द्वारा संशोधित। $\text{S}$ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा थप। $\text{O}$ आर्थिक ऐन, २०७८ द्वारा खारेजिएको।

११. दर्ता खारेजी: (१) कर अधिकृतले देहायको कुनै अवस्थामा दर्ता भएको व्यक्तिको दर्ता खारेज गर्नु पर्नेछः–

(क) संगठित संस्था भए त्यस्तो संगठित संस्था बन्द, बिक्री वा हस्तान्तरण भएमा वा अन्य कुनै किसिमबाट त्यस्तो संगठित संस्थाको अस्तित्व कायम नरहेमा,

(ख) व्यक्तिगत स्वामित्व भए त्यस्तो स्वामित्व भएको व्यक्तिको मृत्यु भएमा,

(ग) साझेदारी संस्था भए त्यस्तो साझेदारी संस्था विघटन भएमा वा साझेदारको मृत्यु भएमा,

(घ) दर्ता भएको व्यक्तिले कर लाग्ने कारोबार गर्न छाडेमा,

(ङ) लगातार बाह्र महिनासम्म शून्य विवरण दिने वा विवरण नै नदिई बसेका करदाता भएमा,

(च) विगत बाह्र महिनामा वस्तुको हकमा पचास लाख रुपैयाँ र वस्तु तथा सेवा मिश्रित कारोबारको र सेवाको हकमा तीस लाख रुपैयाँ करयोग्य कारोबार नपुगेको करदाता भएमा,

(छ) भूलवश दर्ता भएकोमा।

(२) उपदफा (१) को खण्ड (च) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दफा ९ बमोजिम स्वेच्छिक रूपमा दर्ता भएका करदाताले आफ्नो दर्ता कायम राख्न चाहेमा विगत बाह्र महिनाको अन्तिम विवरण साथ तोकिएको ढाँचामा दरखास्त दिएमा त्यस्ता करदाताको दर्ता कायम रहनेछ।

(३) दर्ता खारेजीको लागि कर विवरण पेश गरिएको पन्त्रि दिनभित्र करदाताले कर परीक्षणको लागि कागजात पेश गर्नु पर्नेछ र कर अधिकृतले त्यस्ता करदाताको कर परीक्षण गरी तीन महिनाभित्र दर्ता खारेज गरी वा दर्ता खारेज नहुने भए त्यसको जानकारी करदातालाई दिनु पर्नेछ। उक्त अवधिभित्र कर अधिकृतले दर्ता खारेज नगरेमा वा दर्ता खारेज हुने भनी निर्णय नगरेमा त्यसो अवधि पछिको कर विवरण करदाताले पेश गर्नु पर्ने छैन।

(४) पहिले कर कट्टी सुविधा भलि सकेका वस्तुमध्ये दर्ता खारेज हुँदाका बखत बाँकी रहेको पूँजीगत सामान समेतको मौज्दालाई बजार मूल्यमा आपूर्ति गरेको मानी कर निर्धारण गरी असुल गरिनेछ।

स्पष्टीकरण: यस उपदफाको प्रयोजनको लागि “पूँजीगत सामान” भन्नाले कुनै सम्पत्ति वा सम्पत्तिको कुनै भाग र कर लाग्ने कारोबारमा प्रयोग हुने सम्पत्ति सम्झनु पर्छ।

(५) कर लाग्ने वस्तु वा सेवाको कारोबार हुँदा कुनै कुरा गरेको वा नगरेको कारणले यस ऐन बमोजिम गर्नुपर्ने कार्य तथा दायित्व बाँकी रहेमा त्यस्तो करदाताको दाबी खारिज हुँदैमा त्यस्तो दायित्वबाट त्यस्तो करदाताले उन्मुक्ति पाउने छैन।

(६) दाबी खारिज सम्बन्धी अन्य प्रक्रिया तोकिए बमोजिम हुनेछ।

१२. कर लाग्ने मूल्यः (१) यस ऐनमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक नगद मात्र प्रतिफल भएको अवस्थामा आपूर्तिकर्ताले प्रापकसँग लिएको मूल्य मात्र कर लाग्ने मूल्य हुनेछ।

(२) कर लाग्ने मूल्यमा देहायका रकमहरु समेत समावेश हुनेछन्ः–

(क) कारोबारको सिलसिलामा आपूर्तिकर्ताले व्यहोरेको ढुवानी र वितरण सम्बन्धी खर्चहरु र नाफाको रकम, (ख) यस ऐन बमोजिमको कर बाहेक अन्तःशुल्क, स्वामित्व शुल्क र अन्य कर रकम।

स्पष्टीकरणः– यस खण्डको प्रयोजनको लागि “अन्य कर रकम” भन्नाले साल-वसाली आर्थिक ऐनले तोके बमोजिम लाग्ने महसुल, दस्तुर वा अन्य शुल्क सम्झनु पर्छ।

(३) वस्तु वा सेवा आपूर्ति गर्दा मूल्यमा दिइएको डिस्काउण्ट, कमिसन वा यस्तै अन्य व्यापारिक छुटको रकमलाई कर लाग्ने मूल्यमा समावेश गरिने छैन।

(४) वस्तु विनिमय अन्तर्गत आदान प्रदान गरिएका वस्तु वा सेवाको कर लाग्ने मूल्य त्यसरी आदान प्रदान गरिएका वस्तु वा सेवाको बजार मूल्य बराबर हुनेछ।

(५) यस ऐनमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक आयात गरेको वस्तुको कर लाग्ने मूल्य कायम गर्दा मूल्य अभिवृद्धि कर बाहेक ढुवानी, बीमा, एजेण्ट र अन्य व्यक्तिहरुको कमिसन आदि समेतको पैठारी मूल्य, पैठारी महसुल, समीकारक महसुल र पैठारीमा लाग्ने अन्य कुनै कर भए सो समेत जोडी कर लाग्ने मूल्य कायम गरिनेछ।

(६) कुनै वस्तु वा सेवाको मूल्य प्रचलित बजार मूल्यभन्दा ज्यादै कम देखिएमा त्यस्तो वस्तु वा सेवाको कर लाग्ने मूल्य बजार मूल्य बराबर हुनेछ।

(७) आंशिक प्रतिफल लिई आपूर्ति गरेको वस्तु वा सेवाको कर लाग्ने मूल्य बजार मूल्य बराबर हुनेछ।

$\cup$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

(८) कुनै वस्तु वा सेवा बापत राखिएको धरौटी रकम आपूर्तिकर्ताले त्यस्तो वस्तु वा सेवाको प्रतिफलको रुपमा तोकिए बमोजिम मिलान नगरे सम्म कर लाग्ने मूल्य मानिने छैन ।

१२क. काठको कारोबारमा कर लाग्नेः (१) राष्ट्रिय वनको काठ लिलामी, छोडपूजी वा चिरान आदेश पाएको समयमध्ये जुन पहिले हुन्छ उक्त समयमा त्यसो काठको रोयल्टी रकम वा लिलाम रकममा जुन बढी हुन्छ त्यसो रकममा कर लगाई असुल उपर गरिनेछ ।

(२) निजी आबादी, निजी वन वा सामुदायिक वनको काठ व्यापारिक प्रयोजनको लागि बिक्री गर्दा रोयल्टी नलाग्ने भए पनि उपदफा (१) मा व्यवस्था भए बमोजिम राष्ट्रिय वनको काठ सरह नै कर लाग्नेछ ।

१३. बजार मूल्यः *(१) कुनै दिनमा आपूर्ति गरिएको वस्तु वा सेवाको बजार मूल्यको निर्धारण असम्बन्धित व्यक्तिहरुका बीच स्वतन्त्र रुपले आपूर्ति भएको त्यस्तै किस्मको वस्तु वा सेवा बापि प्राप्त हुने प्रतिफललाई ध्यानमा राखी निर्धारण गरिनेछ ।

(२) यस दफाको प्रयोजनको लागि बजार मूल्य निर्धारण गर्ने प्रक्रिया तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

(३) उपदफा (१) र (२) बमोजिम कुनै वस्तु वा सेवाको बजार मूल्य निर्धारण गर्न नसकिएको अवस्थामा महानिदेशकले तोकेको प्रक्रिया अनुसार त्यसो वस्तु तथा सेवाको बजार मूल्य निर्धारण गरिनेछ ।

१४. बीजक दिनु पर्नेः (१) प्रत्येक दर्ता भएको व्यक्तिले तोकिए बमोजिमको अवस्थामा बाहेक कुनै वस्तु वा सेवा आपूर्ति गर्दा प्रापकलाई बीजक दिनु पर्नेछ ।

(२) बीजकको ढाँचा तोकिए बमोजिम हुनेछ ।

(३) बीजक भर्नु प्रापकको कर्तव्य हुनेछ ।

(४) दश हजार रुपैयाँभन्दा बढीको कर लाग्ने वस्तु विभागले तोकेको क्षेत्रबाहिर ढुवानी गर्नेले कर बीजक साथमा राख्नु पर्नेछ ।

(५) विभागले सूचना प्रकाशन गरी वा लिखित आदेश दिई तोकेको कुनै व्यक्तिले कुनै तोकेको वस्तुको सोही सूचना वा आदेशमा तोकेको समयावधिका लागि त्यस्तो वस्तुको खुद्रा बिक्री मूल्य सार्वजनिक गर्नुपर्ने गरी तोक्न सक्नेछ । यस्तो सूचना वा आदेश प्राप्त भएपछि खुद्रा बिक्री मूल्य सार्वजनिक नगरी कुनै वस्तुको बिक्री वा हस्तान्तरण गर्न पाउने छैन ।

$\cup$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप । $*$ पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित ।

(६) ◆उपदफा (५) बमोजिम दर्ता भएको व्यक्तिले त्यस्तो वस्तु दर्ता नभएको व्यक्तिलाई बिक्री गर्दा सार्वजनिक भएको मूल्यमा तोकिएको ढाँचामा बीजक दिई उपभोक्ता करको समेत असुल उपर गराउने व्यवस्था गरिनेछ।

तर उपदफा (७) बमोजिम नदर्ता भएको कुनै व्यक्तिले पनि स्वेच्छाले यस उपदफा बमोजिमको बीजक दिन सक्नेछ।

β१४क. विद्युतीय बीजक : (१) विभागले मापदण्ड र प्रक्रिया तोकी कुनै व्यक्तिले विद्युतीय माध्यमबाट बीजक जारी गर्ने सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था गर्न सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि विभागले सूचना प्रकाशन गरी त्यस्तो सूचनामा तोकिएको करदातालाई अनिवार्य रूपमा विद्युतीय माध्यमबाट बीजक जारी गरी विभागको केन्द्रीय बीजक अनुगमन प्रणाली (सी.बी.एम.एस.) मा आबद्ध गर्न वा विभागले उपलब्ध गराएको बिलिङ प्रणाली प्रयोग गरी विद्युतीय बीजक जारी गर्न आदेश दिन सक्नेछ।

(३) विद्युतीय माध्यमबाट बीजक जारी गर्ने सफ्टवेयर वा उपकरणको सुरक्षा तथा विश्वसनीयता सम्बन्धमा विभागले कार्यविधि बनाई लागू गर्नेछ।

१५. दर्ता नभएको व्यक्तिले कर उठाउन नहुनेः (१) दर्ता नभएको व्यक्तिले कर असुल गरेको देखिने कुनै बीजक वा कागजात जारी गर्न र कर उठाउन हुँदैन।

(२) दर्ता नभएको कुनै व्यक्तिले कर उठाएमा त्यसरी उठाएको कर निर्धारण गरी निजबाट असुल उपर गरिनेछ।

ʋ(३) उपदफा (१) वा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि नेपाल सरकार, प्रदेश सरकार, स्थानीय तह वा नेपालस्थित अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्था वा आयोग वा मूल्य अभिवृद्धि कर नलाग्ने वस्तुको कारोबार गर्ने सार्वजनिक संस्थानले मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्ने वस्तु वा सेवा बिक्री गर्दा कर असुल उपर गर्नु पर्नेछ।

१६. कारोबारको लेखा राख्नु पर्नेः (१) करदाताले दफा १८ बमोजिमको कर अवधिीको आफ्नो कारोबारको लेखा अद्यावधिक राख्नु पर्नेछ र त्यस्तो लेखा निरीक्षण गर्न कर अधिकृतले माग गरेमा जहाँसुकै रहेको निजको त्यस्तो लेखा कर अधिकृतलाई उपलब्ध गराउनु पर्नेछ।

ʋ(१क) विभागले करदाताको कम्प्यूटर तथ्याङ्क आधार (डाटाबेस) मा निरन्तर पहुँच प्राप्त गर्न सक्नेछ।

◆ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा संशोधित। β आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा संशोधित। ʋ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।

(२) करदाताले राखेको लेखामा देहायका कुराहरू समेत समावेश हुन पर्नेछः– (क) कारोबार भएको मिति, (ख) प्रत्येक कारोबारको मूल्य, (ग) कारोबारको अर्को पक्ष दर्ता भएको रहेछ भने निजको दर्ता नम्बर, र (घ) कारोबारसँग सम्बद्ध तोकिए बमोजिमका अन्य कुराहरू।

➔(३) दर्ता भएको व्यक्तिले सम्बन्धित कर अधिकृतद्वारा प्रमाणित भएको खरिद तथा बिक्री खाता लेखा राख्ने प्रयोजनको निमित्त प्रयोग गर्नु पर्नेछ। ⊘(३क) ....

(४) करदाताले कारोबारको लेखा तोकिएको अवधिसम्म सुरक्षित राख्नु पर्नेछ। 📖() यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेका नियमले तोकेको प्रक्रिया पूरा गरी करदाताले राखेको लेखालाई अन्यथा प्रमाणित नभएसम्म मान्यता दिइनेछ।

Ω १६क. कम्प्यूटर प्रशोधित अभिलेख प्रमाणको रूपमा ग्राह्य हुने: (१) प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अन्यथा प्रमाणित भएमा बाहेककर प्रयोजनको निमित्त विभाग वा अन्तर्गतका कार्यालयमा रहेका कम्प्यूटरबाट प्रशोधित करदाता सम्बन्धी अभिलेख प्रमाणको रूपमा ग्राह्य हुनेछ।

(२) विभागले सूचना प्रकाशन गरी विद्युतीय माध्यमबाट बीजक जारी गर्ने, लेखा राख्ने, कर विवरण पेश गर्ने तथा भुक्तानी गर्ने सम्बन्धमा आवश्यक व्यवस्था गर्न सक्नेछ।

Ω १६ख. नोक्सान भएको वस्तुमा तिरेको कर कट्टी गर्ने: आगजनी, चोरी, दुर्घटना, β टुटफुट, प्राकृतिक विपद् वा ध्वंसात्मक गतिविधिको कारणले हानि नोक्सानी ❓ वा उपयोग गर्ने म्याद सकिएको भएको वस्तुमा तिरेको मूल्य अभिवृद्धि कर तोकि बमोजिम कट्टी गर्न सकिनेछ।

१७. कर कट्टी: (१) दर्ता भएको व्यक्तिले आफ्नो कर लाग्ने कारोबारसँग सम्बन्धित वस्तु वा सेवा आयात वा प्राप्त गर्दा तिरेको वा तिनुपर्ने करको रकम आफूले उठाएको करको रकमबाट कट्टी गर्न सक्नेछ।

➔ आर्थिक ऐन, २०८ द्वारा संशोधित। ⊘ आर्थिक ऐन, २०७८ द्वारा झिकिएको। 📖 पहिलो संशोधनद्वारा थप। Ω पहिलो संशोधनद्वारा थप भई आर्थिक ऐन, २०७ द्वारा संशोधित। β आर्थिक ऐन, २०८ द्वारा संशोधित। ❓ आर्थिक ऐन, २०७८ द्वारा थप।

(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि व्यावसायिक वा व्यक्तिगत प्रयोजनको लागि प्रयोग हुन सक्ने तोकिएका वस्तुहरूका हकमा कर कट्टी गर्न नपाउने वा आंशिक रूपमा मात्र कर कट्टी गर्न पाउने व्यवस्था गर्न सकिनेछ।

(३) कुनै महिनामा कारोबार भएको वस्तु वा सेवाको पूर्ण वा अंश कर लाग्ने कारोबारमा प्रयोग नभएमा उक्त वस्तु वा सेवामा पहिले भिरेको कर कट्टी सो वस्तु वा सेवाको कर लाग्ने कारोबारमा प्रयोग भएको अंशमा मात्र तोकिए बमोजिम प्रदान गरिनेछ।

(४) यस दफा बमोजिम कर कट्टी सुविधा प्रदान गरिने वस्तु वा सेवाको तोकिए बमोजिमको उपभोगिताको अवधि समाप्त हुनुभन्दा अगावै कर लाग्ने कारोबारमा प्रयोग हुन छाडेमा तोकिए बमोजिम सो वस्तु वा सेवा तत्काल बजार मूल्यमा बिक्री भएको मानी कर असुल उपर गरिनेछ।

(५) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि प्रयोग भइसकेका वस्तुहरुको कारोबार गर्ने दर्ता भएको व्यक्तिले पाउने कर कट्टी सुविधा तोकिए बमोजिम हुनेछ।

$\Omega$(५क) उपदफा (२) को अधीनमा रही वित्तीय पट्टा अन्तर्गत ऋण सम्झौता गरी पैठारी वा खरिद गरिएका पूँजीगत वस्तुहरूमा भिरेको कर सम्बन्धित करदाताले कट्टी गर्न पाउनेछ।

$\upsilon$(५ख) दफा ८ को उपदफा (२) $\text{र}$ (२क), दफा १२क. र दफा १५ को उपदफा (३) बमोजिम भिरेको कर सम्बन्धित करदातालाई कट्टी गरिदिइनेछ।

(६) यस ऐन बमोजिमको कर कट्टी सुविधा तोकिए बमोजिमका कागजातहरुद्वारा दाबी प्रमाणित भएपछि मात्र दिइनेछ।

(७) दर्ता हुँदाका दिन मौज्दातमा रहेको कर लाग्ने कारोबारमा प्रयोग हुने वस्तुमा भिरेको वा भिनुपर्ने कर कट्टी गर्ने व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ।

(८) $\text{x}$............

१८. कर विवरण पेश गर्नु पर्नेः (१) करदाताले प्रत्येक महिना आफूले बुझाउनुपर्ने कर रकम स्वयं निर्धारण गरी सो महिना समाप्त भएको पच्चीस दिनभित्र कर अधिकृत समक्ष $\upsilon$वा हुलाकबाट रजिस्ट्री गरी वा विद्युतीय माध्यमबाट तोकिए बमोजिम कर विवरण पेश गर्नु

$\Omega$ पहिलो संशोधनद्वारा थप भई आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $\upsilon$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\text{र}$ आर्थिक ऐन, २०८० द्वारा थप। $\text{x}$ आर्थिक ऐन, २०८२ द्वारा खारेज गरिएको।

पर्नेछ। यस्तो विवरण सो महिनामा कर लाग्ने कारोबार गरेको वा नगरेको जेसुकै भए तापनि पेश गर्नु पर्नेछ। (१क) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि आन्तरिक राजस्व कार्यालय नभएका जिल्लाका करदाताले आफूले कर विवरण बुझाउनु पर्ने महिनाको पन्ध्र गतेभित्र सम्बन्धित स्थानीय तह वा जिल्लाको कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालयमा बुझाउनु पर्ने कर रकम र कर विवरण पेश गरि सक्नेछ। यसरी प्राप्त हुन आएको कर विवरण तथा कर भुक्तानीको विवरण सम्बन्धित स्थानीय तह वा कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालयले सात दिनभित्र सम्बन्धित आन्तरिक राजस्व कार्यालयमा पठाउनु पर्नेछ। (१ख) दफा १०ख, उपदफा (१) र उपदफा (१क) बमोजिम विवरण पेश गर्ने र पठाउने कार्यविधि विभागले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ। (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि तोकिए बमोजिमका करदाताले एक महिना भन्दा कम वा बढी अवधिको कर विवरण पेश गरि सक्नेछ। (३) यस दफा बमोजिम कर विवरण बुझाउनु पर्ने करदाताले कर विवरण बुझाउनु पर्ने मिति समाप्त भएको चार महिनासम्म नबुझाएमा कर अधिकृतले त्यस्तो करदाताको आयात वा निर्यात रोक्का गरि सक्नेछ। (४) करदाताबाट म्यादभित्र पेश गरिएको कर विवरण अन्यथा भई संशोधन गरि चाहेमा विवरण पेश गरेको मितिले सात दिनभित्र विभागले तोकेको प्रक्रिया बमोजिम कर विवरण संशोधन गरि सक्नेछ।

१९. करको भुक्तानीः (१) करदाताले प्रत्येक कर अवधिको कर सो अवधि समाप्त भएको मितिले पच्चीस दिनभित्र बुझाउनु पर्नेछ। (२) करदाताले उपदफा (१) मा उल्लिखित म्यादभित्र बुझाउनुपर्ने कर नबुझाएमा बाँकी रहेको कर रकममा वार्षिक दश प्रतिशतका दरले थप दस्तुर लाग्नेछ। (३) .................

$\beta$ आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा संशोधित। $\gamma$ आर्थिक ऐन, २०७९ द्वारा संशोधित। $\delta$ आर्थिक ऐन, २०८१ द्वारा थप। $\epsilon$ आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा थप। $*$ पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित। $\upsilon$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\circ$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा खारेज गरिएको।

(४) करदाताले आफ्नो काबू बाहिरको परिस्थितिले गर्दा म्यादभित्र करको रकम बुझाउन नसकेको कारण देखाई $\Omega$ उपदफा (२) बमोजिम लाग्ने थप $\square$ दस्तुर मिनाहा पाउन निवेदन गरेमा र कारण मनासिब देखेमा महानिदेशकले त्यस्तो दस्तुर मिनाहा दिन सक्नेछ।

(५) $\Omega$ उपदफा (२) बमोजिमको थप $\square$ दस्तुर र दफा २६ बमोजिमको ब्याज हिसाब गर्दा बुझाउनुपर्ने कर रकमको दायित्व जुन महिनाको कारोबारबाट सिर्जना भएको हो सोही $\Omega$ कर अवधिको कर बुझाउनुपर्ने म्याद गुज्रेको मितिदेखि नै गणना गरिनेछ।

$\text{}$ (६) दफा २० बमोजिम करदाताको कर निर्धारण गर्दा सो कर अवधिमा निजसँग असुल गर्नुपर्ने कर भन्दा निजले फिर्ता पाउन सक्ने कर बढी भएको पाइएमा निजको सो कर अवधिमा कर निर्धारण गर्दा थप दस्तुर र ब्याज असुल गरिने छैन।

$\Omega$ (७) उपदफा (१) मा उल्लिखित म्यादभित्र करको भुक्तानी विद्युतीय माध्यम वा बैंकले प्रत्याभूति दिएको चेक (गुड फर पेमेन्ट चेक) बाट समेत गनि सकिनेछ। यसरी विद्युतीय माध्यमबाट भुक्तानी भएकोमा भुक्तानी आदेश दिएको मितिमा र बैंकले प्रत्याभूति दिएको चेक (गुड फर पेमेन्ट चेक) मार्फत भुक्तानी भएकोमा कार्यालयले बुझेको मितिमा भुक्तानी भएको मानिनेछ।

$\text{➢}$ (७क) उपदफा (७) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि दश लाख रुपैयाँभन्दा बढीको कर भुक्तानी गर्दा चेक, ड्राफ्ट वा विद्युतीय माध्यमबाट भुक्तानी गर्नु पर्नेछ।

$\text{}$ (७ख) यस दफामा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि $\text{}$ दफा १०ख.१. बमोजिम दर्ता भएको व्यक्तिको कर भुक्तानी प्रक्रिया विभागले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ।

$\text{}$ (८) ब्याज, थप दस्तुर र जरिवाना माथि ब्याज असुल गरिने छैन।

२०. कर अधिकृतले कर निर्धारण गर्न सक्नेः (१) देहायका कुनै अवस्थामा कर अधिकृतले कर निर्धारण गर्न सक्नेछः–

(क) म्यादभित्र कर विवरण पेश नगरेमा, (ख) अधुरो वा त्रुटिपूर्ण कर विवरण पेश गरेमा, (ग) छुट्टा कर विवरण पेश गरेमा,

$\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $\square$ आर्थिक ऐन, २०८० द्वारा संशोधित। $\text{}$ पहिलो संशोधनद्वारा थप। $\text{➢}$ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा थप। $\text{}$ आर्थिक ऐन, २०७९ द्वारा थप। $\text{}$ आर्थिक ऐन, २०८० द्वारा थप।

(घ) करको रकम कम देखाएको वा ठीक नभएको भन्ने कर अधिकृतलाई विश्वास गर्नुपर्ने कारण भएमा, (ङ) आपूर्ति मूल्यमा न्यून बीजकीकरण गरेको भन्ने कर अधिकृतलाई विश्वास गर्नुपर्ने कारण भएमा, (च) न्यून बीजकीकरण गरी समूह कम्पनीमा आपूर्ति भएमा, (छ) दर्ता हुनुपर्ने दायित्व भएको व्यक्तिले दर्ता नगरी कारोबार गरेमा, (ज) बीजक जारी नगरी बिक्री गरेमा, (झ) दर्ता नभएको व्यक्तिले कर उठाएमा, (ञ) दफा ८ को उपदफा (२), (२क) वा (३) बमोजिम कर दाखिला नगरेमा, (ट) दफा १७ को उपदफा (४) को अवस्था विद्यमान भएमा।

(२) उपदफा (१) बमोजिम कर निर्धारण गर्दा देहायका कुनै वा सबै आधारमा करको निर्धारण गर्न सकिनेछः– (क) कारोबारको सबूत, (ख) कारोबारको सम्बन्धमा सम्बन्धित कर अधिकृतले पेश गरेको कर परीक्षण प्रतिवेदन, (ग) समान प्रकृतिको कारोबारमा संलग्न अन्य व्यक्तिले बुझाएको कर।

(३) उपदफा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उपरोक्त बमोजिम करको निर्धारण गर्दा प्रमाणको भार पुर्याउने अभिभार सम्बन्धित कर अधिकृतको हुनेछ। (४) उपदफा (१) बमोजिम कर निर्धारण गर्दा कर विवरण पेश गरेको मितिले चार वर्षभित्र कर निर्धारण गरिसक्नु पर्नेछ। उक्त अवधिभित्र कर निर्धारण हुन नसकेमा पेश गरिएको विवरण नै स्वतः मान्य भएको मानिनेछ। (४क) उपदफा (४) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै व्यक्तिले झुट्टा लेखा वा बीजक वा अन्य कागजात तयार गरी वा जालसाजी गरी कर छलेको रहेछ भने जुनसुकै वर्ष विभागले पुनः कर निर्धारण गर्न आदेश दिन सक्नेछ।

प्रथम संशोधनद्वारा थप। आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। आर्थिक ऐन, २०८१ द्वारा संशोधित। आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।

?(४ख) उपदफा (४) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि राजस्व न्यायाधिकरण वा अन्य अधिकार प्राप्त अदालतबाट कर निर्धारण संशोधन गरिएको वा निर्धारित कर घटाइएको अवस्थामा सो हदसम्म कर अधिकृतले त्यस्तो कर निर्धारणमा संशोधन गर्न सक्ने छैन।

तर त्यस्तो निकायले पुनः छानबिन गर्ने आदेश दिएमा कर निर्धारण गर्न बाधा पुगेको मानिने छैन।

(५) यस दफा बमोजिम कर निर्धारण गर्दा कर अधिकृतले सम्बन्धित व्यक्तिलाई आफ्नो सफाई पेश गर्न ✢पन्ध्र दिनको म्याद दिनु पर्नेछ।

२१. करको असुलीः (१) यस ऐन बमोजिमको म्यादभित्र बुझाउनुपर्ने कर कुनै करदाताले नबुझाएमा ◊ सम्बन्धित कर अधिकृतले देहायका कुनै वा सबै तरिका अपनाई कर असुल गर्न सक्नेछः–

(क) करदातालाई तिर्नुपर्ने रकम भए त्यसमा कट्टा गरेर।

(ख) करदाताको चल तथा अचल सम्पत्ति कब्जा गरेर।

Ω(ग) करदाताको सम्पूर्ण वा केही सम्पत्ति एकै पटक वा पटक पटक गरी सिलबन्दी बोलपत्र वा सार्वजनिक बढाबढद्वारा लिलाम बिक्री गरेर।

(घ) बैंक तथा अन्य वित्तीय संस्थामा रहेको करदाताको रकमबाट कट्टा गर्न लगाएर।

(ङ) नेपाल सरकार वा नेपाल सरकारको स्वामित्वमा भएको कुनै संगठित संस्था ☯, प्रदेश सरकार वा ♾स्थानीय तहहरुबाट करदाताले पाउने रकमबाट कट्टा गर्न लगाएर।

Ω(च) कुनै तेस्रो व्यक्तिले करदातालाई तिर्नुपर्ने रकम दावी गरेर।

(छ) करदाताको आयात निर्यात र अन्य कारोबार रोक्का गरेर।

℧(ज) नेपाल बाहिर जान रोक लगाएर।

? (झ) म्यादभित्र बुझाउनु पर्ने कर नबुझाउने करदाताको नाम प्रकाशन वा प्रसारण वा विभागको वेबसाइटमा सार्वजनिक गरेर।

? आर्थिक ऐन, २०७८ द्वारा थप ✢ पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित। ◊ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा झिकिएको। ☯ आर्थिक ऐन, २०८२ द्वारा थप। ♾ केही नेपाल ऐन संशोधन गर्ने ऐन, २०७२ द्वारा संशोधित। ℧ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।

(२) उपदफा (१) बमोजिम कर अधिकृतले गरेको कारबाहीको जानकारी चौबीस घण्टाभित्र महानिर्देशकलाई दिनु पर्नेछ।

(३) कर असुली वा फिर्ता गर्दा एक रुपैयाँभन्दा घटी भएको रकमलाई हिसाबमा गणना गरिने छैन।

२२. विशेष अवस्थामा कर निर्धारणः यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै करदाताले नेपाल छोडी जाने वा आफ्नो सम्पत्ति अरु कसैलाई हस्तान्तरण गर्ने, हटाउने वा लुकाउने सम्भावना भई कर असुली हुन नसक्ने अवस्था छ भन्ने विश्वास गर्ने आधार भएमा कर अधिकृतले महानिर्देशकको स्वीकृति लिई त्यस्तो करदातासँग लाग्ने वा लागेको कर तुरुन्त निर्धारण गरी कर असुल गर्ने वा धरौटी माग गर्न सक्नेछ।

२२क. कर छल्ने योजना विरुद्धको व्यवस्थाः यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि करको फाइदा लिने बदिनियतले देहायको कुनै कार्य गरेमा कर छल्ने योजना गरेको मानी महानिर्देशकले त्यस्तो करदाताको कर निर्धारण गरी कर असुल उपर गर्नि कर अधिकृतलाई आदेश दिन सक्नेछः–

(क) यस ऐनमा भएको व्यवस्थाको दुरुपयोग गरी कर छल्ने बदिनियतले कुनै योजना तथा कार्य गरी करको दायित्व कम गरेमा,

(ख) कुनै व्यक्ति वा निकायले करको दायित्व कम गर्ने बदिनियतले कुनै कार्य गरेमा वा सो गर्ने उद्देश्यले सम्झौता गरेमा।

२३. जाँच तथा परीक्षण सम्बन्धी अधिकारः (१) यस ऐन बमोजिम दर्ता गर्नुपर्ने करदाताले दर्ता नगरी कर लाग्ने कारोबार गरेको छ भन्ने कुरामा विश्वास गर्नुपर्ने मनासिब आधार भएमा कर अधिकृतले जाँचबुझ गर्न सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम जाँचबुझ गर्ने, दर्ता भएको व्यक्तिले दफा १८ बमोजिम पेश गरेको कर विवरण जाँच गर्ने र दफा २० बमोजिम कर निर्धारण गर्ने प्रयोजनका लागि कर अधिकृतलाई देहाय बमोजिमको अधिकार हुनेछः–

(क) कर दायित्वसँग सम्बन्धित वस्तुहरु, स्थान, कागजात, लेखा तथा अभिलेख जाँच गर्ने,

(ख) करदाताको कारोबार स्थल वा यस ऐन अन्तर्गत कसुर मानिने कार्यसित सम्बन्धित प्रमाणहरु हुन सक्ने सम्भावना भएका अन्य स्थलहरुमा खानतलासी लिने,

$\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $\square$ पहिलो संशोधनद्वारा थप। $\upsilon$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।

(ग) आफ्नो कर्तव्यपालनको सिलसिलामा कुनै अभिलेख, किताब, खाता, कागजातहरु तयार गर्ने वा तिनिहरुमा विवरण भर्ने व्यक्तिसँग जानकारी माग गर्ने,

(घ) करदाताको कारोबारस्थल वा सोसँग सम्बन्धित अन्य स्थलमा रहेको कुनै कागजात, किताब तथा अभिलेखलाई हटाउने वा कब्जा गर्ने वा अन्यत्र लैजाने,

(ङ) करदाताको कारोबार सञ्चालन गर्ने स्थान वा कर कार्यालय वा अन्य कुनै उपयुक्त स्थानमा करको लेखापरीक्षण गर्ने।

(३) कर अधिकृतले बैंक तथा वित्तीय संस्था लगायत कुनै व्यक्तिसँग कुनै करदाताको कारोबारको सम्बन्धमा कुनै कुराको जानकारी माग गरेमा त्यस्तो सूचना कर अधिकृतलाई दिनु त्यस्तो व्यक्तिको कर्तव्य हुनेछ।

२३क. स्थानीय प्रशासन तथा प्रहरीले सहयोग गर्नु पर्नेः यो ऐन कार्यान्वयन गर्ने सिलसिलामा कर अधिकृतले स्थानीय प्रशासन तथा प्रहरीको सहयोग मागेमा त्यसो सहयोग गर्नु स्थानीय प्रशासन तथा प्रहरीको कर्तव्य हुनेछ।

२३ख. कर सम्बन्धी व्यवस्था यसै ऐन बमोजिम हुनेः प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि सालबसाली लागू हुने आर्थिक ऐनले यस ऐनमा संशोधन गरी कर लगाउने, निर्धारण गर्ने, बढाउने, घटाउने, छुट दिने वा मिनाहा दिने सम्बन्धी व्यवस्था गरेकोमा बाहेक अन्य कुनै पनि ऐनले यस ऐन बमोजिमका करका व्यवस्थाहरुमा कुनै पनि संशोधन, परिवर्तन वा कर सम्बन्धी अन्य व्यवस्थाहरु गर्न सक्ने छैन।

२३ग. न्यून बीजकीकरणका वस्तु खरिद गर्नेः (१) कुनै व्यक्तिले प्रचलित बजार मूल्यभन्दा बिक्री मूल्य कम देखाई न्यून बीजकीकरण गरी कुनै वस्तु बिक्री गरेमा प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि त्यसरी न्यून बीजकीकरण गरी बिक्री गरेको त्यस्तै प्रकृतिको मौज्दातमा बाँकी रहेको वस्तु कर अधिकृतले रोक्का राखी न्यून बीजकीकरण गरी बिक्री गरेको मूल्यमा कर अधिकृतले खरिद गर्न वा गराउन सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम कर अधिकृतले वस्तु खरिद गर्दा वा गराउँदा त्यसो व्यक्तिले वस्तु बिक्री गर्न मञ्जुर नगरेमा कर अधिकृतले त्यसो वस्तु आफ्नो कब्जामा लिई न्यून बीजकीकरण गरी बिक्री गरेको मूल्यको आधारमा गणना गरी त्यसो व्यक्तिले भुक्तानी लिन आएको बखत भुक्तानी दिनु पर्नेछ।

(३) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम खरिद गरेको वा खरिद गर्न लगाएको वस्तु महानिदेशकले तोकेको मूल्य तथा प्रक्रिया अनुसार बिक्री गर्न वा गराउन सकिनेछ।

$\text{}$ पहिलो संशोधनद्वारा थप। $\text{}$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।

२३घ. थुनामा राख्न वा कब्जा गर्न वा धरौटी माग गर्न सक्नेः (१) कुनै व्यक्ति, फर्म, कम्पनी वा संस्थाले कर छली कारोबार गरेको र तुरुन्त कुनै कारबाही नगरेमा अभियुक्त भागी जाने वा कसुरको सबूत प्रमाण गायब हुने सम्भावना देखेमा महानिर्देशकको स्वीकृति लिई कर अधिकृतले देहायका काम गर्न वा गराउन सक्नेछः–

(क) कारोबार स्थलमा सिलबन्दी गर्न,

(ख) विद्युतीय उपकरण तथा सोको अभिलेख कब्जा गर्न,

(ग) कसुर गरेको ठान्ने कुराको विश्वास लागेको व्यक्तिबाट छलीएको कर बराबरको रकम पछाडा गरी नगद धरौटी वा जेथा जमानी माग गर्न,

(घ) करदाताको नाममा रहेको बैङ्क खाता तीन महिनासम्मको लागि रोक्का राख्न,

तर कर निर्धारण प्रक्रिया पूरा नभएको अवस्थामा महानिर्देशकको स्वीकृतिमा थप तीन महिनाको लागि बैङ्क खाता रोक्का राख्न सकिनेछ।

(ङ) खण्ड (ग) बमोजिम नगद धरौटी नराखेमा वा जेथा जमानी नदिएमा एक पटकमा पन्ध्र दिनमा नबढ्ने गरी बढीमा पैंतालिस दिन थुनामा राख्न।

(२) यस ऐन बमोजिम कसुरको अनुसन्धान तथा तहकीकाको सम्बन्धमा कर अधिकृतलाई कानून बमोजिम प्रहरीलाई जस्तै सरहको अधिकार हुनेछ।

२४. कट्टी गर्न पाउने रकम बढी भएमाः (१) दर्ता भएको व्यक्तिले कुनै महिनामा दफा १७ बमोजिम कट्टी गर्न पाउने करको रकम सो महिनामा उठाएको करको रकम भन्दा बढी भएमा त्यस्तो बढी रकम यस ऐन बमोजिम सो महिनासम्म बुझाउनुपर्ने कुनै रकम भए त्यसमा मिलान गर्न सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम मिलान गरी बाँकी रहेको रकम दर्ता भएको व्यक्तिले अर्को महिनामा बुझाउनुपर्ने करको रकममा मिलान गर्न सक्नेछ।

(३) यस दफा बमोजिम लगातार ४ महिनासम्म मिलान गरेर बाँकी रहेको रकम दर्ता भएको व्यक्तिले एकमुष्ट फिर्ता पाउन तोकिए बमोजिम कर अधिकृत समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ।

(४) उपदफा (२) वा (३) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि महिनाभरिको कुल बिक्रीमध्ये चालीस प्रतिशतभन्दा बढी निर्यात गरी बिक्री गर्ने दर्ता भएको व्यक्तिले दफा १७ बमोजिम कर कट्टी गर्न पाउने रकम यस अघि यस दफामा तोकिएको कार्यविधि

$\cup$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\text{⧫}$ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा संशोधित। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

अपनाई फिर्ता पाउन निवेदन दिएमा बुझाउनुपर्ने कुनै रकम बाँकी भए त्यसमा मिलान गरी बाँकी रहेको रकम एकमुष्ट फिर्ता पाउन निवेदन दिन सक्नेछ।

$\Omega$(५) उपदफा (३) वा (४) बमोजिम कुनै निवेदन परेमा फिर्ता दिनुपर्ने ठहरिएको रकम कर अधिकृतले फिर्ता दिनेछ र निवेदन परेको मितिले उपदफा (३) बमोजिम भए साठी दिनभित्र र उपदफा (४) बमोजिम भए तीस दिनभित्र फिर्ता नगरिएमा त्यस्तो रकममा नेपाल सरकारले तोकिए बमोजिम ब्याज समेत दिनु पर्नेछ।

(६) फिर्ता लिएको व्यक्तिले उपदफा (३) र (४) बमोजिम मिलान गरेर बाँकी रहेको रकम फिर्ता पाउने दाबी गरिसकेपछि त्यस्तो रकम अर्को महिनामा उठाएको करमा मिलान गर्न पाउने छैन।

२५. कर फिर्ता हुन सक्नेः (१) देहाय बमोजिमको करको रकम तत सम्बन्धी कारोबारीको नाममा तीन वर्षभित्र फिर्ता पाउन दरखास्त परेमा फिर्ता दिइनेछः–

$\Omega$(क) नेपाल सरकार, परराष्ट्र मन्त्रालयले कूटनीतिक मान्यता प्रदान गरेको नेपालको कूटनीतिज्ञलाई विदेशी राष्ट्रले पारस्परिकताको आधारमा वा क्षेत्रीय वा अन्तर्राष्ट्रिय नियोग वा संस्थामा कार्यरत कूटनीतिक सुविधा प्राप्त व्यक्तिलाई कर छुटको सुविधा प्रदान गरेको रहेछ भने नेपालस्थित त्यस्तो राष्ट्र, क्षेत्रीय वा अन्तर्राष्ट्रिय नियोग वा संस्थाको कूटनीतिज्ञले आफूले उपयोग गरेको हदसम्म नेपालभित्र तिरेको करको रकम,

$\blacktriangleright$(क१) नेपाल सरकार, परराष्ट्र मन्त्रालयको सिफारिसमा कूटनीतिक सुविधा प्राप्त नियोगले नेपालभित्र कर लाग्ने वस्तु वा सेवा खरिद गर्दा तिरेको करको रकम,

$\blacksquare$(क२) संयुक्त राष्ट्र संघ, यसका सदस्य संस्था एवं विशिष्टीकृत एजेन्सीले आफ्नो उद्देश्य अनुरूप कार्य सञ्चालन गर्ने सिलसिलामा नेपालभित्र कर लाग्ने वस्तु वा सेवा खरिद गर्दा तिरेको करको रकम।

(ख) नेपाल सरकार, अर्थ मन्त्रालयले कर छुटको सुविधा प्रदान गरेको अन्तर्राष्ट्रिय संस्था वा त्यस्तो संस्थाले तिरेको करको रकम,

(ग) नेपाल सरकार, अर्थ मन्त्रालयबाट कर छुटको सहमति प्राप्त दुई वा बहुपक्षीय सम्झौता बमोजिम नेपाल २........... भित्र आयोजना सञ्चालन गर्ने सिलसिलामा तिरेको करको रकम,

$\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $\blacktriangleright$ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा थप। $\blacksquare$ आर्थिक ऐन, २०७७ द्वारा थप। २ गणतन्त्र सुदृढीकरण तथा केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६६ द्वारा स्थापित भएको।

(घ) भुलबाट असुल गरिएको करको रकम।

$\text{ʋ}$ (१क) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कूटनीतिक निकाय वा कूटनीतिज्ञले कर लाग्ने वस्तु वा सेवा खरिद गर्दा तिरेको कर एक पटकमा $\text{⧫}$ दश हजार रुपैयाँभन्दा कमको खरिदमा फिर्ता गरिने छैन।

$\text{➢}$ (१ख) कुनै $\text{⧞}$ उपभोक्ताले विभागले सूचना प्रकाशन गरी निर्धारण गरेको वस्तु तथा सेवा खरिद गर्दा त्यस्तो खरिदको मूल्य प्रचलित कानून बमोजिम विद्युतीय माध्यमबाट भुक्तानी गरेमा निजलाई नगद प्रोत्साहन स्वरूप भुक्तानी गरेको करको दश प्रतिशत रकम विभागले तोकेको प्रक्रिया बमोजिम $\text{β}$ तत्काल छुट गरिनेछ।

$\text{}$ (१ग) दफा ३१क. को उपदफा (६) बमोजिम दाखिल गरेको रकम अदालतबाट फैसला भई फैसला कार्यान्वयनको क्रममा संशोधित कर निर्धारण भए पश्चात बढी भएको रकम करदाफ्तरले फिर्ता माग गरेमा फिर्ता गरिनेछ।

(२) उपदफा (१) को खण्ड (घ) बमोजिम करको रकम फिर्ता गर्दा करको वास्तविक भार बहन गर्ने व्यक्तिलाई मात्र फिर्ता गरिनेछ।

२५क. विदेशी पर्यटकले खरिदमा तिरेको कर फिर्ता हुने: नेपाल भ्रमण गरी हवाईमार्गबाट फर्किने विदेशी पर्यटकले पच्चीस हजार रुपैयाँभन्दा बढीको कर लाग्ने वस्तु खरिद गरी आफूसँग लगेमा विभागले तोकेको प्रक्रिया अनुसार त्यस्तो वस्तुमा तिरेको कर फिर्ता दिइनेछ। त्यस्तो फिर्ता हुने रकमको तीन प्रतिशत रकम सेवा शुल्क बापत कट्टा गरिनेछ।

२५ख. पुनः निर्यातमा भन्सार बिन्दुबाटै कर फिर्ता हुने: कुनै वस्तु पुनः निर्यात भएमा सम्बन्धित व्यक्तिले भन्सारमा दाखिला गरेको मूल्य अभिवृद्धि कर बापतको धरौटी रकममध्ये सो वस्तु पुनः निर्यात भएको प्रमाणको आधारमा हुने रकम सम्बन्धित भन्सार कार्यालयबाट निजलाई फिर्ता दिइनेछ।

२५ग. पुनः निर्यातमा कर फिर्ता हुने: कुनै वस्तु पुनः निर्यात भई परिवर्त्य मुद्रामा अग्रिम रूपमा भुक्तानी प्राप्त भएमा सम्बन्धित व्यक्तिले खरिदमा तिरेको मूल्य अभिवृद्धि कर बापतको रकम निजलाई फिर्ता दिइनेछ।

$\text{ʋ}$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\text{⧫}$ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा संशोधित। $\text{➢}$ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा थप। $\text{⧞}$ आर्थिक ऐन, २०८० द्वारा संशोधित। $\text{β}$ आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा संशोधित। $\text{}$ आर्थिक ऐन, २०८२ द्वारा थप।

२५ग१. +......

◼२५ग२. औषधि उद्योगले खरिदमा भिरेको कर फिर्ता हुने: (१) औषधि उद्योगले औषधि उत्पादनको लागि आवश्यक पर्ने कच्चा पदार्थ, सहायक कच्चा पदार्थ र प्याकिङ्ग मेटेरियल स्वदेशी उद्योगबाट खरिद गरेमा उक्त खरिदमा भिरेको कर चौमासिक रुपमा फिर्ता पाउन कर अधिकृत समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम कसैको निवेदन परेमा फिर्ता दिनु पर्ने ठहरिएको रकम कर अधिकृतले निवेदन परेको मितिभित्र साठी दिनभित्र फिर्ता दिनु पर्नेछ।

२५घ. कर फिर्ता नहुने: यस ऐनमा अन्यथा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस ऐन बमोजिम फिर्ता लिनुपर्ने रकम कर अवधि समाप्त भएको मितिभित्र तीन वर्षभित्र फिर्ताको लागि निवेदन नदिएमा फिर्ता हुने छैन।

 २६. ब्याज: (१) यस ऐन बमोजिम बुझाउनुपर्ने कुनै रकम म्यादभित्र दाखिला नगरेमा त्यस्तो म्याद नाघेको मितिदेखि स्वे बुझाउन बाँकी रकममा ब्याज लाग्नेछ। त्यस्तो ब्याज दफा ३१क. बमोजिम प्रशासकीय पुनरावलोकन र दफा ३२ बमोजिम पुनरावेदनको लागि निवेदन दिएको अवस्थामा पनि गणना गरिनेछ।

(२) उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि ब्याजको दर वार्षिक पन्ध्र प्रतिशत हुनेछ।

२७. कर सरह मानिने: यस ऐन बमोजिम लाग्ने दस्तुर, ब्याज र जरिवाना यस ऐन बमोजिम लाग्ने कर सरह मानिनेछ।

२८. आयात सम्बन्धी व्यवस्था: (१) नेपाल सरकार, अर्थ मन्त्रालयले अन्यथा तोकेकोमा बाहेक आयात हुने वस्तुमा भन्सार अधिकृतले यस ऐन बमोजिमको कर असुल गर्नेछ।

(१क) नेपालभित्र उत्पादन भएको वा तयार भएको मालवस्तु भन्सार कार्यालयबाट निर्यातको प्रक्रिया पूरा भइसकेपछि वा विदेशमा पुगिसकेपछि सम्बन्धित पाटीले लिन अस्वीकार गरी वा अन्य कारणले पुनः पैठारी गरी ल्याई त्यस्तो मालवस्तु पैठारी भएको तीन महिनाभित्र निर्यात गर्ने भएमा यसरी फिर्ता ल्याउँदाको बखत लाग्ने मूल्य अभिवृद्धि कर धरौटीमा राखी छाड्न सकिनेछ र त्यस्तो मालवस्तु पुनः निर्यात भएपछि उक्त धरौटी फिर्ता दिइनेछ। यसरी धरौटीमा राखिएको र फिर्ता गरिएको रकमको विवरण सम्बन्धित भन्सार कार्यालयले .............. विभागलाई दिनु पर्नेछ।

◼ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।  आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा संशोधित।  आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।  आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।  आर्थिक ऐन, २०८० द्वारा संशोधित।

(२) आयात हुने वस्तुको सम्बन्धमा कर असुल उपर गर्न भन्सार अधिकृतले यस ऐन र प्रचलित भन्सार ऐन बमोजिमको अधिकार प्रयोग गर्न सक्नेछ।

२९. दण्ड सजायः *(१) कुनै व्यक्तिले देहायका कुनै कसूर गरेमा कर अधिकृतले देहाय बमोजिम जरिवाना गर्न सक्नेछः– ❖(क) दफा ५ख. बमोजिम दर्ता गर्न कर अधिकृतले दिएको आदेश वा दफा १० को उपदफा (१) वा (२) उल्लङ्घन गरेमा वा दफा १०क. को उपदफा (१), दफा १०ख. को उपदफा (१) र दफा १०ग. को उपदफा (१) बमोजिम दर्ता नदिएमा प्रत्येक पटक बीस हजार रूपैयाँ, (ख) दफा १० को ◆उपदफा (५) वा (६) उल्लङ्घन गरेमा पटकै पिच्छे एक हजार रूपैयाँ, (ख१) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम बमोजिम करपाटी नराखेमा वा तोकिएको ठाउँमा करपाटी नराखेमा पटकै पिच्छे दुई हजार रूपैयाँ, ➢(ख२) दफा (१०) को उपदफा (७) उल्लङ्घन गरेमा पटकै पिच्छे दश हजार रूपैयाँ, ◆(ग) दफा १४ को उपदफा (१) उल्लङ्घन गरी बीजक नदिएमा पटकै पिच्छे दश हजार रूपैयाँ र बीजक नभएमा पटकै पिच्छे एक हजार रूपैयाँ, ➢(ग१) दफा १४ को उपदफा (४) उल्लङ्घन गरेमा पटकै पिच्छे दश हजार रूपैयाँ, Ω (घ) दफा १५ उल्लङ्घन गरेमा उठाएको करको शतप्रतिशत, Ω (ङ) दफा १६ को उपदफा (१) बमोजिम कारोबारको लेखा अद्यावधिक नराखेमा दश हजार रूपैयाँ र कारोबारको लेखा निरीक्षण गर्न नदिएमा पटकै पिच्छे बीस हजार रूपैयाँ, (च) दफा १६ को उपदफा (२) उल्लङ्घन गरेमा पाँच हजार रूपैयाँसम्म, (छ) दफा १६ को उपदफा (३) वा (४) उल्लङ्घन गरेमा दश हजार रूपैयाँ,

• पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित। ❖ आर्थिक ऐन, २०७९ द्वारा संशोधित। ◆ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा संशोधित।  आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। ➢ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा थप। Ω आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

(छ१) .... ॥(छ२) दफा १४क. को उपदफा (१) वा (२) बमोजिम विद्युतीय बीजक जारी गर्ने करदाताले तथ्याङ्क मेट्न वा सच्याउन सकिने सफ्टवेयर प्रयोग गरेको पाइएमा पाँच लाख रुपैयाँ शुल्क लाग्नेछ र सोही उपदफामा उल्लिखित अन्य व्यवस्था पालना नगरेमा एक लाख रुपैयाँ शुल्क लाग्नेछ। ʋ(छ३) विद्युतीय बीजक जारी गर्ने सफ्टवेयर वा उपकरण निर्माण गर्ने, जडान गर्ने वा सञ्चालन गर्ने व्यक्तिले विभागले दफा १४क. बमोजिम जारी गरेको कार्यविधि को पालना नगरेमा पाँच लाख रुपैयाँ,

(ज) दफा १८ को व्यवस्था उल्लंघन गरेमा लाग्ने करको प्रति दिन ०.०५ प्रतिशत वा प्रति कर अवधि एक हजार रुपैयाँमध्ये जुन बढी हुन्छ सो रकम,

(झ) दफा २३ बमोजिमको कार्यमा बाधा विरोध गरेमा पटकै पिच्छे पाँच हजार रुपैयाँ,

(ञ) न्यून बीजकीकरण गरी बीजक काटेको पाइएमा प्रत्येक बीजकको लागि दुई हजार रुपैयाँ वा उपदफा (२) बमोजिम लाग्ने जरिवाना मध्ये जुन बढी हुन्छ सो रकम,

तर न्यून बीजकीकरण भएको वस्तु कार्यालयले आवश्यक समयमा तोकिए बमोजिम खरिद गर्न गराउन सक्नेछ। ༼(ञ१) शाखा वा गोदाम प्रमाणित नगरी कारोबार गरेको पाइएमा पटकै पिच्छे दश हजार रुपैयाँ,

(ट) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम उल्लंघन गरेमा पटकै पिच्छे दश हजार रुपैयाँ। ༿(ठ) ....

༾(ड) विभागबाट जारी हुने व्यावसायिक प्रयोजनका मालवस्तुको आन्तरिक ओसारपसारको नियमन सम्बन्धी निर्देशिकाको उल्लंघन गरेमा पटकै पिच्छे पचास हजार रुपैयाँ।

$\Theta$ आर्थिक ऐन, २०७८ द्वारा झिकिएको। $\text{॥}$ आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा संशोधित। $\text{ʋ}$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\text{༼}$ आर्थिक ऐन, २०८२ द्वारा थप। $\text{༿}$ आर्थिक ऐन, २०७२ द्वारा झिकिएको। $\text{༾}$ आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा थप।

(१क) यो ऐन वा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियम पालना नगरी करको दायित्व घटाएमा कर अधिकृतले विभागले तोकेको आधारमा कर भिगोको पच्चीस प्रतिशतसम्म जरिबाना गर्न सक्नेछ।

(१ख) कुनै करदाताको मौज्दात परीक्षण गर्दा खरिद खातामा उल्लेख भएकोभन्दा बढी वस्तु मौज्दात फेला परेमा कर अधिकृतले त्यस्तो वस्तुको आम्दानी बाँध्न लगाई त्यसरी बढी फेला परेको वस्तुको बजार मूल्य कायम गरी त्यस्तो मूल्यको पचास प्रतिशतले हुने रकम जरिबाना गर्न सक्नेछ।

(१ग) वस्तु तथा सेवाको हस्तान्तरण नगरी बीजक मात्र जारी गर्ने बिक्रेता व्यक्तिलाई जारी बीजक मूल्यको पचास प्रतिशत जरिबाना वा ६ महिनासम्म कैद वा दुवै गर्न सक्नेछ।

(१घ) दर्ता हुनुपर्ने दायित्व भएका व्यक्तिले दर्ता नगरी कारोबार गरेमा कर अधिकृतले त्यस्तो व्यक्तिलाई कर भिगोको पचास प्रतिशतले हुन आउने रकम जरिबाना गर्न सक्नेछ।

(१ङ) ऐनको दफा २५ को उपदफा (१) को खण्ड (क), (क१) र (क२) बमोजिम विद्युतीय माध्यमबाट स्वचालित रूपमा कर फिर्ता लिँदा नपाउने कर फिर्ता लिएको पाइएमा कर अधिकृतले कर भिगोको पच्चीस प्रतिशत रकम जरिबाना गर्न सक्नेछ।

(२) कुनै व्यक्तिले देहाय बमोजिमको कुनै कसुर गरेमा कर अधिकृतले त्यस्तो व्यक्तिलाई कर भिगोको शतप्रतिशत रकम जरिबाना वा छ महिनासम्म कैद वा दुवै सजाय गर्न सक्नेछः–

(क) खुट्टा लेखा वा बीजक वा अन्य कागजात तयार गरेमा, (ख) जालसाजी गरी कर छलेमा, (ग) दर्ता नभएको व्यक्तिले दर्ता भएको व्यक्ति सरह व्यवहार गरेमा, (घ) न्यून बीजकीकरण गरी बिक्री गरेमा, (ङ) दफा ३० को उल्लंघन गरी कारोबार गरेमा।

$\cup$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\➢$ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा थप। $\blacksquare$ आर्थिक ऐन, २०७७ द्वारा थप। $\text{🔒}$ आर्थिक ऐन, २०८० द्वारा थप। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

(३) यस ऐनमा उल्लिखित कुनै कसुर गर्ने व्यक्तिलाई जानाजान वा लापरवाही गरी मद्दत गर्ने वा सहायता दिने वा दुरुत्साहन गर्ने वा सल्लाह दिने मतियारलाई त्यस्तो व्यक्तिले घटी भिरेको करको पचास प्रतिशत रकम जरिवाना लाग्नेछ।

२९क. विभागले जरिवानाको रकम दाखिला गर्न आदेश दिन सक्नेः (१) यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै व्यक्तिले दफा २९ को उपदफा (२) मा उल्लिखित एक वा एकभन्दा बढी कसुर गरेको कुरा कारबाहीको प्रक्रिया शुरु हुनु अगावै लिखित रूपमा स्वीकार गरेमा त्यस्तो कसुर गरे बापत लाग्ने जरिवाना रकममा नबढ्ने गरी जरिवाना रकम दाखिला गर्न विभागले त्यस्तो व्यक्तिलाई आदेश दिन सक्नेछ।

(२) विभागले उपदफा (१) बमोजिमको आदेश दिँदा त्यस्तो आदेशमा त्यस्तो कसुरको विवरण, बुझाउनुपर्ने जरिवाना रकम र जरिवाना रकम बुझाउनुपर्ने मिति खुलाउनु पर्नेछ।

(३) यस दफा बमोजिम विभागले दिएको आदेश अन्तिम हुनेछ।

२९ख. सम्बन्धित अधिकृत जिम्मेवार हुनेः (१) कुनै निकायले यस ऐन बमोजिम पालन गर्नुपर्ने कुनै कुरा पालन नगरेमा सो समयमा त्यस्तो निकायको अधिकृतको रूपमा कार्य गर्ने प्रत्येक कर्मचारी सो काम प्रति जिम्मेवार हुनेछ।

(२) कुनै निकायले कर बुझाई सक्नुपर्ने मितिसम्म कर नबुझाएमा त्यस्तो निकायको तत्काल बहाल रहेको वा छ महिना अघिसम्म बहाल रहेको प्रत्येक अधिकृत संयुक्त वा छुट्टाछुट्टै रूपमा त्यस्तो कर बुझाउन जिम्मेवार रहेको मानिनेछ।

(३) उपदफा (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उक्त उपदफाहरू देहायका अवस्थामा लागू हुने छैनन्ः–

(क) सो व्यक्तिको जानकारी वा मन्जुरी बिना सो निकायले त्यस्तो कसुर गरेको अवस्थामा, र

(ख) त्यस्तो कसुर हुन नदिन सो व्यक्तिले सामान्य मानवीय विवेक प्रयोग गर्ने व्यक्तिले अपनाउने सम्मको होसियारी, परिश्रम र सीप अपनाएको वा प्रयोग गरेको भएमा।

(४) कुनै व्यक्तिले उपदफा (२) बमोजिम कर दाखिला गरेमा सो व्यक्तिले देहाय बमोजिम गर्न सक्नेछः–

(क) निजले त्यसरी दाखिला गरेको रकम सो निकायबाट असुल उपर गर्न,

(ख) खण्ड (क) को प्रयोजनको लागि त्यसरी दाखिला गरेको रकमभन्दा बढी नहुने गरी निजको कब्जामा रहेको वा रहन आउने त्यस्तो निकायको सम्पत्ति आफ्नो अधीनमा राख्न।

(५) उपदफा (४) को खण्ड (ख) बमोजिम कुनै व्यक्तिले कुनै सम्पत्ति आफ्नो अधीनमा लिएमा त्यस्तो व्यक्ति उपर त्यस्तो निकाय वा अन्य कुनै व्यक्तिले कुनै दाबी गर्न पाउने छैन।

स्पष्टीकरणः यस दफाको प्रयोजनको लागि “सम्बन्धित अधिकृत” भन्नाले त्यस्तो निकायको व्यवस्थापक वा सो हैसियतमा कार्य गर्ने व्यक्ति सम्झनु पर्छ।

३०. कारोबारको निलम्बनः (१) दोषी भएको व्यक्तिले दुई वा दुईभन्दा बढी पटक दफा २९ बमोजिमको कुनै कसुर गरेमा महानिर्देशकले पटकै पिच्छे त्यस्तो व्यक्तिको कारोबारस्थलमा बढीमा सात दिनसम्म कारोबार गर्न नपाउने गरी दफा निलम्बन गर्न कर अधिकृतलाई आदेश दिन सक्नेछ।

(२) यस दफामा अन्यथा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि लगातार छ महिनासम्म कर विवरण पेश नगर्ने करदाताको नाम सार्वजनिक गरी त्यस्तो करदाताको कर कट्टी गर्नु पर्ने रकम बाँकी भए रोक्का राख्न र निजको दस्तर समेत निलम्बन गर्न सकिनेछ।

३०क. पुनः कर निर्धारणको लागि आदेश दिन सक्नेः (१) कर निर्धारण भई नसक्दै त्यस्तो कर निर्धारण सम्बन्धी कुनै कारबाही अनियमित हुन लागेको छ वा भएको छ भन्ने कुरा महानिर्देशकलाई प्राप्त सूचनाबाट देखिन आएमा स्पष्ट कारण खोली पछि खडा गरी महानिर्देशकले पुनः कर निर्धारण गर्न सम्बन्धित कर अधिकृत वा अन्य कुनै कर अधिकृतलाई आदेश दिन सक्नेछ।

(२) कर अधिकृतले लापरबाही वा बदनीयतसाथ कर निर्धारण गरी करको दायित्व घट्न गएको देखिएमा महानिर्देशकले त्यस्तो कर निर्धारण आदेशमा संशोधन गर्न सुरु कर निर्धारण भएको मितिबाट चार वर्षभित्र आदेश दिन सक्नेछ।

३१. अदालतलाई भए सरहको अधिकार हुनेः यस ऐनको प्रयोजनको लागि कर अधिकृतलाई सम्बन्धित व्यक्तिलाई टिकाउने, बयान गराउने, प्रमाण बुझ्ने र लिखतहरु पेश गर्न लगाउने सम्बन्धमा अदालतलाई भए सरहको अधिकार हुनेछ।

३१क. प्रशासकीय पुनरावलोकनको लागि निवेदन दिन सक्ने: (१) कर अधिकृतले गरेको कर निर्धारणको निर्णय उपर चित्त नबुझ्ने व्यक्तिले त्यस्तो निर्णयको सूचना पाएको मितिले तीस दिनभित्र त्यस्तो निर्णय विरुद्ध महानिर्देशक समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम निवेदन दिने म्याद गुज्रन गएमा त्यस्तो म्याद गुज्रेको मितिले सात दिनभित्र म्याद गुज्रन गएको कारण खोली म्याद थपको लागि महानिर्देशक समक्ष निवेदन दिन सक्नेछ र त्यस्तो निवेदनमा उल्लिखित कारण मनासिब देखिएमा महानिर्देशकले म्याद गुज्रेको मितिबाट तीस दिनको म्याद थप गर्न सक्नेछ।

(३) करदाताको उपदफा (१) बमोजिम परेको निवेदन उपर छानबिन गर्दा निवेदनकको जिकिर सत्य देखिन आएमा स्पष्ट कारण खोली पछाडि छाडी गरी महानिर्देशकले त्यस्तो कर निर्धारण आदेश बदर गरी पुनः कर निर्धारण गर्न सम्बन्धित कर अधिकृत वा अन्य कुनै कर अधिकृतलाई आदेश दिन सक्नेछ।

(४) उपदफा (१) बमोजिम निवेदन परेको मितिले साठी दिनभित्र त्यस्तो निवेदन उपर महानिर्देशकले निर्णय दिनु पर्नेछ।

(५) उपदफा (४) बमोजिमको म्यादभित्र महानिर्देशकले निर्णय नदिएमा सम्बन्धित व्यक्तिले दफा ३२ बमोजिम राजस्व न्यायाधिकरणमा पुनरावेदन दिन सक्नेछ।

(६) उपदफा (१) बमोजिम निवेदन दिने करदाताले निर्धारण गरिएको कर रकममध्ये विवादरहित कर रकम बुझाई विवादित कर रकमको एकचौथाई रकम दाखिला गर्नु पर्नेछ।

(७) उपदफा (६) बमोजिम दाखिला गर्नुपर्ने रकम निवेदन दिनु भन्दा अगाडि नै बढी दाखिला गरेको रहेछ भने त्यस्तो रकमले खामेसम्मको रकम कटाई बाँकी रकम मात्र दाखिला गर्नु पर्नेछ।

(८) यस दफा बमोजिम दाखिला गरेको रकम मुद्दाको अन्तिम किनारा नलागेसम्म फिर्ता हुने छैन।

३२. राजस्व न्यायाधिकरणमा पुनरावेदन लाग्ने: (१) दफा ३० बमोजिम महानिर्देशकले गरेको निलम्बनको आदेश वा दफा ३१क. को उपदफा (४) बमोजिम महानिर्देशकले गरेको निर्णय उपर चित्त नबुझ्ने व्यक्तिले राजस्व न्यायाधिकरणमा पुनरावेदन दिन सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम पुनरावेदन दिने व्यक्तिले पुनरावेदन दिएको मितिले पन्ध्र दिनभित्र पुनरावेदन परेको प्रतिलिपि संलग्न गरी विभाग समक्ष लिखित जानकारी गराउनु पर्नेछ।

$\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित। $\blacklozenge$ आर्थिक ऐन, २०७६ द्वारा संशोधित। $\text{M}$ आर्थिक ऐन, २०७७ द्वारा संशोधित।

३२क. पूर्वनिर्देशः (१) कुनै व्यक्तिले यो ऐन लागू हुने अवस्था बारे कुनै द्विविधा निराकरणका लागि विभाग समक्ष लिखित रूपमा निवेदन दिएमा विभागले त्यस्तो व्यक्तिलाई लिखित रूपमा सूचित गरी विभागको धारणा नोदकिए बमोजिम पूर्वनिर्देशद्वारा जारी गर्न सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि यस ऐनको कार्यान्वयनका सम्बन्धमा देखापरेको कुनै द्विविधा सम्बन्धी विषय अदालतमा विचाराधीन रहेको वा अदालतबाट निर्णय भइसकेको अवस्थामा त्यस्तो विषयमा विभागले उपदफा (१) बमोजिमको पूर्वनिर्देश जारी गर्न सक्ने छैन।

३२ख. सार्वजनिक परिपत्रः (१) यस ऐनको कार्यान्वयनमा एकरूपता ल्याई कर प्रशासनलाई सरल बनाउन र विभाग वा अन्तर्गतका कार्यालयका अधिकारी लगायत यस ऐनबाट प्रभावित हुने व्यक्तिलाई मार्ग निर्देशन दिन विभागले यस ऐनमा भएका व्यवस्थाको सम्बन्धमा व्याख्यासहित लिखित सार्वजनिक परिपत्रहरू जारी गर्न सक्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिम जारी गरिएका परिपत्रहरू सर्वसाधारणको जानकारीको लागि विभागको आफ्नो वेबसाइटमा वा $\rightarrow$ राष्ट्रियस्तरको पत्रपत्रिका वा अन्य विद्युतीय माध्यमबाट प्रकाशन गर्न सक्नेछ।

(३) उपदफा (१) बमोजिम जारी गरिएको कुनै परिपत्र रद्द नगरिएसम्म सो परिपत्र बमोजिम कारबाही गर्न विभाग बाध्य हुनेछ।

$\text{¥}$ (४) उपदफा (१) बमोजिम गरेको व्याख्यालाई अदालतले अन्यथा व्याख्या गरेकोमा बाहेक अन्तिम मानिनेछ।

$\rightarrow$ ३३. धरौटी राख्नु पर्नेः (१) यस ऐन बमोजिम राजस्व न्यायाधिकरणमा पुनरावेदन दिँदा निर्धारित कर रकममध्ये विवादरहित कर रकम बुझाई विवादित कर रकम र जरिवानाको पचास प्रतिशत रकम धरौटी राख्नु पर्ने वा त्यस्तो रकम बापत बैङ्क जमानत दिनु पर्नेछ।

(२) उपदफा (१) बमोजिमको धरौटी वा बैङ्क जमानतको रकम गणना गर्दा $\Omega$ ........ विभागमा प्रशासकीय पुनरावलोकनको लागि दाखिल गरेको $\text{}$ एक चौथाई कर रकमलाई समेत गणना गर्नु पर्नेछ।

$\text{ʋ}$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप। $\rightarrow$ आर्थिक ऐन, २०७८ द्वारा संशोधित। $\text{¥}$ आर्थिक ऐन, २०८३ द्वारा थप। $\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७९ द्वारा खذिकिएको। $\text{}$ आर्थिक ऐन, २०८२ द्वारा संशोधित।

ৄ(३) उपदफा (१) बमोजिम सम्बन्धित कार्यालयको नाममा कोष तथा लेखा नियन्त्रक कार्यालयमा रहेको धरौटी खातामा दाखिल गरेको बैङ्क भौचर वा त्यस्तो रकम बराबरको बैङ्क जमानतपत्र पुनरावेदनपत्र साथ पेश गर्नु पर्नेछ।

३४. अधिकार प्रत्यायोजनः (१) कर निर्धारण गर्ने र सजाय गर्ने अधिकार बाहेक कर अधिकृतले यो ऐन बमोजिम आफूलाई प्राप्त अधिकारहरुमध्ये कुनै वा सबै अधिकार आफू मातहतका कर्मचारीहरुलाई सुम्पन्न सक्नेछ।

(२) यस ऐनमा महानिदेशकले गर्ने भनी ठिकान गरिएको अधिकार प्रत्यायोजन हुन सक्ने छैन।

३४क. विशेषज्ञको सेवा लिन सक्नेः नेपाल सरकार वा विभागले कर परीक्षण, अनुसन्धान वा व्यवस्थापन सम्बन्धी कार्यको लागि सम्बन्धित विशेषज्ञको सेवा लिन सक्नेछ र त्यस्तो विशेषज्ञको सम्बन्धमा दफा ३७ मा उल्लिखित सरकारी गोपनीयता सम्बन्धी व्यवस्था लागू हुनेछ।

३५. कर अधिकृतको परिचयपत्रः प्रत्येक कर अधिकृतले तोकिए बमोजिमको परिचयपत्र आफ्नो साथमा राख्नु पर्नेछ र कर्तव्य पालनाको सिलसिलामा *परिचयपत्र सम्बन्धित व्यक्तिलाई देखाउनु पर्नेछ।

३६. सूचनाको तामेलीः महानिदेशक वा कुनै कर अधिकृतले जारी गरेको सूचना, आदेश वा कागजात तोकिए बमोजिमको प्रक्रिया पूरा भएपछि तामेली भएको मानिनेछ।

३७. गोपनीयताः कुनै व्यक्तिबाट प्राप्त हुन आएको करसँग सम्बन्धित कागजात वा अन्य सूचनाहरु देहायका अवस्थामा बाहेक अन्य कुनै अवस्थामा प्रकट गर्न वा प्रकाशन गर्न सकिने छैनः–

(क) नेपाल सरकारको राजश्व संरक्षण गर्ने सिलसिलामा राजश्व सङ्कलन गर्ने अधिकारीलाई जानकारी दिन,

(ख) करदाताको दायित्व प्रमाणित गर्ने सिलसिलामा राजश्वसँग सम्बन्धित कानून बमोजिम अदालतमा प्रमाणको रुपमा पेश गर्न,

(ग) राजश्व न्यायाधिकरण वा कुनै अदालतको कारबाहीको सिलसिलामा रहेको सार्वजनिक अभिलेखको अङ्गका रुपमा राख्न।

३८. कर अधिकृतलाई सजाय हुनेः करको दायित्व बढ्ने वा घट्ने गरी कुनै कर निर्धारण बदनियत साथ वा लापरवाहीबाट भएको भन्ने महानिदेशकले ठहर गरेमा त्यसरी कर

ৄ आर्थिक ऐन, २०७९ द्वारा थप।  आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा थप।

• पहिलो संशोधनद्वारा संशोधित।

निर्धारण गर्ने कर अधिकारीलाई महानिर्देशकले निजको सेवा शर्त सम्बन्धी कानून बमोजिम विभागीय कारबाही चलाउनेछ।

तर यसरी कारबाही चलाउँदा कर अधिकारीलाई आफ्नो सफाई पेश गर्ने उचित अवसर दिनु पर्नेछ।

३९. असल नियतले गरेको काम कारबाही प्रति जवाफदेही नहुनेः यस ऐनमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै कर अधिकारीले आफ्नो कर्तव्य पालन गर्दा असल नियत लेई गरेको काम कारबाही प्रति निज व्यक्तिगत रुपमा जवाफदेही हुने छैन।

४०. पुरस्कार तथा सुराकी खर्चः (१) कुनै करदाताले आफ्नो करको दायित्वको सम्पूर्ण वा केही अंश छलेको वा छल्न कोसिस गरेको प्रमाण सहितको सूचना दिने व्यक्तिलाई त्यस्तो सूचनाको आधारमा असुल उपर गरिएको करको रकममध्ये निजले पेश गरेको प्रमाणबाट निर्धारण भए जमिक्को कर रकमको बीस प्रतिशत बराबरको रकम महानिर्देशकको निर्णयले पुरस्कार स्वरुप दिन सकिनेछ।

(२) पुरस्कार पाउने व्यक्ति एकभन्दा बढी भएमा पुरस्कारको रकम समानुपातिक रूपमा दिइनेछ।

(३) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि राजस्व चुहावटको सूचना दिने व्यक्तिलाई सूचनाको सत्यताको आधारमा विभागद्वारा निर्धारित कार्यविधि बमोजिम तत्काल दश हजार रुपैयाँसम्म सुराकी खर्च दिन सकिनेछ।

(४) उपदफा (१) र (३) बमोजिमको सूचना दिने व्यक्तिको नाम, थर र पता गोप्य राखिनेछ।

४१. नियम बनाउने अधिकारः यो ऐनको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न नेपाल सरकारले आवश्यक नियमहरु बनाउन सक्नेछ।

४२. अनुसूचीमा थपघट तथा हेरफेरः नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी अनुसूचीमा आवश्यक थपघट तथा हेरफेर गर्न सक्नेछ।

४३. अरुमा प्रचलित कानून बमोजिम हुनेः यो ऐन र यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा लेखिए जमिनमा सोही बमोजिम र अरुमा प्रचलित कानून बमोजिम हुनेछ।

४४. खारेजी र बचाउः (१) देहायका ऐनहरु खारेज गरिएका छन्ः–

(क) बिक्री कर ऐन, २०२३।

(ख) होटल कर ऐन, २०१८।

(ग) ठेक्का कर ऐन, २०२३।

$\Omega$ आर्थिक ऐन, २०७५ द्वारा संशोधित।

(घ) मनोरञ्जन कर ऐन, २०१७।

(२) उपदफा (१) बमोजिम खारेज भएका ऐनहरु अन्तर्गत भए गरेका सम्पूर्ण काम कारबाहीहरु यसै ऐन अन्तर्गत भए गरेको मानिनेछ।

द्रष्टव्यः १. केही नेपाल कानून संशोधन गर्ने ऐन, २०६३ द्वारा रुपान्तर गरिएका शब्दहरुः “श्री ५ को सरकार” को सट्टा “नेपाल सरकार”।

२. आर्थिक ऐन, २०८१ द्वारा रुपान्तर भएको शब्दः- "निकासी" को सट्टा "निर्यात"।

अनुसूची-१ (दफा ५ को उपदफा (३) सँग सम्बन्धित) कर छुट हुने वस्तु तथा सेवा

समूह १: आधारभूत कृषि उत्पादनहरू

०६.०१ निषिक्ष्य पारेका, उम्रन लागेका वा फूलेका गाना, गाँठा, गाँठेजरा, घनकन्द (कोर्मी) हरू, मूल जरा सहितिका जरा (क्राउन) हरू, र मूलजरा (राइजोम) हरू; शीर्षक १२.१२ का जराहरू बाहेकका चिकोरीको बिरुवा र जराहरू। ०६०१.१०.०० -निषिक्ष्य गाँनो, गाँठो, गाँठे जरा, घनकन्द (कोर्मी), क्राउन र मूलजरा ०६०१.२०.०० -उम्रन लागेको वा फूलेको गाँनो, गाँठो, गाँठे जरा, घनकन्द (कोर्मी), क्राउन, मूलजरा, चिकोरी बिरुवा र जराहरु

०६.०२ अन्य जीवित बिरुवाहरू (तिनीहरूका जराहरू समेत), कलमीहरू, च्याउ निकाल्ने त्यान्त्रो (मसरूम स्पान)। ०६०२.१०.०० -जरा निएको कलमीहरू ०६०२.२०.०० -खान हुने फल वा काष्ठफल (नट) का कलमी गरेका वा नगरेका रूख, बुटा र झाङ ०६०२.३०.०० -लालीगुराँस र अजलिया, कलमी गरेको वा नगरेका ०६०२.४०.०० -कलमी गरेको वा नगरेको गुलाफ ०६०२.९०.०० -अन्य

०७.०१ आलुहरू, ताजा वा चिसो पारेको। ०७०१.१०.०० -बीउ ०७०१.९०.०० -अन्य

०७.०२ ०७०२.००.०० गोलभेडाहरू, ताजा वा चिस्याइएका।

०७.०३ प्याज, छ्यापी, लसुन, डुन्डु र यस्तै जातिका अन्य वनस्पतिहरू, ताजा वा चिस्याइएका। ०७०३.१०.०० -प्याज र छ्यापीहरू ०७०३.९०.०० -डुन्डु र यस्तै लसुन प्याज जातिका वनस्पतिहरू

०७.०४ बन्दाकोबी, फूलकोबी, ग्याँठकोबी, केल (एक किसिमको कोबी) र खान हुने कोबी जातिका अन्य वनस्पतिहरू, ताजा वा चिस्याइएका।

०७०४.१०.०० -फूलकोबी र ब्रोकोली ०७०४.२०.०० -ब्रसेल्स स्प्राउट ०७०४.९०.०० -अन्य

०७.०५ जिरीको साग (लेटस) (ल्याक्टुका साटिभा) र चिकोरी (सिकोरियम जातहरू), ताजा वा चिसो पारेको। -लेटयूस (जिरीको साग, सलाद): ०७०५.११.०० --क्याबेज लेटस (हेड लेटस) ०७०५.१९.०० --अन्य -चिकोरी: ०७०५.२१.०० --विटलफ चिकोरी (फोलिओसम प्रकारको चिकोरी (सिकोरियम इन्टिबस) ०७०५.२९.०० --अन्य

०७.०६ गाँजर, सलगम, सलाद बनाउने चुकन्दर, सेल्रिफी, सेलेरियाक, मुला र यस्तै खाल हुने जराहरू, ताजा वा चिसो पारेको। ०७०६.१०.०० -गाँजर र सलगमहरू ०७०६.९०.०० -अन्य

०७.०७ ०७०७.००.०० काँखाहरू र ककडीहरू, ताजा वा चिस्याइएका।

०७.०८ कोसे वनस्पतिहरू, कोसा छोडाएका वा नछोडाइएका, ताजा वा चिस्याइएका। ०७०८.२०.०० -सिमीहरू (बोडी समेत) (भिग्ना जातहरू, फासेल्स जातहरू) ०७०८.९०.०० -अन्य कोसे वनस्पतिहरू

०७.०९ अन्य वनस्पतिहरू, ताजा वा चिस्याइएका। ०७०९.२०.०० -कुरिलो ०७०९.३०.०० -भान्टाहरू ०७०९.४०.०० -सेलेरी, सेलेरियाल बाहेक -च्याउ (मसरुम र ट्रफल्स): ०७०९.५१.०० --अगारिकस जातिका च्याउ (मसरुम)हरू ०७०९.५२.०० --बोलेटस जातिका च्याउहरू ०७०९.५३.०० --क्यान्थारिलस जातिका च्याउहरू ०७०९.५४.०० --शिटाके (लेन्टिनस इडोड्स) ०७०९.५५.०० --मात्सुताके (ट्रिकोलोमा मात्सुताके, ट्रिकोलोमा म्याग्निभलेरे, ट्रिकोलोमा एनाटोलीकम ट्रिकोलोमा डुलुसिओलेन्स, ट्रिकोलोमा क्यालिगेटम)

०७०९.५६.०० --टुफलाहरू (ट्युबर प्रजाति) ०७०९.५९.०० --अन्य ०७०९.६०.०० -खोसानी (क्याप्सिकम र पिमेन्टा) जातका फलहरू ०७०९.७०.०० -पालुङ्गो, न्युजिल्याण्ड पालुङ्गो र ओरेच पालुङ्गो (गार्डेन पालुङ्गो) -अन्य: ०७०९.९१.०० --ग्लोब आर्टिचोकहरू ०७०९.९२.०० --जैतुनहरू ०७०९.९३.०० --फसी, कुभिन्डो र लौकाहरू (क्युकरबिटा जातहरू) ०७०९.९९.०० --अन्य

०७.११ अस्थायी रूपले सुरक्षित गरिएका तर त्यही स्थितिमा तुरुन्त उपभोग गर्नका लागि उपयुक्त नहुने खालका वनस्पतिहरू ०७११.२०.०० -जैतुन (ओलिभ्स) ०७११.४०.०० -काँखाहरू र ककडीहरू -च्याउहरू (मसरुम र ट्रफल्स): ०७११.५१.०० --अग्यारिक्स जातका च्याउ (मसरुम) हरू ०७११.५९.०० --अन्य ०७११.९०.०० -अन्य वनस्पतिहरू; वनस्पतिहरूको मिश्रण

०७.१३ सुक्खा कोसे वनस्पतिहरू, कोसा छोडाएका, बोका छोडाएका वा नछोडाएका वा दलेका वा नदलेका। -केराउहरू (पिसम साटिम): ०७१३.१०.१० ---नफुटाएको बोका सहितको ०७१३.१०.९० ---अन्य ०७१३.२०.०० -चनाहरू (गारबान्जोस) -सिमीहरू (भिग्ना जातहरू, फासिओलस जातहरू): ०७१३.३१.०० --मास (भिग्ना मुङ्गो (एल.) हेपर) वा मुङ्ग (भिग्ना रेडियाटा (एल.) जातका) सिमीहरू ०७१३.३२.०० --सानो रातो (आड्जुकी) सिमीहरू ०७१३.३३.०० --राजमा (किड्नी बीन्स), सेतो केराउसिमी समेत (फासिओलस भल्गारिस) ०७१३.३४.०० --बाम्बरा बीन्स (एक प्रकारको बोडी) (भिग्ना सबटेरानिया वा बोआन्जिया सबटेरानिया) ०७१३.३५.०० --तनेबोडी (काउपिज्) (भिग्ना अङ्गुइकुलाटा) ०७१३.३९.०० --अन्य

-मुसुरहरू: ०७१३.४०.१० --नफुटाएको, बोका सहितको ०७१३.४०.९० --अन्य ०७१३.५०.०० -बकुल्ला सिमी (मेजर प्रकारको बकुल्ला सिमी (भिसिया फावा)) र घोडे सिमी (इक्विना, माइनर प्रकारको घोडे सिमी (भिसिया फावा)) ०७१३.६०.०० -रहर (क्याजानस् क्याजन) ०७१३.९०.१० ---दलेको: ०७१३.९०.९० ---अन्य ०७.१४ श्वेतसार (माड) वा इन्सुलिनको मात्रा उच्च भएका, ताजा, चिस्याइएका, धिमिकृता वा सुकाइएका, पातला टुक्रा पारिएका वा नपारिएका वा गुट्टिकाको रूपमा भएका वा नभएका मनिओक, आरारुट, सालेप, जेरुसलेम आर्टिचोक, सखरखण्ड र यस्तै जराहरू र गानाहरू; सागोको गुदी (सागो पीठ)। ०७१४.१०.०० -सिमल तरूल (मनिओक) (क्यासाभा) ०७१४.२०.०० -सखरखण्ड ०७१४.३०.०० -तरूलहरू (डिओस्कोरिया जातहरू) ०७१४.४०.०० -पिँडालु (कोलोकासिया जातहरू) ०७१४.५०.०० -योसिया (जान्थोसोमा जातहरू) ०७१४.९०.०० -अन्य (भन्सार दरबन्दीमा छुटेको) ०८.०३ प्लान्टन जातका (तरकारीको रूपमा प्रयोग गरिने) केराहरू लगायत ताजा वा सुकाइएका केराहरू ०८०३.१०.०० -प्लान्टन जातका (तरकारीको रूपमा प्रयोग गरिने) केराहरु ०८०३.९०.०० -अन्य ०८.०४ खजुर (छोहोरा), अस्ञ्जर, भुईँकटहर, आभोकाडो, अम्बा, आँप, म्याङ्गोस्टिन, ताजा वा सुकेको। ०८०४.३०.०० -भुईँकटहर -अम्बा, आँप र म्याङ्गोस्टिन: ०८०४.५०.१० ---अम्बा ०८०४.५०.२० ---आँप ०८.०५ सिट्रस जातका फल, ताजा वा सुकेको। ०८०५.१०.०० -सुन्तलाहरू

-मन्दारिनहरू (टाञ्जरिन र सतुसुमाहरू समेत); क्लेमेन्टिनहरू, बिल्किङ्गहरू र यस्तै सिट्रस जातिका वर्णसंकरहरूः ०८०५.२१.०० --मन्दारिनहरू (टाञ्जरिन र सतुसुमाहरू समेत) ०८०५.२२.०० --क्लेमेन्टिनहरू ०८०५.२९.०० --अन्य ०८०५.४०.०० - भोगटे र पमेलोहरू ०८०५.५०.०० -कागतीहरू (सिट्रस लिमन, सिट्रस लिमोनम) र जिमिर (लाइम्स) (सिट्रस औरान्टफोलिया, सिट्रस लाटिफोलिया) हरू ०८०५.९०.०० -अन्य ०८.०६ ताजा वा सुकेको अङ्गुर। ०८०६.१०.०० -ताजा ०८.०७ तरबुजा (खरबुजा समेत) र मेवा, ताजा। -तरबुजा (खरबुजा समेत): ०८०७.११.०० --तरबुजा ०८०७.१९.०० --अन्य ०८०७.२०.०० -मेवा ०८.०८ स्याउ, नासपाती र विवन्स, ताजा। ०८०८.१०.०० स्याउ ०८०८.३०.०० -नासपातीहरू ०८.०९ खुर्पानी (एप्रिकोट), चेरी (पैर्युफल), आरु (नेक्टारिन आरु समेत), आलुबिडा (प्लम) र चुब्रो (स्लो), ताजा -चेरीहरूः ०८०९.३०.०० -आरु, नेक्टारिन आरु समेत ०८०९.४०.०० -आलुबिडा (प्लम) र चुब्रो (स्लो)

०८.१० अन्य फल, ताजा ०८१०.९०.१० ---अनार ०८१०.९०.२० ---लिची ०८१०.९०.९० ---अन्य ०९.०२ चिया, स्वादिष्ट बनाइएको वा नबनाइएको। ०९०२.२०.०० -नअम्लियाइएको अन्य हरियो चिया (ग्रीन टी) ०९.०८ जाइफल, जाइपरी, अलैँची र सुकुमेलहरू। -अलैँची तथा सुकुमेलहरूः --नटुक्र्याइएको, नपिँधेको

-आंशिक वा पूर्ण रूपमा मिलमा कुटेको चामल, पालिस लगाएको वा चम्किलो पारेको वा नपारेको १००६.३०.१० ---बासमती चामल १००६.३०.९० ---अन्य १००६.४०.०० -कनिका १०.०८ फापर, कोदो, क्यानरीका दानाहरू; अरु खाद्यान्नहरू १००८.१०.०० -फापर -कोदोः १००८.२१.०० --बिउ १००८.२९.०० --अन्य ११.०४ शीर्षक १०.०६ को चामल बाहेक अन्य प्रकारले तयार गरिएका (जस्तै भुस हटाइएका, बेलिएका, थिचेर च्याप्टो पारेका, फलेका, पातलो टुक्रा बनाएका, खस्रो गरी पिँधेका) खाद्यान्नहरू; खाद्यान्नको सिङ्गो, बेलिएको, च्याँ्ला पारेको वा पिँधिएको बीजाङ्कुर। -बेलिएको वा थिचेर च्याप्टो पारेको अन्नः ११०४.१२.०० --जै (ओट्स) को ११०४.१९.०० --अन्य खाद्यान्नको -अन्य प्रकारले तयार पारेको अन्न (जस्तै, भुस हटाएको, फलेको, पातलो टुक्रा बनाएको वा खस्रो गरी पिँधेको): ११०४.२२.०० --ओट्सको ११०४.२३.०० --मकैको ११०४.२९.०० --अन्य खाद्यान्नको ११०४.३०.०० -खाद्यान्नको बीजाङ्कुर, सिङ्गो, बेलिएको, थिचेर च्याप्टो पारेको वा पिँधिएको १२.०१ दलेको वा नदलेको भटमास १२०१.१०.०० -बिउ १२०१.९०.०० -अन्य १२.०२ बदाम (मुमफली), नभुटेको वा अन्य किस्मबाट नपकाइएको, खबटा छोडाएको वा नछोडाएको, फुटाएको वा नफुटाएको। १२०२.३०.०० -बिउ -अन्यः १२०२.४१.०० --खबटा नछोडाएको

लगायत)। -अन्य: १२१२.९३.०० --उखु १९.०४ खाद्यान्नलाई वा खाद्यान्न उत्पादनहरू (जस्तै कर्न फ्लेक्स) लाई फुलाएर वा भुटेर तयार गरेको तयारी खाद्य वस्तुहरू; दाना वा साना पातला टुक्रा, वा अन्य कार्य गरिएका दाना (मैदा, दलिया र पिठो बाहेक) को स्वरूपमा भएका पहिलेका पकाइएका वा अन्य किसिमले तयार गरिएका खाद्यान्नहरू (मकै बाहेक) अन्यत्र उल्लेख वा समावेश नभएका। १९०४.९०.१० ---धानको भुजा १९०४.९०.२० ---चिउरा २३.०१ मानिसले खान नहुने मासुको वा अफल मासुको, माछाको वा शिंगेमाछा जातका जीव, बाहिरी खबटा हुने जीव वा अन्य ढाडमा हाड नहुने जलचरहरूको मैदा, पिठो र गुटिकारू; बोसो पगालेर बाँकी रहेको थेरो (रीभ्स)। २३०१.१०.०० -मासु वा अफल मासुको पिठो, मैदा र गुटिकारू; बोसो पगालेर बाँकी रहेको थेरो (रीभ्स) २३०१.२०.०० -माछाको वा शिंगेमाछा जातका जीव, बाहिरी खबटा हुने जीव वा अन्य ढाडमा हाड नहुने जलचरहरूको पिठो, मैदा र गुटिकारू २३.०२ खाद्यान्नको वा कोसे बालीको बोटहरूबाट भनफनेर वा पिँधेर वा अरू कार्यद्वारा निकालिने गुटिकाको रूपमा रहेको वा नरहेको भुटो, चोकर र अन्य अवशेष। २३०२.१०.०० -मकैको २३०२.३०.०० -गहुँको -अन्य खाद्यान्नको: २३०२.४०.१० ---काजुको भुस तथा गुटिका २३०२.४०.९० ---अन्य २३०२.५०.०० -कोसे बालीका बोटहरूको २३.०४ २३०४.००.०० भटमासको तेल निकाल्दा प्राप्त हुने पिना र अन्य ठोस अवशेष, पिँधेको वा नपिँधेको वा गुटिकाको रूपमा भएको वा नभएको। २३.०५ २३०५.००.०० बदाम (मुमफली) को तेल निकाल्दा प्राप्त हुने, पिँधेको वा नपिँधेको, गुटिकाको रूपमा भएको वा नभएको पिना र अन्य ठोस अवशेष।

२३.०६ वनस्पति वा सूक्ष्मजैविक (माइक्रोबियल) बोसो वा तेल निकाल्दा प्राप्त हुने शीर्षक २३.०४ वा २३.०५ मा परेको बाहेक पिधको वा नपिधको, गुटिकाको रूपमा भएको वा नभएको पिना र अन्य ठोस अवशेष। -तोरी (रेप वा कोल्जा) दानाहरूको: २३०६.४१.०० --इरुसिक अम्ल युक्त भएका तोरी (रेप वा कोल्जा) का दानाहरूको २३०६.९०.०० -अन्य

२३.०९ जीवजन्तुको आहारको रूपमा प्रयोग हुने तयारी वस्तुहरु। २३०९.९०.०० -अन्य

५३.०१ कच्चा वा प्रशोधित तर नकातिएको फ्ल्याक्स (सन वा त्यस्तै झार); फ्ल्याक्स वा सनको शिरोगुच्छ (टो) र अवशेष (धागोको अवशेष र गानेटेड स्टक समेत)। ५३०१.१०.०० -फ्ल्याक्स, (सन) कच्चा वा रेशा छुट्ट्याउन पानीमा डुबाएको (रेटेड) -फ्ल्याक्स छुटेको, डाँठबाट रेशा छुट्ट्याइएको, कोरेको (ब्रोकेन, स्कच्ड, ह्याकल्ड) वा अरू किसिमले प्रशोधन गरेको, तर नकातिएको: ५३०१.२१.०० --छुटेको वा डाँठबाट रेशा छुट्ट्याइएको (ब्रोकेन, स्कच्ड) ५३०१.२९.०० --अन्य ५३०१.३०.०० -फ्ल्याक्सको शिरोगुच्छ (टो) र अवशेष

५३.०३ कच्चा वा प्रशोधित, तर नकातिएको, सनपाट (जूट) र अन्य लचिलो रेशा भएको बोका (बास्ट) को कपडा पदार्थिका रेशा (फ्ल्याक्स, ट्रु हेम्प र रेमी बाहेक); यी रेशाहरूको शिरोगुच्छ (टो) र अवशेष (धागोको अवशेष र गानेटेड स्टक समेत)। ५३०३.१०.०० -काँचो वा पानीमा डुबाएर (रेटेड) कुहाएको सनपाट र अन्य लचिलो रेशा भएको बोका (बाष्ट) को कपडाको रेशा ५३०३.९०.०० -अन्य

द्रष्टव्य :- १. किसानले बिक्री गर्ने अप्रशोधित सूती। २. माथि उल्लिखित भन्सार शीर्षक ०६.०१ देखि शीर्षक ०८.१० सम्मका मालवस्तुहरू होटल, रेष्टुरेण्ट, बार, गेष्ट हाउस, क्याफ्टेरिया वा त्यस्तै अन्य संस्थाले गर्ने आपूर्तिकोमा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट हुने छैन।

समूह २: आधारभूत आवश्यकताका वस्तुहरू २५.०१ नुन (खानसामा प्रयोग हुने नुन र द्विकृत्र (डिनिच्ड) नुन समेत) र जलीय घोलमा भएको वा नभएको वा डल्ला पनि नदिने (एन्टीकेकिङ्ग) वा प्रवाहित बनाइराख्ने (फ्री फ्लोइङ्ग) कारकहरू राखिएको शुद्ध नुन (सोडियम क्लोराइड); सामुद्रिक पानी। २५०१.००.९० --नुन २७.१६ २७१६.००.०० विद्युत शक्तिको कारोबार गर्ने व्यवसायबाट विद्युत शक्तिकै कारोबार गर्ने व्यवसायलाई बिक्री गरिएको विद्युत शक्ति र घरायसी प्रयोजनको लागि उपयोग हुने प्रति ग्राहक मासिक ५० युनिट सम्मको विद्युत शक्ति।

दृष्टव्य :- १. धारा तथा ट्याङ्करबाट खुला रूपमा आपूर्ति हुने पिउने पानी।

समूह ३: जीवजन्तु तथा सोको उपज ०१.०२ जीवित चौपाया (बोभाइन)। -गोजातीय चौपायाः ०१०२.२१.०० --नस्ल सुधारका लागि विशुद्ध नस्लका ०१०२.२९.०० --अन्य -भैँसीः ०१०२.३१.०० --नस्ल सुधारका लागि विशुद्ध नस्लका ०१०२.३९.०० --अन्य ०१०२.९०.०० --अन्य ०१.०३ जीवित सुँगुर। ०१०३.१०.०० -नस्ल सुधारका लागि विशुद्ध नस्लका -अन्य: ०१०३.९१.०० --५० के.जी. भन्दा कम वजनका ०१०३.९२.०० --५० के.जी. वा सोभन्दा बढी वजन भएका ०१.०४ जीवित भेडा र बाख्राहरू। ०१०४.१०.०० -भेडा ०१०४.२०.०० -बाख्रा ०१.०५ जीवित कुखुरा अर्थात्, ग्यालुस डोमेस्टिकस् जातका कुखुरा, हाँस, टर्की र गिनी फाउल।

-१५५ ग्रामभन्दा बढी वजन नभएका: ०१०५.११.०० --कुखुरा जातका चराहरू ०१०५.१२.०० --टकीहरू (पाताल मयूर) ०१०५.१३.०० --हाँस (डक) हरू ०१०५.१४.०० --हाँस (गिज) हरू ०१०५.१५.०० --गिनी जातका चराहरू -अन्य: ०१०५.९४.०० --कुखुरा जातका चराहरू ०१०५.९९.०० --अन्य

०१.०६ अन्य जीवित जीवजन्तु। -स्तनपायी: ०१०६.१४.०० --खरायोहरू ०१०६.१९.०० --अन्य -चराहरू: ०१०६.३३.०० --सुतुरमुर्ग (अस्ट्रिच) हरू; इमुहरू (ड्रोमाउस नोबहोल्लाण्डिया) -कीराहरू: ०१०६.४१.०० --माहुरीहरू ०१०६.९०.०० --अन्य

०२.०१ चौपाया (बोभाइन जाति) को ताजा (फ्रेस) वा चिस्याइएको (चिल्ड) मासु। ०२०१.१०.०० -सिङ्गो शरीर (कारकस) हरू र आधा शरीर (हाफ-कारकस) हरू ०२०१.२०.०० -हाड सहितको अन्य टुक्राहरू ०२०१.३०.०० -हाड नभएको

०२.०३ सुँगुरको मासु, ताजा (फ्रेस), चिस्याइएको (चिल्ड) वा हिमीकृत (फोजन)। -ताजा वा चिसो पारेको: ०२०३.११.०० --सिङ्गो शरीर (कारकस) हरू र आधा शरीर (हाफ-कारकस) हरू ०२०३.१२.०० --साँप्राहरू, काँधहरू र तिनका काटिएका टुक्राहरू, हाड सहितका ०२०३.१९.०० --अन्य

०२.०४ भेडा वा बाख्राको ताजा, चिसो पारेको वा हिमीकृत मासु। ०२०४.१०.०० -भेडाका पाठाको ताजा वा चिस्याइएको सिङ्गो शरीर (कारकस) हरू र आधा-शरीर (हाफ-कारकस) हरू -भेडाको ताजा वा चिसो अन्य मासु:

-चेप्टो माछा (प्लेरोनेक्टाइडाइ, बोथीडाइ, साइनोग्लोस्सीडाइ, सोलेडाइ, स्कोप्थाल्मीडाइ र सिथारीडाइ), उपशीर्षक ०३०२.९१.०० देखि ०३०२.९९.०० सम्मका खान योग्य अफल माछा बाहेकः ०३०२.२१.०० --हालिबुट (रेन्हाइडाटिस हिप्पोग्लोसोइडेज, हिप्पोग्लोसस हिप्पोग्लोसस, हिप्पोग्लोसस स्टेनोलेपिस) ०३०२.२२.०० --प्लेट्स (प्ल्युरोनेक्टस प्लाटेसा) ०३०२.२३.०० --सोले (सोलेआ जातहरू) ०३०२.२४.०० --टबोटहरू (सेटा मेक्सिमा) ०३०२.२९.०० --अन्य -टुनाहरू (थुनुस प्रजातिका) स्किपज्याक टुना (स्ट्राइप- बेल्लाइड बोनिटो) (कात्सुओनस पेलामिस), उपशीर्षक ०३०२.९१.०० देखि ०३०२.९९.०० सम्मका खान हुने कमसल मत्स्यमांश बाहेकः ०३०२.३१.०० --अल्बाकोर वा लामो पिठेटा टुनाहरू ०३०२.३२.०० --पहेलो पिठेटा टुनाहरू (थुनुस अल्बाकारिस) ०३०२.३९.०० --अन्य -हिल्सा (हेरिंग)हरू (क्लुपेया हेरेङ्गस, क्लुपेया पल्लासी), एङ्कोभीहरू (इन्त्राउलिस जातहरू), सार्डिनहरू (सार्डिना पिलकाडिस, सार्डिनोप जातहरू), सार्डिनेला (सार्डिनेला जातहरू), ब्रिसलिङ्ग वा स्प्राटहरू (स्प्राटस स्प्राटस), म्याकेरल (स्कम्बर स्कम्ब्रस, स्कम्बर अस्त्रेलाबिसकस, स्कम्बर जापोनिक्स), इन्डियन म्याकेरलहरू, (रास्ट्रिगर जातहरू), सिरिफसहरू (स्कोमबेरोमोरस जातहरू), ज्याक तथा हर्ड म्याकेरल (त्राचुरस जातहरू), ज्याकहरू, केवेलहरू (क्यारान्क्स जातहरू), कोबिया (रासिसेन्ट्रोन क्यानाडम), सिल्भर पम्फ्रेस्ट (पम्पस जातहरू), प्यासिफिक साउरी (कोलोलाबस साइरा), स्काड्स (डिकाप्टेरस जातहरू), क्यापेलिन (मालोटस विलोसिस), सोडिफिस (सिफियास ग्लाडियस), कावाकावा (युथाइनस एफिन्स), बोनिटोहरू (साडा जातहरू), मालिनहरू, सेइलिफिसहरू, स्पेरिफिस (इस्टोफोरिडाइ), उपशीर्षक ०३०२.९१.०० देखि ०३०२.९९.०० सम्मका खान योग्य अफल माछा बाहेकः ०३०२.४१.०० --हिल्सा (हेरिंग)हरू (क्लुपेया हेरेन्ट्स, क्लुपेया पल्लासी) ०३०२.४२.०० --एङ्कोभीहरू (इङराभलिस जातहरू)

०३०२.४३.०० --साडिनहरू (साडिना पिल्काडिस, साडिनोप जातहरू) साडिनेला (साडिनेला जातहरू), ब्रिसिलिन वा स्प्राटस (स्प्राटस स्प्राटस) ०३०२.४४.०० --म्याकरेल (स्कम्बर स्कम्ब्रस, स्कम्बर अष्ट्रेलसिक्स, स्कम्बर जापोनिक्स) ०३०२.४५.०० --ज्याक र हर्ब म्याकरेल (त्राचुरस जातहरू) ०३०२.४६.०० --कोभिया (राकिसेन्ट्रोन कानाडम) ०३०२.४७.०० --सोडिफिस (स्जिफियास ग्लाडिस) ०३०२.४९.०० --अन्य -ब्रेग्मासरोटिडाइ, युक्लिथाइडाइ, गाडिडाइ, म्याक्रोउराइडाइ, मेलानोनाइडाइ, मुल्तिस्सडाइ, मोरिडाइ र मुराइनोलेपिडिडाइ परिवारहरूका माछा, उपशीर्षक ०३०२.९१.०० देखि ०३०२.९९.०० सम्मका खान योग्य अफल माछा बाहेकः ०३०२.५१.०० --कड (ग्याडुस मरहुआ, ग्याडुस ओग्याक, ग्याडुस म्याक्रोफालस) ०३०२.५२.०० --ह्याडिक (मेलानोरामस एगलेफिनस) ०३०२.५३.०० --कोलिफिस (पोलाकिअस भिरेन्स) ०३०२.५४.०० --हेक (मलुबिसअस जातहरु, यूरोफिबस जातहरु) ०३०२.५५.०० --अलास्का पोलक (थेरारा काल्कोरामा) ०३०२.५६.०० --ब्लु ह्वाइटिङहरू (माइकोमेसिस्टस पोटासु, माइकोमेसिस्टस अस्ट्रालिस) ०३०२.५९.०० --अन्य -तिलापियाहरू (ओरे ओक्रोमिस जातहरू), क्याटफिस (प्याङ्गासियस जातहरू, सिलुरस जातहरू, क्लारिअस जातहरू, इक्टालुरस जातहरू), कार्प (साइप्रिनस जातहरू, क्यारासियस जातहरू, सेनोफारिनगोडोन इडेलस, हाइपोफ्थाल्मिस्चस जातहरू, सिहिनस जातहरू, माइलोफारिनगोडोन पिसिअस, क्याट्ला क्याट्ला, लाबेओ जातहरू, ओस्टेस्चलिस हास्सेल्टी, लेप्टोबारबिस होवेनी, मेगालोब्रामा जातहरू), बामहरू (एङ्गुइला जातहरू), नाइल पर्च (ल्याटेस निलोटिकस) र स्नेकहेड्सहरू (चान्ना जातहरू), उपशीर्षक ०३०२.९१.०० देखि ०३०२.९९.०० सम्मका खान योग्य अफल माछा बाहेकः ०३०२.७१.०० --तिलापियाहरू (ओरे ओक्रोमिस जातहरू) ०३०२.७२.०० --क्याटफिस (प्याङ्गासियस जातहरू, सिलुरस जातहरू, क्लारिअस जातहरू, इक्टालुरस जातहरू)

द्रष्टव्य :- (१) माथि उल्लिखित भन्सार शीर्षक ०१.०२ देखि शीर्षक ०४.०७ सम्मका मालवस्तुहरू होटल, रेष्टुरेण्ट, बार, गेष्ट हाउस, क्याफ्टेरिया वा यस्तै अन्य संस्थाले गर्ने आपूर्तिमा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट हुने छैन।

(२) शीर्षक ०४.०६ अन्तर्गतको उपशीर्षक ०४०६.१०.०० मा पनेर पनीर(ताजा चीज) मा समेत मूल्य अभिवृद्धि कर छुट हुनेछ।

समूह ४: कृषि सामग्रीहरु

३१.०५ नाइरोजन, फस्फरस र पोटाभसयम मध्ये दुई वा तीन उविरक तत्त्वहरू भएका खनिज वा रासायनिक मललादहरू; अन्य मललादहरू; चक्की वा त्यस्तै स्वरूपमा वा कुल तौल १० के.जी. मा नबढ्ने गरी संवेष्टन (प्याकेज) हरूमा राखिएका यस भागका वस्तुहरू। ३१०५.१०.०० - चक्की वा त्यस्तै स्वरूपमा वा कुल तौल १० के.जी. मा नबढ्ने गरी संवेष्टन (प्याकेज) हरूमा राखिएका यस भागका वस्तुहरू। ३१०५.२०.०० - तीन उविरक तत्त्वहरू नाइरोजन, फस्फोरस र पोटाभसयम भएका खनिज वा रासायनिक मललादहरू ३१०५.३०.०० - डाइअमोभनियम हाइड्रोजनअथो फोस्फेट (डाइअमोभनियम फोस्फेट) ३१०५.४०.०० - अमोभनियम डाइहाइड्रोजनअथोफस्फेट (मोनोअमोभनियम फस्फेट) र डाइअमोभनियम हाइड्रोजनअथोफस्फेट (डाइअमोभनियम फस्फेट) सँगका त्यसका मिश्रणहरू

• दुई उविरक तत्त्वहरू नाइरोजन र फस्फोरस भएका अन्य खनिज वा रासायनिक मललादहरू: ३१०५.५१.०० -- नाइरे टरू र फस्फेटहरू भएका ३१०५.५९.०० -- अन्य ३१०५.६०.०० - दुई उविरक तत्त्वहरू फस्फोरस र पोटाभसयम भएका खनिज वा रासायनिक मललादहरू ३१०५.९०.०० - अन्य ३९.२३ वस्तुहरू परिवहन (कन्त्िेयन्त्स) वा पररवेष्टन (प्याद्धकङ्ग) गर्ने प्लास्स्टकका सामानहरू; प्लास्स्टकका पौलो वा बुजो (स्टोपर) हरू, ढकनी (भलड) हरू, भबकाि (क्याप) हरू र अन्य बन्त्द गर्ने (क्लोजर) सामरीहरू।
• बाकसहरू, बट्टाहरू, टोकरी वा डालो (िेट्) हरू र यस्िै सामरीहरू: --- अण्डा राख्ने िेट ३९२३.१०.२० ४८.१९ कागिको, कागिगािाको, कोर्ीय गद्दा (से ल्यूलोज वाभडङ) को वा कोर्ीय रे शाका जालीहरू (से ल्यूलोज फाइबर वेब्स) को डब्बा (काटोन), बाकस (बक्स), कन्त्िुर (केश), थै लो (ब्याग) र अन्य पररवेष्टन (प्याद्धकङ्ग) का आधानपारहरू (कन्त्टे नसि); कार्यािलयहरू, पसलहरू वा यस्िै ठाउँ मा प्रयोग हुने िालका, कागि वा कागिगािाका भडब्बा सस्ञ्चका (बक्सफाइल), परथाली (लेटर रे ), र यस्िै द्धकभसमका वस्िुहरू।

-ककिटीय (कोरुगेटेड) कागि वा कागिगािाका डब्बा (काटोन), बाकस (बक्स) र कन्त्िुर (केस) हरूः ---अण्डा रा्ने िेट ४८१९.१०.१०

५६.०८ डोरी (ट्वाइन), लिाकी (कडेज) वा रस्सा (रोप) का गाँठो पारी बनाइएका जाली; कपडा पदाथिको माछा माने ियारी जाल र अन्त्य ियारी जालहरू। -मानव भनभमि कपडा पदाथिकोः ५६०८.११.०० --माछा माने ियारी जालहरू

८२.०१ भनम्न हािे औजारहरुः कोदालो, सािेल, गैिी, द्धपक, चाँदे (हो), काँटा (फोकि) र दाँिे (रे क); बन्त्चरो, िुपाि (भबल हू क) र यस्िै काट्ने वा स्चने औजारहरू; बोट भबरूवा छाँट्ने एकै हािले चलाउने जुनसुकै द्धकभसमका कैँची; दरौंिी (स्साइथ), हँभसया, िुपी, िाडी छाँट्ने दुई हािले चलाउने कैँची, द्धकलो वा पच्चड (द्धटम्बर वेज) र कृद्धर्, बागबानी वा वनजङ्गलको काममा प्रयोग हुने अन्त्य औजारहरू। -कोदालो र सावेलहरू: ८२०१.१०.१० ---कोदालो ८२०१.३०.०० -गैँिी, द्धपक, चाँदे र दाँिे ८२०१.४०.०० -बञ्चरो, िुपाि र यस्िै काट्ने स्चने औजारहरू ८२०१.५०.०० -बोट भबरूवा छाँट्ने एकै हािले चलाउने कैँची यस्िै एक हािले चलाउने कैँचीहरू (चराको मासु काट्ने कैँची समेि) ८२०१.६०.०० -िाडी छाँट्ने कैँची (हे ज स्शयसि), बोट भबरूवा छाँट्ने दुई हािले चलाउने कैँची र यस्िै िालका दुई हािले चलाउने कैँचीहरू -कृद्धर्, बागबानी र वनजङ्गलमा प्रयोग हुने अन्त्य हािे औजारहरुः ८२०१.९०.१० ---कृद्धर् वा बागबानीमा प्रयोग हुने ८२०१.९०.९० ---अन्त्य

८७.०१ रयाक्टरहरू (शीर्िक ८७.०९ का रयाक्टरहरू बाहे क)। -एकल एक्सल िएका रयाक्टरहरू ८७०१.१०.१० ---पावर द्धटलर, भमनी द्धटलर ८७०१.१०.९० ---अन्त्य

रष्टव्यः (१) उपशीर्िक ७३१४.४९.०० मा पने माछा पाल्ने ियारी केजहरू, उपशीर्िक ८४७९.८९.९९ मा पने माछाको दाना िुवाउने अटोमेद्धटक द्धफडर।

(२) मौरी पालन उद्योगले पैठारी गर्ने मौरी पालनको लागि आवश्यक पर्ने मेटल व्यारल (७३१०.१०.०० र ७३१०.२९.००), रानी छेक्ने पाता, आधार चाका रोलर र ह्वील प्लेट (७३२६.९०.००), मौरी ब्रुस (९६०३.९०.००), गियर पम्प (८४१३.८१.००)। (३) कृषि, बागबानी, तथा पुष्प फार्महरूले पैठारी गर्ने उपशीर्षक ९४०६.१०.१० र ९४०६.९०.१० मा पर्ने ग्रीन हाउस। (४) उपशीर्षक ३९२६.९०.९९ मा पर्ने बिउ उमार्न तथा रोप्न प्रयोग हुने ट्रे। (५) दाना तथा पशुपन्छी उद्योगले पैठारी गर्ने भन्सार दरबन्दीको भाग २३, २४ र २५ मा पर्ने फीडसप्लिमेन्टका कच्चा पदार्थहरु, उपशीर्षक २५२१.००.०० को चुनढुङ्गाको धुलो। (६) सामान्य भाँडावर्तन बाहेकका उपशीर्षक ३९२४.९०.१० र शीर्षक ७३.२३ अन्तर्गत पर्ने कुकुरलाई दाना तथा पानी खुवाउने विशेष प्रकारका भाँडा।

समूह ५: औषधि उपचार तथा यस्तै स्वास्थ्य सेवाहरू २८.०४ हाइड्रोजन, दुर्लभ ग्यासहरू र अन्य गैरधातुहरू। ---मेडिकल ग्रेड २८०४.४०.१० ---अन्य २८०४.४०.९० ३०.०१ अङ्गसंरोपी चिकित्सा (अर्गानो-थेराप्युटिक) मा प्रयोग हुने सुक्खा, धुलो पारेको वा नपारेको ग्रन्थीहरू र अन्य अङ्गहरू; ग्रन्थी वा अन्य अङ्ग वा तिनका स्रावहरूका अङ्गसंरोपी चिकित्सामा प्रयोग हुने सारहरू; हेपारिन र यसका लवणहरू; अन्यत्र उल्लेख वा समावेश नगरिएका, रोगको उपचार वा रोकथामका लागि तयार गरिएका मानव वा जीवजन्तु सम्बन्धी अन्य तत्त्वहरू। ३००१.२०.०० -ग्रन्थी वा अन्य अङ्ग वा तिनका स्रावहरूको सारहरू ३००१.९०.०० -अन्य ३०.०२ मानव रक्त; रोगको उपचार, रोकथामका लागि तयार गरिएको वा रोगलाई निदान गर्ने प्रयोजनका लागि बनाएको जीवजन्तुको रक्त, एन्टिसेरा र अन्य रक्त खण्डहरू र रोगप्रतिरक्षा सम्बन्धी उत्पादनहरू, परिवर्तन गरिएको वा नगरिएको वा जीव प्रद्यौगिकीय प्रक्रियाहरू (बायो टेक्नोलोजिकल प्रोसेसेज) को माध्यमबाट उपलब्ध भएको वा नभएको; खोपहरू, विषालु पदार्थ (टक्सिन) हरू, सूक्ष्म-जीवाणुका कल्चरहरू (मछारहरू बाहेक) र यस्तै उत्पादनहरू; परिवर्तन गरिएका वा नगरिएका कोशिका संवर्धन (सेल कल्चर) हरू।

-एन्टीसेरा, अन्य रक्तखण्डहरू र रोधक्षमता सम्बन्धी उत्पादनहरू, परिवर्तन गरिएको वा नगरिएको वा जीव प्रद्यौगिकीय प्रक्रियाहरू (बायोटेक्नोलोजीकल प्रोसेसेज) को माध्यमबाट उपलब्ध भएको वा नभएको: ३००२.१२.०० --एन्टीसेरा र अन्य रक्त खण्डहरू ३००२.१३.०० --रोधक्षमता सम्बन्धी उत्पादनहरू, अमिश्रित, खुद्रा बिक्रीको लागि परिमित मात्राहरूमा वा स्वरूपमा वा संवेष्टन (प्याकिङ्ग) मा नराखिएका ३००२.१४.०० --रोधक्षमता सम्बन्धी उत्पादनहरू, मिश्रित, खुद्रा बिक्रीको लागि परिमित मात्राहरूमा वा स्वरूपमा वा संवेष्टन (प्याकिङ्ग) मा नराखिएका ३००२.१५.०० --रोधक्षमता सम्बन्धी उत्पादनहरू, खुद्रा बिक्रीको लागि परिमित मात्राहरूमा वा स्वरूपमा वा संवेष्टन (प्याकिङ्ग) मा राखिएका -खोप (भ्याक्सिन) हरू, विपालु पदार्थ (टक्सिन)हरू, सूक्ष्मजीवका संवर्द्धन (कल्चर) हरू (मचाारहरू बाहेक) र यस्तै किसिमका उत्पादनहरू: ३००२.४१.०० --मानव औषधिहरूका लागि खोपहरू ३००२.४२.०० --पशु औषधिहरूका लागि खोपहरू ३००२.४९.०० --अन्य -परिवर्तन गरिएका वा नगरिएका कोषिका संवर्द्धन (सेल कल्चर) हरू: ३००२.५१.०० --कोषिका उपचारका उत्पादनहरू ३००२.५९.०० --अन्य ३००२.९०.९० ---अन्य ३०.०३ खुद्रा बिक्रीका लागि परिमित मात्रामा वा स्वरूपमा वा संवेष्टन (प्याकिङ्ग) मा नराखिएका उपचारात्मक वा प्रतिकारात्मक प्रयोजनका लागि दुई वा दुईभन्दा बढी वस्तु (घटकहरू) मिश्रित गरी बनेका औषधिहरू (शीर्षक ३०.०२, ३०.०५ वा ३०.०६ का वस्तुहरू बाहेक)। ३००३.१०.०० -पेन्सिलिन अम्ल बनावट (पेन्सिल्यानिक एसिड स्रक्चर), वा स्ट्रेप्टोमाइसिनहरु वा तिनका व्युत्पन्नहरू सहितिका पेन्सिलिन वा तिनका व्युत्पन्नहरू भएका ३००३.२०.०० -अन्य प्रभिजीवी (एन्टीबायोटिक्स)हरु भएका

-अन्य, हार्मोनहरू वा शीर्षक २९.३७ का अन्य उत्पादनहरू भएकाः ३००३.३१.०० --इन्सुलिन भएका ३००३.३९.०० --अन्य -अन्य, क्षार तत्त्व (अल्कलोइड) हरू वा तिनका व्युत्पत्तिहरू भएकाः ३००३.४१.०० --इफेड्राइन वा यसका लवणहरू भएका ३००३.४२.०० --सेउडोइफेड्राइन (आईएनएन) वा यसका लवणहरू भएका ३००३.४३.०० --नोरइफेड्राइन वा यसका लवणहरू भएका ३००३.४९.०० --अन्य ३००३.६०.०० -अन्य, यस भागको उपशीर्षक दृष्टव्य २ मा उल्लेख गरिएका मलेरियारोधी सक्रिय मुख्य घटकहरू भएका -अन्यः ३००३.९०.१० ---होमिओप्याथिक, विशुद्ध आयुर्वेदिक, यूनानी औषधिहरू ३००३.९०.९० ---अन्य ३००३.९०.४१ ----बत्तीसा,द्राक्षासव, त्रिफला, कब्जहर, केशरी जीवन ३००३.९०.९० ---अन्य ३०.०४ खुदा बिक्रीको लागि परिमित मात्राहरूमा (छालाको माध्यमबाट (ट्रान्सडर्मल) प्रयोग गरिने पद्धतिको रूपमा भएका समेत) वा स्वरूपमा वा संवेष्टन (प्याकिङ्ग) मा राखिएका उपचारात्मक वा प्रतिकारात्मक प्रयोगका मिश्रित वा अमिश्रित उत्पादनहरू भएका औषधिहरू (शीर्षक ३०.०२, ३०.०५ वा ३०.०६ का वस्तुहरू बाहेक)। ३००४.१०.०० -पेनिसिलिन अम्ल बनावट (पेनिसिल्यानिक एसिड स्ट्रक्चर) वा स्ट्रेप्टोमाइसिनहरू वा तिनका व्युत्पत्तिहरू सहितका पेनिसिलिनहरू वा तिनका व्युत्पत्तिहरू भएका ३००४.२०.०० -अन्य प्रतिजीवी (एन्टीबायोटिक)हरु भएका -अन्य, हार्मोनहरू वा शीर्षक २९.३७ का अन्य उत्पादनहरू भएकाः ३००४.३१.०० --इन्सुलिन भएका ३००४.३२.०० --कोर्टिकोस्टेरायड हार्मोनहरू, तिनका व्युत्पत्तिहरू वा संरचनात्मक समधी (एनालग) भएका ३००४.३९.०० --अन्य -अन्य, क्षार तत्त्व (अल्कलोइड) हरू वा तिनका व्युत्पत्तिहरू भएकाः

८७.१३ मोटर जडान गरिएका वा नगरिएका वा अन्य किसिमले यान्त्रिक रूपमा प्रणोदित भएका वा नभएका, अशक्त व्यक्तिहरूका लागि गाडी (क्यारेज) हरू। ८७१३.१०.०० -यान्त्रिक रूपमा प्रणोदित नभएका -अन्य: ८७१३.९०.१० ---इलेक्ट्रिक ह्विल चेयर ८७१३.९०.९० ---अन्य

८७.१४ शीर्षक ८७.११ देखि ८७.१३ सम्मका गाडीहरूको पार्टपुर्जाहरू र सहायक सामग्रीहरू। ८७१४.२०.०० -अशक्त व्यक्तिका गाडी (क्यारेज) हरूका

९०.२१ हाडजोनीको उपचार सम्बन्धी उपकरणहरू, वैशाखी समेत, शल्यचिकित्सा सम्बन्धी पेटी र गद्दादार पेटी (ट्रस) हरू; सिधा गरी अड्याउने (स्प्लिन्ट) र हाड भाँचिएकोमा प्रयोग हुने अन्य उपकरणहरू; शरीरका कृत्रिम भागहरू, शरीरका खराबी वा असक्षमता परिपूर्ति गर्निका लागि प्रयोग हुने, श्रवण-शक्ति बढाउने र यस्तै खालका शरीरमा लगाउने, धारण गर्ने वा प्रत्यारोपण गर्ने अन्य उपकरणहरू। ९०२१.४०.०० -श्रवण-शक्ति बढाउने उपकरणहरू, पार्टपुर्जा सहायक सामग्रीहरू बाहेक ९०२१.५०.०० -मुटुको मांसपेशीलाई जगाउने पेसमेकरहरू, पार्टपुर्जाहरू र सहायक सामग्रीहरू बाहेक ९०२१.९०.१० ---वैशाखीहरु ९०२१.९०.२० ---श्रवण-शक्ति बढाउने उपकरणका पार्टपुर्जाहरू ९०२१.९०.३० ---मुटुभित्र प्रत्यारोपण गरिने भल्भ र स्टेन्टहरु ९०२१.९०.९० ---अन्य

९४.०१ सीट (आसन) हरू (शीर्षक ९४.०२ का बाहेक), बिछ्यौनाको रूपमा परिवर्तन गर्न सकिने वा नसकिने, र तिनका पार्टपुर्जाहरू। -अन्य आसनहरू: ९४०१.८०.१० ---अपाङ्गता भएका व्यक्तिले प्रयोग गर्ने कमोड चेयर

९४.०३ अन्य फर्निचर र तिनका पार्टपुर्जाहरू। -अन्य धातुका फर्निचर: ९४०३.२०.१० ---अपाङ्गता भएका व्यक्तिले प्रयोग गर्ने वाकर -प्लास्टिकका फर्निचर:

९४०३.७०.१० ---अपाङ्गता भएका व्यक्तिले प्रयोग गर्ने प्लास्टिकको वाकर

दृष्टव्य:- (१) स्वास्थ्य सेवा। (२) रक्त सञ्चार सेवाको लागि आवश्यक पर्ने नेपाल रेडक्रस सोसाइटीले पैठारी गर्ने रगत राख्ने प्लास्टिकका थैला (९०१८.९०.२०), ट्रान्सफ्युजन सेट (९०१८.९०.९०), तथा रक्त परीक्षण रिएजेण्ट निर्माणको लागि आवश्यक पर्ने विभिन्न औजार उपकरणहरु तथा रसायनहरू। (३) मृगौला रोगको उपचारका लागि आवश्यक उपकरणहरु। (४) दृष्टिविहीनहरूले प्रयोग गर्ने स्लेटस्टाइलस (८४७१.९०.००), ब्रेल नोटटेकर (८४७१.३०.९०), ब्रेलो (ब्रेल प्रिन्टर) (८४४३.३२.००, ८४४३.३९.०० र ८४४३.३१.००), रङ्गसूचक, पानीसूचक र प्रकाशसूचक यन्त्रहरू (८५३१.८०.००), आवाज दिने थर्मामिटर (९०२५.१९.९०), ब्रेल टाइपराइटर (८४७२.९०.९०), ब्रेल घडी (९१०२.९९.००), एबाकस (९०१७.२०.००), मेग्नीफाइङ्ग ग्लास (९०१३.८०.००), ब्रेल कम्पास (९०१४.१०.००), ब्रेल इम्वोसर (८४४३.३९.००), ब्रेल स्टेनसिल मेसिन (८४७२.१०.००)। (५) औषधि व्यवस्था विभागको सिफारिसमा औषधि उद्योगले पैठारी गर्ने भाग २८, २९ र ३८ मा पर्ने कच्चा पदार्थ, सहायक कच्चा पदार्थ र रासायनिक पदार्थ; शीर्षक ११.०८ का सबै उपशीर्षकमा पर्ने माड (स्वेिसार), उपशीर्षक १३०२.१९.०० मा पर्ने जडिबुटीका सार, शीर्षक १५.२१ मा पर्ने मौरीको वनस्पतिका अन्य मैन, उपशीर्षक १७०१.१४.९० मा पर्ने उखुको अन्य चिनी, उपशीर्षक १७०२.११.०० मा पर्ने ल्याक्टोज, उपशीर्षक १७०२.३०.१० र १७०२.३०.२० मा पर्ने ग्लुकोज, उपशीर्षक १७०२.३०.३० मा पर्ने डेक्स्रोज र उपशीर्षक १७०२.९०.९० मा पर्ने फ्रुक्टोज वा अन्य चिनी, उपशीर्षक १९०५.९०.४० मा पर्ने औषधि भर्न हुने खाली क्याप्सुल (एम्टी क्याप्सुल), उपशीर्षक २२०७.१०.१० र २२०७.२०.९० मा पर्ने इथानोल, उपशीर्षक २२०७.१०.२० र २२०७.२०.१० मा पर्ने रेक्टिफाइड स्प्रिट, उपशीर्षक २५१९.९०.०० मा पर्ने म्याग्नेसियम अक्साइड, शीर्षक २७.१२ मा पर्ने ह्वाइट सफ्ट प्याराफिन र पेट्रोलियम जेली, शीर्षक ३२.०३ र ३२.०४ का सबै उपशीर्षकमा पर्ने रङ्ग, शीर्षक ३२.०५ मा पर्ने कोटिंग मेटेरियल्स, उपशीर्षक ३३०१.९०.०० मा पर्ने एसेन्सियल आयल, उपशीर्षक ३४०२.४९.०० मा पर्ने डिट्रिन ८० सोडियम लौरिल सल्फेट, उपशीर्षक ३४०४.२०.०० र ३४०४.९०.०० मा पर्ने मैन, उपशीर्षक ३५०१.९०.०० मा पर्ने सोडियम केसिनेट, उपशीर्षक ३५०७.९०.०० मा पर्ने इन्जाइम, उपशीर्षक ३९०५.९९.०० मा पर्ने पोलिभिनायल पिरालोडोन (भिनायल एसेटेड) एसेटेड, उपशीर्षक ३९०६.९०.०० मा पर्ने कारबोमसि, उपशीर्षक ३९१०.००.०० मा पर्ने प्राथमिक रुपका सिलिकनहरु, शीर्षक ३९.१२ मा पर्ने माइक्रोक्रिस्टलाइन सेलुलोज, शीर्षक ३९.१४ मा पर्ने को-पोलिमर टेष्ट

प्याकिङ्ग, उपशीर्षक ४०१४.९०.०० मा पर्ने रबर स्टोपर, उपशीर्षक ४८२१.१०.०० मा पर्ने लेबल, उपशीर्षक ७०१०.१०.०० मा पर्ने एम्पुल तथा उपशीर्षक ७६१२.१०.०० मा पर्ने आल्मुनियमका लचकदार ट्युब; शीर्षक ३९.२०, ३९.२१ र ४८.१९ का सबै उपशीर्षक एवं उपशीर्षक ३९२३.१०.१०, ३९२३.१०.९०, ३९२३.३०.९०, ३९२३.५०.००, ७०१०.९०.००, ७६०७.११.००, ७६०७.१९.००, ७६०७.२०.०० र ९६०२.००.०० मा पर्ने प्याकिङ्ग मेटेरियल तथा उपशीर्षक ३९२६.९०.९९ मा पर्ने १५ एम.एल. सम्म क्षमताका मेजरिङ्ग कपहरू तथा इन्ट्रा ओकुलर लेन्स (आई.ओ.एल.) उत्पादनमा प्रयोग गर्ने कच्चा पदार्थ, सहायक कच्चा पदार्थ र रासायनिक पदार्थ, उपशीर्षक ८३०९.९०.०० मा पर्ने आधारभूत धातुका वस्तु। (६) औषधि उद्योग आफैँले पैठारी गर्ने औषधि उत्पादनको लागि आवश्यक पर्ने प्याकिङ्ग मेटेरियल्स तथा लेबल। (७) औषधि व्यवस्था विभागको सिफारिसमा औषधि उद्योग तथा अस्पतालको अनुसन्धान तथा विकासमा प्रयोग हुने शीर्षक ९०.१८ र ९०.२७ मा पर्ने उपकरणहरू र आँखा उपचारका लागि आवश्यक इन्ट्रा ओकुलर लेन्स उत्पादन गर्न आवश्यक पर्ने यन्त्र उपकरण, कच्चा पदार्थ र सहायक सामग्री। (८) औषधि व्यवस्था विभागको सिफारिसमा औषधिको रुपमा प्रयोग हुने स्लाइन पानी उत्पादन गर्ने उद्योगले आयात गर्ने स्लाइन पानीको प्याकिङ्ग सामग्री उत्पादन गर्न प्रयोग हुने प्लास्टिक दाना। (९) सरकारी, सरकारी अनुदान प्राप्त र सामुदायिक अस्पतालले पैठारी गर्ने औषधीय एवं शल्यचिकित्सा सम्बन्धी यन्त्र उपकरण तथा औजारहरू र स्वास्थ्य सामग्री। (१०) नेपाल सरकारबाट स्वीकृति प्राप्त स्वास्थ्य संस्थाले पैठारी गर्ने मृगौला उपचारमा प्रयोग हुने उपशीर्षक ९०१८.९०.९० मा पर्ने हेमो डायलाइसिस मेसिन, डायलाइसिस रिरोसेसर, डायलाइजर र यसको ट्युबिङ्ग; उपशीर्षक ९४०२.९०.२० मा पर्ने डायलाइसिस बेड तथा उपशीर्षक ९४०२.९०.९० मा पर्ने कुसी; मुटुको रोग निदान तथा उपचारमा प्रयोग हुने उपशीर्षक ९०१८.११.०० मा पर्ने इकोकार्डियोग्राफी; उपशीर्षक ९०१८.९०.९० मा पर्ने भिडियोस्कोप, क्याथल्याब, हार्ट लङ्ग मेसिन र डिफिब्रिलेटर; क्यान्सर रोगको निदान तथा उपचारमा प्रयोग हुने उपशीर्षक ९०२२.१२.०० मा पर्ने पोजिट्रोन एमिशन टोमोराफी (पेट) स्क्यान मेसिन, कम्प्युटेड टोमोराफी (सी.टी.) स्क्यान मेसिन, मेमोराफी; उपशीर्षक ९०२२.२१.०० मा पर्ने ब्रे सीथेरापी र लिनियर एक्सलरेटर; उपशीर्षक ९०१८.१९.९० मा पर्ने फ्लो साइटोमिटर, नेक्स्ट जेनेरेशन सिक्वेन्सर र प्रोटीन माइक्रोएरे प्लेटफर्म, ९०१८.९०.३० मा पर्ने मल्टिप्लेक्स रियल टाइम पी.सी.आर. उपशीर्षक ९०२७.८९.१० मा पर्ने हेमाटोलजी एनालाइजर, ब्लड केमेष्ट्री एनालाइजर, क्लिनिकल केमेष्ट्री एनालाइजर र इम्युनोकेमेष्ट्री एनालाइजर; उपशीर्षक ९०१८.१३.०० मा पर्ने म्याग्नेटीक रिरजोनेन्स इमेजिङ्ग (एम.आर.आई) मेसिन।

(११) औषधी व्यवस्था विभागको सिफारिसमा आयुर्वेदिक औषधी उत्पादन गर्ने उद्योगले पैठारी गर्ने आवश्यक कच्चा पदार्थ। (१२) सन ग्लास बाहेक वा चिकित्सकद्वारा सिफारिस (Medically Prescribed) चश्माको बिक्री। (१३) नेपाल सरकार, स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालयको सिफारिसमा पैठारी हुने देहाय बमोजिमका वस्तुः-

(अ) चिकित्सा विज्ञान राष्ट्रिय प्रतिष्ठान वीर अस्पताल, त्रि.वि. शिक्षण अस्पताल, बी.पी. कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल, बी.पी. कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठान, शहीद गंगालाल राष्ट्रिय हृदय केन्द्र, मनमोहन कार्डियोथोरासिकभास्कुलर तथा ट्रान्सप्लान्ट सेन्टर र धुम्लिले अस्पतालको नाममा पैठारी हुने निर्माण तथा अस्पताल सञ्चालनको लागि आवश्यक निर्माण सामग्री, चिकित्सा सम्बन्धी उपकरण र औजार,

(आ) क्यान्सरका बिरामीलाई निःशुल्क वितरण गर्ने प्रयोजनको लागि सरकारी वा सामुदायिक अस्पताल तथा नेपाल सरकार स्वास्थ्य सेवा विभागले पैठारी गर्ने क्यान्सर निरोधक औषधी।

(इ) नेपाल सरकार, स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय वा स्वास्थ्य सेवा विभागको नाममा पैठारी हुने क्यान्सर निरोधक औषधी, दातृ निकायबाट अनुदान स्वरूप नेपाल सरकार, स्वास्थ्य तथा खाद्य स्वच्छता मन्त्रालय वा स्वास्थ्य सेवा विभागको नाममा पैठारी हुने खोप तथा खोपजन्य सामग्रीहरू, परिवार नियोजनका साधन तथा सामग्रीहरु र औषधी तथा पोषन सामग्रीहरु।

द्रष्टव्य : खण्ड (इ) मा उल्लेख भए बमोजिम अनुदान स्वरुप प्राप्त हुने औषधी र स्वास्थ्य सामग्रीको हकमा त्यस्तो अनुदान सहायता स्वीकार भएको हुन उपनेछ।

समूह ६: शिक्षा (क) विद्यालय तथा विश्वविद्यालयमा हुने अनुसन्धान सम्बन्धी कार्यहरू। (ख) नेपाल सरकारको पूर्ण स्वामित्व भएका संस्थाहरूबाट प्रदान गर्ने व्यावसायिक वा पेशागत तालिम वा पुनतालिमी तालिमहरू। (ग) विद्यालय तथा विश्वविद्यालयहरूले प्रदान गर्ने शिक्षण सेवा। (घ) शिक्षण संस्थाले सोही संस्थाको प्रयोजनको लागि स्वयं ले सञ्चालन गरेका चमेना गृह (क्यान्टिन), छात्रावास (होस्टेल) र यातायात सेवाको कारोबार।

समूह ७: किताब अखबार र मुद्रित सामग्रीहरु ४८.०१ ४८०१.००.०० रोलमा वा पातामा भएको अखबारी कागत (न्यूज प्रिन्ट)। ४९.०१ एकोहोरो पाता भएको वा नभएको मुद्रित किताबहरू, विवरण पभिकाहरू (ब्रोशर्स), पर्चा वा पभिका (लिफ्लेट्स) र त्यस्तै मुद्रित वस्तुहरू। ४९०१.१०.०० -पट्याएको वा नपट्याएको, एकोहोरो पाता भएको -अन्य: ४९०१.९१.०० --शब्दकोशहरू र विश्वकोशहरू र भिन्नका क्रमबद्ध भाग वा खण्डहरू (इन्स्टलमेण्टहरू) ४९०१.९९.०० --अन्य ४९.०२ चित्र भएको वा नभएको वा विज्ञापनका सामग्री भएको वा नभएको समाचारपत्र, पत्रपत्रिका र आवधिक पत्र पभिकाहरू। ४९०२.१०.०० -कम्तिमा एक हप्तामा चार पटक प्रकाशित ४९०२.९०.०० -अन्य ४९.०४ ४९०४.००.०० गाता हालेको वा नहालेको, निर्देश चित्र भएको वा नभएको, हस्तलिखित वा छापेको सङ्गीत किताब। ४९.१० जुनसुकै प्रकारको मुद्रित पात्रो (क्यालेण्डर) क्यालेण्डर ब्लक समेत। -जुनसुकै प्रकारको मुद्रित पात्रो (क्यालेण्डर) (भन्सार तर्फ नभएको) ४९१०.००.१० ---परम्परागत पात्रो ४९१०.००.९० ---अन्य

द्रष्टव्य:- (१) अखबार र पत्रपभिकाको मुद्रण तथा प्रकाशन। (२) ई-लाइब्रेरी, ई-बुक तथा ई-पभिका शुल्क।

समूह ८: कलात्मक र कालीगढी सेवा (क) चित्रकला, मूर्तिकला, वास्तुकला तथा यस्तै प्रकारका अन्य हस्तकलाहरू र तत्सम्बन्धी सेवा। (ख) पुस्तकालय, सङ्ग्रहालय, कला सङ्ग्रहालय र चिडियाघर प्रवेश शुल्क।

समूह ९: यात्रुवाहक यातायात तथा ढुवानी सेवाहरू

यान्त्रिक पुलबाट हुने सेवा वा, सार्वजनिक यात्रुवाहक यातायात (हवाई यातायात, राइड शेयरिङ्ग प्लेटफर्म मार्फत प्रदान गरिने यातायात तथा ढुवानी सेवा तथा केबुलकार बाहेक) तथा निर्यात प्रयोजनको लागि कार्गो सेवा।

समूह १०: व्यावसायिक वा पेशागत सेवा कलाकार, खेलाडी, लेखक, नमूनाकार, अनुवादक, दोभाषेले संस्थागत वा व्यक्तिगत रुपमा प्रदान गर्ने पेशागत सेवा, विदेशमा जनशक्ति आपूर्ति गर्ने सेवा।

समूह ११: अन्य वस्तु तथा सेवा (अ) मालवस्तुहरू: १४.०४ अन्य उल्लेख वा समावेश नभएका वनस्पति उत्पादनहरू। १४०४.९०.५० ---रूराका दानाहरू

२७.१० कच्चा (क्रुड) बाहेकको पेट्रोलियम तेल र बिटुमिनयुक्त खनिजबाट प्राप्त तेल; अन्य निर्दिष्ट वा समावेश नभएका, तौलमा ७० प्रतिशत वा सोभन्दा बढी पेट्रोलियम तेल वा बिटुमिनयुक्त खनिजबाट प्राप्त तेल भएका, यिनै तेल नै तयारी वस्तुहरूको मुख्य घटक (बेसिक कन्स्टिटुएन्ट) भएका तयारी वस्तु (प्रिपेरेशन) हरू; रद्दी तेल (वेष्ट आयल) हरू। -पेट्रोलियम तेलहरू र बिटुमिनयुक्त खनिजहरूबाट प्राप्त तेलहरू (कच्चा बाहेक) तथा अन्य उल्लेख वा समावेश नभएका, तौलको हिसाबले ७० प्रतिशत वा सोभन्दा बढी पेट्रोलियम तेलहरू वा बिटुमिनयुक्त खनिजबाट प्राप्त तेलहरू भएका, यिनै तेलहरू नै तयारी वस्तुहरूको मुख्य घटक भएका तयारी वस्तुहरू, जैविक डिजेल भएका बाहेक र रद्दी तेलहरू बाहेकः --अन्य: २७१०.१९.७० ---जुट ब्याचिङ्ग आयल तथा टेक्सटाइल आयल

४४.०१ बाल्ने दाउरा, मुढा, चिरको मोटो टुक्रा (बिल्लेट), हाँगाबिँगा वा दाउराको बाँधेको बिटो, वा यस्तै रूपमा; काठका चोइटाचोइटी वा मसिना टुक्राटाली (पार्टिकल); काठ चिरको धुलो, काठको अवशेष र रद्दी वस्तु, मुढो, ब्रिकेट, पेलेट वा यस्तै रूपमा एकत्रित गरिएको वा नगरिएको।

८४.०१ न्यूक्लियर रियाक्टरहरू, न्यूक्लियर रियाक्टरको लागि अविकिरणीत (नन-इराडिएटेड) इन्धन तत्त्वहरू (काट्रिजहरू); अणु छुट्याउने (आइसोटोपिक सेपरेसन) निमित्तका मेसिन र उपकरणहरू। ८४०१.१०.०० -न्यूक्लियर रियाक्टर ८४०१.२०.०० -अणु छुट्याउने (आइसोटोपिक सेपरेसन) का मेसिन र औजारहरू र तिनका पाटपुर्जाहरू ८४०१.३०.०० -अविकिरणीत (नन-इराडिएटेड) इन्धन तत्त्वहरू (काट्रिजहरू) ८४.०२ जलवाष्प (स्तिम) र अन्य बाफ (भेपर) उत्पादन गर्ने बोइलरहरू (निम्न चापको बाफ उत्पादन गर्नन सक्षम उष्णजलीय सेन्ट्रल हिटिङ्ग बोइलर बाहेक); उच्च-तापित जल (वाटर) बोइलरहरू। -जलवाष्प (स्तिम) र अन्य बाफ (भेपर) उत्पादन गर्ने बोइलरहरू: ८४०२.११.०० --प्रतिघण्टा ४५ टनभन्दा बढी जलवाष्प उत्पादन गर्ने वाटर ट्युब बोइलरहरू ८४०२.१२.०० --प्रतिघण्टा ४५ टनसम्म जलवाष्प उत्पादन गर्ने वाटर ट्युब बोइलरहरू ८४०२.१९.०० --अन्य बाफ उत्पादन गर्ने बोइलर, हाइब्रिड बोइलर समेत ८४०२.२०.०० -उच्च-तापित जल बोइलरहरू ८४.०३ शीर्षक ८४.०२ बाहेकका सेन्ट्रल हिटिङ्ग (केन्द्रीय तापन) बोइलरहरू। ८४०३.१०.०० -बोइलरहरू ८४.०४ शीर्षक ८४.०२ वा ८४.०३ का बोइलरसँग प्रयोग गरिने सहायक संयन्त्र (जस्तै, किफायती इकोनोमाइजर, सुपर- हिटिर, ध्वाँसो हटाउने (सूट रिमुभर), ग्याँस हटाउने (ग्याँस रिमुभर्स); जलवाष्प (स्तिम) वा अन्य बाष्प (भेपर) का शक्ति एकाइहरू निमित्तका कण्डेन्सरहरू। ८४०४.१०.०० -शीर्षक ८४.०२ वा ८४.०३ को बोइलरका साथ प्रयोग हुने सहायक संयन्त्र (प्लान्ट) हरु ८४०४.२०.०० -जलवाष्प (स्तिम) वा अन्य बाफ (भेपर) का शक्ति एकाइ (पावर युनिट) निमित्तका कन्डन्सरहरू

८४.०५ प्रोड्यूसर ग्यास वा वाटर ग्यास जेनरेटरहरू, तिनका शुद्धीकरणहरू (प्युरिफायर्स) भएका वा नभएका; एस्टाइभलेशन ग्यास जेनरेटरहरू र त्यस्तै जलीय प्रक्रियाका ग्यास जेनरेटरहरू, तिनका शुद्धीकरणहरू भएका वा नभएका। ८४०५.१०.०० -प्रोड्यूसर ग्याँस वा वाटर ग्याँस जेनरेटरहरू, शुद्धीकरण (प्युरिफायर) भएका वा नभएका; एस्टाइभलेशन ग्याँस जेनरेटरहरू र त्यस्तै जलीय प्रक्रियाका ग्याँस जेनरेटरहरू, शुद्धीकरण (प्युरिफायर) भएका वा नभएका। ८४.०६ जलवाष्प टर्बाइनहरू र अन्य बाफ टर्बाइनहरू। ८४०६.१०.०० -जलपोत प्रणोदन (मेरीन प्रोपल्सन) निमित्तका टर्बाइनहरू -अन्य टर्बाइनहरू ८४०६.८१.०० --४० मेगावाटभन्दा बढी उत्पादन क्षमता भएका ८४०६.८२.०० --४० मेगावाटसम्म उत्पादन क्षमता भएका ८४.१० हाइड्रोलिक टर्बाइनहरू, जल चक्र (वाटर ह्वील) हरू र तिनका रेगुलेटरहरू। -हाइड्रोलिक टर्बाइनहरू र जल चक्र (वाटर ह्वील)हरू: ८४१०.११.०० --१,००० कि.वा. सम्म शक्तिका ८४१०.१२.०० --१,००० कि.वा. भन्दा बढी तर, १०,००० कि. वा. सम्म शक्तिका ८४१०.१३.०० --१०,००० कि.वा. भन्दा बढी शक्तिको ८४.१३ मापक यन्त्र जडेको वा नजडेको तरल पदार्थको पम्प, तरल पदार्थका एलीभेटरहरू। -अन्य सेन्ट्रिफ्युगल पम्पहरु ---इन्जिन इन्धन (ग्यासोलिन) बाट सञ्चालन हुने: ८४१३.७०.११ ----२ देखि ४ हर्स पावर क्षमताका ८४१३.७०.९९ ----ब्याट्रीबाट चल्ने पानी तान्ने पम्प (डि.सी. पम्प) ८४.१६ तरल इन्धनको लागि, धुल्याइएको ठोस इन्धनका लागि वा ग्याँसको लागि फर्नश बर्नरहरू; आगोमा इन्धन हाल्ने यान्त्रिक उपकरण (मेकानिकल स्टोकर) हरू, तिनका यान्त्रिक जालीहरू (मेकानिकल ग्रेट्स) समेत, खरानी विसर्जन गर्ने यान्त्रिक उपकरण (मेकानिकल यास डिस्चार्जर) हरू र यस्तै उपकरणहरू। ८४१६.१०.०० -तरल इन्धनको लागि फर्नश बर्नरहरू ८४१६.२०.०० -अन्य फर्नश बर्नरहरू, कम्बिनेशन बर्नरहरू समेत

८४१६.३०.०० -आगोमा इन्धन हाल्ने यान्त्रिक उपकरणहरू, तिनका यान्त्रिक जाली (मेकानिकल ग्रेट) समेत, खरानी विसर्जन गर्ने यान्त्रिक उपकरण (मेकानिकल एस डिस्चार्जर) हरू र यस्तै उपकरणहरू

८४.१७ औद्योगिक वा प्रयोगशालाका फर्नस र ओभनहरू, जलाएर खरानी पाने उपकरण समेत, अ-विद्युतीय। ८४१७.१०.०० -धाउ, पाइराइट वा धातुलाई पोल्ने, पगाल्ने वा अरू ताप उपचारको लागि प्रयोग हुने फर्नस र ओभनहरू ८४१७.२०.०० -बेकरी बनाउने ओभनहरू, बिस्कुट बनाउने ओभन समेत ८४१७.८०.०० -अन्य

८४.१९ तताउने, पकाउने, पोल्ने, आसवन गर्ने (डिस्टिलिङ्ग), परिशोधन गर्ने (रेक्टिफाइङ्ग), रोगाणुरहित गर्ने (स्टेरिलाइजङ्ग), पाश्चरीकरण गर्ने (पाश्चराइजिङ्ग), बाफउने (स्टिमिङ्ग), सुकाउने (ड्राइङ्ग), वाष्पीकरण गर्ने (इभ्यापोरेटिङ्ग), बाफ बनाउने (इभपोराइजिङ्ग), द्रवित गर्ने (कन्डेन्सिङ्ग) वा चिस्याउने (कुलिङ्ग) जस्ता तापमान परिवर्तन (चेन्ज अफ टेम्परेचर) सँग सम्बद्ध प्रक्रियाद्वारा पदार्थहरूको उपचार निमितिका, विद्युतापित भए वा नभएका (फर्नसहरू, ओभनहरू तथा शीर्षक ८५.१४ का अन्य उपकरणहरू बाहेक), यन्त्रावली (मेसिनरी), सञ्त्र (प्लान्ट) वा प्रयोगशालाका उपकरणहरू, घरायसी प्रयोग हुने खालका यन्त्रावली वा सञ्त्र बाहेक; पानी सञ्चय गर्ने ट्याङ्की नभएका वा भएका पानी तताउने हिटरहरू (इन्स्टान्टेनियस वा स्टोरेज वाटर हिटरिस), अ-विद्युत् (नन्-इलेक्ट्रिक)। -औधोपचार, शल्यचिकित्सा वा प्रयोगशाला सम्बन्धी विसंङ्कामक (स्टेरिलाइजर) हरू ८४१९.२०.१० ---अटोक्लेभ्स ८४१९.२०.९० ---अन्य औषधीय (मेडिकल), शल्यचिकित्सा सम्बन्धी (सर्जिकल) वा प्रयोगशाला सम्बन्धी (लेबोरेटरी) विसंङ्कामकहरु (स्टेरिलाइजरिस्) -सुकाउने यन्त्र (ड्रायर) हरू: ८४१९.३३.०० --हिमशुष्कीकरण (लायोफिलाइजेसन) उपकरणहरू, हिमशुष्कीकरण एकाइ (फ्रिज ड्राइङ्ग युनिट) र पचका किसिमका सुकाउने उपकरण (स्प्रे ड्रायर) हरू ८४१९.३४.०० --अन्य, कृषि उत्पादनको लागि

८४१९.३५.०० --अन्य, काठ, कागजको पल्प, कागज र कागजगाताको लागि ८४१९.३९.०० --अन्य ८४१९.४०.०० -आसवन वा परिशोधन सन्नयन्त्रहरू (डिस्टिल्ड वा रेक्टिफाइङ्ग प्लान्ट) ८४१९.५०.०० -ताप विनिमय एकाइ (हिट एक्सचेन्ज युनिट्स)हरु ८४१९.६०.०० -हावा वा अन्य ग्याँसलाई तरल बनाउने यन्त्रावली -अन्य यन्त्रावली, सन्नयन्त्र र उपकरण: ८४१९.८१.०० --तातो पेयपदार्थ बनाउन वा भोजन पकाउन वा तताउनको लागि ८४१९.८९.१० ---कुलिङ्ग टावर ८४१९.८९.९० ---अन्य ८४.२० क्यालेण्डरिङ्ग वा रोलिङ्ग यन्त्रहरू, धातुहरू वा काँचको लागि बाहेक, र रितनका सिलिन्डरहरू। ८४२०.१०.०० -क्यालेण्डरिङ्ग वा अन्य रोलिङ्ग यन्त्रहरू ८४.२१ अपकेन्ट्रिजर (सेन्ट्रिफ्यूज) हरू, अपकेन्ट्रि शोधक (सेन्ट्रिफ्यूगल ड्रायर) हरू समेत; तरलपदार्थ र ग्याँसलाई छान्ने (फिल्टरिङ्ग) वा शुद्धीकरण गर्ने (प्यूरिफाइङ्ग) यन्त्रावली र उपकरणहरू। -अपकेन्ट्रिजर (सेन्ट्रिफ्यूज), अपकेन्ट्रि शोधक (सेन्ट्रिफ्यूगल ड्रायर) हरु समेत: ८४२१.११.०० --क्रिम सेपरेटरहरु ८४२१.१९.०० --अन्य -तरलपदार्थ छान्ने (फिल्टरिङ्ग) वा शुद्धीकरण गर्ने (प्यूरिफाइङ्ग) यन्त्रावली र उपकरणहरू: ८४२१.२२.०० --पानी बाहेकका अन्य पेयपदार्थ छान्न वा शुद्धीकरण गर्निको लागि --अन्य ८४२१.३९.१० ---मेडिकल ग्रेड अक्सिजनका लागि प्रेशर स्वीङ्ग एडसोप्स्न अक्सिजन प्लान्ट र औद्योगिक अक्सिजन एयर सेपरेसन प्लान्ट ८४२१.३९.९० ---अन्य

८४.२२ भँडा माझ्ने वा धुने यन्त्रहरू; बोतल वा अन्य आधानपात्र (कन्टेनर) हरू सफा गर्ने वा सुकाउने यन्त्रावली; बोतल, क्यान, बट्टा, झोला वा अन्य आधानपात्रहरू भर्न, बन्द गर्ने, मुख टाल्न वा लेबल लगाउन प्रयोग हुने यन्त्रावली; बोतल, जार, ट्युब र यस्तै आधानपात्रहरू क्याप्सुलिङ्ग गर्न प्रयोग हुने यन्त्रावली; अन्य प्याकिङ्ग वा र्यापिङ्ग गर्ने यन्त्रावली (हिट-स्रिङ्क र्यापिङ्ग मेसिनरी समेत); पेयपदाथिमा वायुमिश्रण गर्न प्रयोग हुने यन्त्रावली। -भँडा माझ्ने वा धुने यन्त्रहरू: ८४२२.२०.०० -बोतलहरू वा अन्य आधानपात्रहरू सफा गर्ने वा सुकाउने यन्त्रावली ८४२२.३०.०० -बोतल, क्यान, बट्टा, झोला वा अन्य आधानपात्रहरू भर्न, बन्द गर्ने, मुख टाल्न वा लेबल लगाउन प्रयोग हुने यन्त्रावली; बोतल, जार, ट्युब र यस्तै आधानपात्रहरू क्याप्सुलिङ्ग गर्न प्रयोग हुने यन्त्रावली; पेयपदाथिमा वायुमिश्रण गर्न प्रयोग हुने यन्त्रावली ८४२२.४०.०० -अन्य प्याकिङ्ग वा र्यापिङ्ग गर्ने यन्त्रावली (हिट-स्रिङ्क र्यापिङ्ग मेसिनरी समेत) ८४.२६ पानी जहाजका सामान उठाउने यन्त्र (डेरिक) हरू; क्रेनहरू, केबुल क्रेन समेत; क्रेन जडान भएका मोबाइल लिफ्टिङ्ग फ्रेमहरू, स्ट्रडल क्यारिरयरहरू र बकेटहरू। -ओभरहेड ट्राभिलिङ्ग क्रेनहरू, ट्रान्सपोर्टर क्रेनहरू, ग्यान्ट्री क्रेनहरू, ब्रिज क्रेनहरू, मोबाइल लिफ्टिङ्ग फ्रेमहरू र स्ट्रडल क्यारिरयरहरू ८४२६.११.०० --स्थायी अवलंब (फिक्स्ड सपोर्ट) मा भएको ओभरहेड ट्राभिलिङ्ग क्रेनहरू ८४२६.१२.०० --टायरमाथि भएका मोबाइल लिफ्टिङ्ग फ्रेमहरू र स्ट्रडल क्यारिरयरहरू ८४२६.१९.०० --अन्य ८४२६.२०.०० -टावर क्रेनहरु ८४२६.३०.०० -पोर्टल वा पेडेस्टल जिब क्रेनहरु -अन्य यन्त्रावली, स्वयं प्रणोदित (सेल्फ प्रोपेल्ड) ८४२६.४१.०० --टायरमाथि भएको ८४२६.४९.०० --अन्य

-अन्य यन्त्रावली: ८४२६.९१.०० --सडकमा हिँड्ने गाडीहरूमा जडान गर्ने डिजाइन गरिएको ८४२६.९९.०० --अन्य

८४.२८ अन्य उचाल्ने (लिफ्टिङ्ग), व्यवस्था गर्ने (ह्याण्डलिङ्ग), भारी चढाउने (लोडिङ्ग) वा भारी ओर्लाल्ने (अनलोडिङ्ग) यन्त्रावली (उदाहरणतः लिफ्टहरू, एस्केलेटरहरू, कन्भेयरहरू, टेलिफेरिकहरू)। -वस्तु वा पदार्थहरूका लागि अवधिर कार्य (कन्टिन्युअस एक्सन) गर्ने अन्य एभलिभेटरहरू र कन्भेयरहरू: ८४२८.३१.०० --भूमिगत प्रयोगको लागि विशेष रूपले अभिकल्पित ८४२८.३२.०० --अन्य, बास्केट किस्मका (बकेट टाइप) का ८४२८.३३.०० --अन्य, पट्टा किस्मका (बेल्ट टाइप) का ८४२८.३९.०० --अन्य ८४२८.४०.०० -एस्केलेटरहरू र गतिशील पदमार्ग (मुभिङ वाकवेज) हरू ८४२८.६०.०० -टेलिफेरिकस्, चेयरलिफ्टस, स्की-ड्रयागलाइनहरु; रज्जु रे गमार्ग (फुनिकुलर) को लागि कर्षण यन्त्र रचना (रयाक्सन मेकानिज्म) ८४२८.९०.०० -अन्य यन्त्रावली

८४.३० जमीन (अर्थ), खनिज पदार्थ वा धाउहरूलाई स्थानान्तरण गर्ने वा हटाउने (मुभिङ्ग), वर्गीकरण गर्ने वा तल सन्तुलित गर्ने (ग्रेडिङ्ग), सम्याउने (लेभलिङ्ग), छाँट्ने (स्क्रेपिङ्ग), उत्खनन गर्ने (एक्सक्यािेटीङ्ग), भर्ने (स्ट्याम्पिङ्ग) सुसंहि गर्ने (कम्प्याक्टिङ्ग), निष्कर्षण गर्ने (एक्सट्रयाक्टिङ्ग) वा प्वाल पार्ने (बोरिङ्ग) यन्त्रावली। ८४३०.१०.०० -खामो गाड्ने उपकरण (पाइल ड्राइभर) र खामो उखेल्ने उपकरण (पाइल एक्सट्रयाक्टर) हरू ८४३०.२०.०० -हिउँ हटाउने उपकरण (स्नो-प्लो) र हावा दिएर हिउँ हटाउने उपकरण (स्नो-ब्लोअर) हरू -कोइला (कोल) वा चट्टान (रक) काट्ने उपकरण र सुरुङ खन्ने (टनेलिङ्ग) यन्त्रावली ८४३०.३१.०० --स्वयं प्रणोदित (सेल्फ प्रोपेल्ड) ८४३०.३९.०० --अन्य -अन्य छिद्रण गर्ने (बोरिङ्ग) वा गहिरो खन्ने (सिङ्किङ्ग) यन्त्रावली:

८४३०.४१.०० --स्वयं प्रणोदित (सेल्फ प्रोपेल्ड) ८४३०.४९.०० --अन्य ८४३०.५०.०० -अन्य यन्त्रावली, स्वयं प्रणोदित (सेल्फ प्रोपेल्ड) -अन्य यन्त्रावली, स्वयं प्रणोदित (सेल्फ प्रोपेल्ड) नभएको: ८४३०.६१.०० --भर्ने वा खाँद्ने (ट्याम्पिङ्ग) वा सुसंहि गर्ने (कम्प्याक्टिङ्ग) यन्त्रावली ८४३०.६९.०० --अन्य ८४.३२ कृषि, बागबानी वा वन सम्बन्धी कार्यका लागि माटो तयार गर्ने वा खेती गर्ने प्रयोजनका यन्त्रावली; घाँसे मैदान वा खेल-मैदान पेल्ने रोलरहरू। ८४३२.१०.०० -हलोहरू (प्लोज) -ह्यारोहरू, स्क्याररफायरहरू, कल्टिभेटरहरू, विडरहरू र होहरू: ८४३२.२१.०० --डिस्क ह्यारो ८४३२.२९.०० --अन्य -बीउ छर्ने, बिरुवा रोप्ने र बिरुवा सार्ने यन्त्रहरू: ८४३२.३१.०० --जमिन खनजोत नगरी सोझै बीउ छर्ने, बिरुवा रोप्ने र बिरुवा सार्ने यन्त्रहरू ८४३२.३९.०० --अन्य -जैविक मल छर्ने (म्यानुअर स्प्रेडर्स) र रासायनिक मलखाद फिँजाउने उपकरणहरू (फर्टिलाइजर डिस्ट्रिब्युटर्स): ८४३२.४१.०० --जैविक मल छर्ने उपकरणहरू ८४३२.४२.०० --रासायनिक मलखाद फिँजाउने उपकरणहरू ८४३२.८०.०० -अन्य यन्त्रावली ८४.३३ बाली काट्ने (हार्वेस्टिङ्ग) वा अन्नको दाना छान्ने (थ्रेसिङ्ग) यन्त्रावली, पराल वा घाँसे पशुदाना (फोडर) बिट्टा पार्ने यन्त्र (बेलर); हरियो घाँस (ग्रास) वा सुकेको घाँस (हे) काट्ने (मोअर्स); शीर्षक ८४.३७ का यन्त्रावली (मेसिनरी) बाहेकका अण्डा, फल वा अन्य कृषि उत्पादनलाई सफा गर्ने (क्लिनिङ्ग), छुट्याउने (सोर्टिङ्ग) वा वर्गीकरण गर्ने (ग्रेडिङ्ग) यन्त्रहरू। -घाँसे चौर, पार्क वा खेल मैदानका घाँस काट्ने उपकरणहरू (मोअर्स): ८४३३.११.०० --शक्ति चालित, तेस्रो समतल घुमेर काट्ने साधन भएको ८४३३.१९.०० --अन्य

८४३३.२०.०० -अन्य घाँस काट्ने उपकरणहरू (मोअर्स), ट्रयाक्टरमा जडान गर्ने कटर बारहरू समेत ८४३३.३०.०० -अन्य घाँस तयार गर्ने (हे मेकिङ्ग) यन्त्रावली ८४३३.४०.०० -पराल वा घाँसे पशुदानालाई बिट्टा बनाउने यन्त्रहरू (बेलर्स), (पिक-अप बेलर्स समेत) -अन्य बाली काट्ने (हार्वेस्टिङ्ग) यन्त्रावली; दाइँ गर्ने वा गेडा झार्ने (थ्रेसिङ्ग) यन्त्रावली ८४३३.५१.०० -- बाली काट्ने र अन्नको दाना झार्ने यन्त्रहरूको संयोजन ८४३३.५२.०० --अन्य अन्नको दाना झार्ने यन्त्रावली ८४३३.५३.०० --जरा वा गानो संकलन गर्ने (हार्वेस्टिङ्ग) यन्त्रहरू ८४३३.५९.०० --अन्य ८४३३.६०.०० -अण्डा, फल वा अन्य कृषि उत्पादनलाई सफा गर्ने (क्लिनिङ्ग), छुट्याउने (सोर्टिङ्ग) वा वर्गीकरण गर्ने (ग्रेडिङ्ग) यन्त्रहरू ८४.३४ दूध दुहुने यन्त्रहरू र दुग्धशाला सम्बन्धी यन्त्रावली (डेरी मेसिनरी)। ८४३४.१०.०० -दूध दुहुने यन्त्रहरू ८४३४.२०.०० -दुग्धशाला सम्बन्धी यन्त्रावली ८४.३५ वाइन, साइडर, फलको रस वा यस्तै पेय पदार्थहरूको उत्पादनमा प्रयोग हुने संपीडक दाब यन्त्र (प्रेस) हरू, पेल्ने यन्त्र (क्रसर) हरू र यस्तै यन्त्रावली। ८४३५.१०.०० -यन्त्रावली ८४.३६ अन्य कृषि सम्बन्धी, बागबानी सम्बन्धी, वनजङ्गल सम्बन्धी, पंक्षीपालन वा मौरीपालन सम्बन्धी यन्त्रावली, यान्त्रिक वा तापीय उपकरण जडान गरिएको अङ्कुरण संयंत्र (जर्मिनेशन प्लान्ट) समेत; पंक्षीहरूको चल्ला काढ्ने र बच्चा हुकाउने यन्त्रहरू (पोल्ट्री इन्क्यूबेटर्स एण्ड ब्रुडर्स)। ८४३६.१०.०० -जनावरहरूको घाँस चारा (एनिमल फिडिङ्ग स्टफ) तयार गर्ने यन्त्रावली -पंक्षीपालन यन्त्रावली; पंक्षीहरूको चल्ला काढ्ने र बच्चा हुकाउने यन्त्रहरू: ८४३६.२१.०० --पंक्षीहरूको चल्ला काढ्ने र बच्चा हुकाउने यन्त्रहरू (पोल्ट्री इन्क्यूबेटर्स एण्ड ब्रुडर्स) ८४३६.२९.०० --अन्य

८४३६.८०.०० -अन्य यन्त्रावली -पार्टपुर्जाहरूः ८४३६.९१.०० --पँीपालन यन्त्रावली वा पँीहरूको चल्ला काढ्ने र बच्चा हुकाउने यन्त्रहरू (पोल्ट्री इन्क्युबेटर्स र ब्रूडर्स) को ८४.३७ बीज (सिड), दाना (ग्रेन) वा सुकेको दलहन सम्बन्धी वनस्पतिहरू सफा गर्ने, पगेल्ने वा वर्गीकरण गर्ने कामका यन्त्रहरू; पेल्ण उद्योग (मिलिङ्ग इण्डष्ट्री) मा प्रयोग हुने यन्त्रावली वा फार्ममा प्रयोग हुने खालका (फार्म-टाइप) यन्त्रावली बाहेकका अन्न (सेरिअल्स) वा सुकेको दलहनको काम निमित्तका यन्त्रावली। ८४३७.१०.०० -बीज (सिड) दाना (ग्रेन) वा सुकेको दलहन वनस्पति (ड्राइड लेग्युमिनस भेजीटेबल्स) सफा गर्ने, छुट्याउने वा वर्गीकरण गर्ने यन्त्रहरू ८४३७.८०.०० -अन्य यन्त्रावली ८४.३८ प्राणीजन्य (एनिमल) बोसो वा तेल वा वनस्पति घिउ (फिक्स्ड भेजीटेबल) वा सूक्ष्मजैविक (माइक्रोबियल) बोसो वा तेलको निष्कर्ण (एक्स्ट्रयाक्सन) वा तयार (प्रिपेरशन) गर्ने निमित्तका यन्त्रावली बाहेक, खाद्य वा पेय पदार्थको औद्योगिक तयारी वा उत्पादनको लागि चाहिने, यस भागमा अन्यत्र उल्लेख गरिएका वा समावेश नभएका यन्त्रावली। ८४३८.१०.०० -बेकरी मेसिनरी (पाउरोटी जस्ता खाद्य परिकार सम्बन्धी यन्त्र) र म्याकरोनी, स्पागेटी वा यस्तै वस्तुहरू उत्पादन गर्ने यन्त्रावली ८४३८.२०.०० -कन्फेक्सनरी, कोको वा चकलेट उत्पादन गर्ने यन्त्रावली ८४३८.३०.०० -चिनी उत्पादन गर्ने यन्त्रावली ८४३८.४०.०० -बीयर उत्पादन गर्ने यन्त्रावली ८४३८.५०.०० -मासु (मिट) वा मासुको लागि पालिएका घरेलु पँीको मासु (पोल्ट्री) तयार गर्ने यन्त्रावली ८४३८.६०.०० -फलहरू, काष्ठफलहरू वा वनस्पतिहरू तयार गर्ने यन्त्रावली -अन्य यन्त्रावली ८४३८.८०.१० ---टी-सिटिङ्ग मेसिन, सि.टि.सि. मेसिन, चिया फर्मेन्टिङ्ग मेसिन, टी-ड्रायर मेसिन, एल.टि.पी. मेसिन ८४३८.८०.९० ---अन्य यन्त्रावली

८४.३९ रेशादार कोशमय पदार्थहरू (फाइब्रस सेलुलोसिक म्याटेरियल) को पल्प बनाउने वा कागि वा कागिगाता बनाउने वा परिष्करण (फिनिसिङ्ग) गर्ने यन्त्रावली। ८४३९.१०.०० -रेशादार कोशमय पदार्थहरूको पल्प बनाउने यन्त्रावली ८४३९.२०.०० -कागि वा कागिगाता बनाउने यन्त्रावली ८४३९.३०.०० -कागि वा कागिगाता परिष्कार गर्ने यन्त्रावली ८४.४० पुस्तकको गाता बाँध्ने (बुक-बाइन्डिङ्ग) यन्त्रावली, पुस्तक सिउने यन्त्रहरू (बुक-सिउइङ्ग मेसिन) समेत। ८४४०.१०.०० -यन्त्रावली ८४.४१ कागिको पल्प, कागि वा कागिगाता तयार गर्ने अन्य यन्त्रावली, सबै किस्मका काट्ने यन्त्रहरू समेत। ८४४१.१०.०० -काट्ने यन्त्रहरु ८४४१.२०.०० -थैला, बोरा वा खाम बनाउने यन्त्रहरू ८४४१.३०.०० -डिब्बा, बट्टा, बक्सा, कन्त्तूर, नली, पीपा वा यस्तै आधानपात्र बनाउने यन्त्रहरू, ढालेर बनाउने (मोल्डिङ्ग) बाहेकका ८४४१.४०.०० -कागिको पल्प, कागि वा कागिगातामा ढलाइ गरी सामान बनाउने यन्त्रहरू ८४४१.८०.०० -अन्य यन्त्रावली ८४.४२ प्लेट, सिलिन्डर वा अन्य मुद्रण गर्ने अवयवहरू तयार गर्नि वा बनाउनका लागि चाहिने यन्त्रावली, औजार र उपकरणहरू (शीर्षक ८४.५६ देखि ८४.६५सम्मका यन्त्रहरू बाहेक); प्लेट, सिलिन्डर र अन्य मुद्रण अवयवहरू; मुद्रण प्रयोजनका लागि तयार पारिएका प्लेट, सिलिन्डर र लिथोग्राफिक स्टोनहरू (जस्तै समतल (प्लेन्टेड), दानादार (ग्रेन) वा चम्काइएको (पोलिस्ड))। ८४४२.३०.०० -यन्त्रावली, औजार र उपकरण ८४.४३ शीर्षक ८४.४२ का प्लेट, सिलिन्डर र छपाईका अन्य अवयवहरूका माध्यमद्वारा गरिने मुद्रण कार्यको लागि प्रयोग हुने मुद्रण गर्ने यन्त्रावली; मुद्रण गर्ने अन्य यन्त्रहरू, प्रतिलिपि उतार्ने यन्त्रहरू, र फ्याक्स गर्ने यन्त्रहरू, संयोजित भएका वा नभएका; तिनका पाटपुर्जाहरू र सहायक उपकरणहरू। -शीर्षक ८४.४२ का प्लेट, सिलिन्डर र छपाईका अन्य अवयवहरूका माध्यमद्वारा गरिने मुद्रण कार्यको लागि प्रयोग हुने मुद्रण गर्ने यन्त्रावली:

८४४३.११.०० --अफसेट मुद्रण यन्त्रावली, रिल-फेड ८४४३.१२.०० --अफसेट मुद्रण यन्त्रावली, शीट-फेड, कार्यालय प्रकारको (अफिस टाइप) (नदोबारेको अवस्थामा एकापट्ट २२ से.मि. भन्दा बढी नभएको र अकोपट्ट ३६ से.मि. भन्दा बढी नभएको नाउ (शीट) हरू प्रयोग हुने) ८४४३.१३.०० --अन्य अफसेट मुद्रण यन्त्रावली ८४४३.१४.०० --लेटर प्रेस मुद्रण यन्त्रावली, रिल फेड, फ्लेक्सोग्राफिक मुद्रण बाहेक ८४४३.१५.०० --लेटर प्रेस मुद्रण यन्त्रावली, रिल फेड बाहेक, फ्लेक्सोग्राफिक मुद्रण बाहेक ८४४३.१६.०० --फ्लेक्सोग्राफिक मुद्रण यन्त्रावली ८४४३.१७.०० --उत्कीर्णन मुद्रण यन्त्रावली (ग्रावुअर प्रिन्टिङ्ग मेसिनरी) ८४४३.१९.०० --अन्य ८४.४४ ८४४४.००.०० मानव निर्मित कपडा पदार्थ (टेक्सटाइल म्याटेरियल) लाई निष्कर्षण गर्ने (एक्सट्रुडिङ्ग), अनुकर्षण गर्ने (ड्रइङ्ग), संरचना मिलाउने (टेक्सचरिङ्ग) वा काट्ने (कटिङ्ग) यन्त्रहरू। ८४.४५ कपडा पदार्थका रेशाहरू (टेक्सटाइल फाइबर्स) तयार पार्ने यन्त्रहरू; बाट्ने, दुगुना बनाउने, वा बटाउने यन्त्रहरू र कपडा पदार्थको धागो उत्पादन गर्ने अन्य यन्त्रावली; कपडालाई नभिलमा बेर्ने (टेक्सटाइल रिलिङ्ग वा वाइन्डिङ्ग) (वेफ्ट वाइन्डिङ्ग समेत) यन्त्रहरू र शीर्षक ८४.४६ वा ८४.४७ का यन्त्रहरूमा प्रयोग गरिने वयनीय धागो (टेक्सटाइल यार्न) तयार पार्ने यन्त्रहरू। -कपडा पदार्थका रेशाहरू (टेक्सटाइल फाइबर्स) तयार गर्ने यन्त्रहरूः ८४४५.११.०० --काइङ गर्ने (काडिङ्ग) यन्त्रहरू ८४४५.१२.०० --कोने (कम्बङ्ग) यन्त्रहरू ८४४५.१३.०० --तान्ने वा रेशको प्युरी बनाउने (ड्रइङ्ग वा रोभिङ्ग) यन्त्रहरू ८४४५.१९.०० --अन्य ८४४५.२०.०० -कपडा पदार्थका धागो बाट्ने (टेक्सटाइल स्पिनिङ्ग) यन्त्रहरू

८४४९.००.९० ---पाट्पुजाङ्हरू

८४.५१ कपडा पदार्थका धागो, कपडा वा कपडा पदार्थका तयारी सामानहरूलाई धुने, सफा गर्ने, निचोर्ने, सुकाउने, इस्त्री लगाउने, प्रेस गर्ने (फ्युजिङ्ग प्रेसहरू समेत), अविरञ्जित गर्ने (ब्लिचिङ्ग), रञ्जित गर्ने (डाइङ्ग), सजाउने (ड्रेसिङ्ग) परिष्करण गर्ने (फिनिसिङ्ग), लेपन गर्ने (कोटिङ्ग) वा संसक्त गर्ने (इम्प्रिग्नेटिङ्ग) यन्त्रावली (शीर्षक ८४.५० का यन्त्रहरू बाहेक) र लिनोलियम जस्ता भुईँ ढाक्ने वस्तुहरूको उत्पादनमा प्रयुक्त आधार कपडा वा अन्य आधारमा लेदो (पेस्ट) लेपन गर्ने यन्त्रहरू; कपडालाई रिलमा बेर्ने, रिलबाट फुकाउने, पट्याउने, काट्ने वा दाँतीदार ढाँचामा काट्ने (पिन्किङ्ग) यन्त्रहरू। -सुकाउने यन्त्रहरू: ८४५१.२९.०० --अन्य ८४५१.३०.०० -इस्त्री गर्ने यन्त्र र प्रेसहरू (फ्युजिङ्ग प्रेसहरू समेत) -इस्त्री लगाउने यन्त्रहरू र प्रेसहरू (फ्युजिङ्ग प्रेसहरू समेत) ८४५१.४०.०० -धुने, अविरञ्जित गर्ने (ब्लिचिङ्ग) वा रञ्जित गर्ने (डाइङ्ग) यन्त्रहरू ८४५१.५०.०० -कपडालाई रिलमा बेर्ने, रिलबाट फुकाउने, पट्याउने, काट्ने वा दाँतीदार ढाँचामा काट्ने (पिन्किङ्ग) यन्त्रहरू ८४५१.८०.०० -अन्य यन्त्रावली

८४.५२ सिलाई मेसिन, शीर्षक ८४.४० को पुस्तक सिउने मेसिन बाहेक; सिलाई मेसिनको लागि विशेष रूपले अभिकल्पित फनिचर, आधारहरू र ढकनीहरू; सिलाई मेसिनका सियोहरू। -अन्य सिलाई मेसिनहरू: ८४५२.२१.०० --स्वचालित एकाईहरू ८४५२.२९.०० --अन्य

८४.५३ काँचो छाला (हाइड, स्किन) वा परिष्कृत छाला (लेदर) तयार गर्ने, प्रशोधन गर्ने (ट्यानिङ्ग) वा सोको काम गर्ने वा काँचो छाला वा परिष्कृत छालाका पाउपोश वा अन्य वस्तुहरू बनाउने वा मर्मत गर्ने यन्त्रावली, सिलाई मेसिन बाहेक।

८४५३.१०.०० -काँचो छाला वा परिष्कृत छाला तयार गर्ने, प्रशोधन गर्ने वा सोको काम गर्ने यन्त्रावली ८४५३.२०.०० -पाउपोश बनाउन वा मर्मत गर्ने यन्त्रावली ८४५३.८०.०० -अन्य यन्त्रावली ८४.५४ धातुकर्म (मेटालजी) मा वा धातुको ढलाई कारखाना (फाउण्ड्री) हरूमा प्रयोग हुने खालका कन्भर्टरहरू, लेडल (डाडु जस्ता औजार) हरू, इन्गट मौल्डहरू र कास्टिङ (ढलाई गर्ने) यन्त्रहरू। ८४५४.१०.०० -कन्भर्टरहरू ८४५४.२०.०० -इन्गट मौल्डहरू ८४५४.३०.०० -कास्टिङ (ढलाई गर्ने) यन्त्रहरू ८४.५५ धातु बेलन गर्ने (मेटल रोलिङ्ग) मिलहरू र तिनका बेलनहरू (रोल्स)। ८४५५.१०.०० -ट्युब मिलहरू -अन्य रोलिङ्ग मिलहरू: ८४५५.२१.०० --ताप वा ताप र शीतको संयोजन (कम्बिनेसन हट एण्ड कोल्ड) ८४५५.२२.०० --शीत (कोल्ड) ८४५५.३०.०० -रोलिङ्ग मिलका बेलनहरू (रोल्स) ८४.५६ पदार्थलाई हटाउने काम (रिमुवल) गर्ने, लेजर वा अन्य प्रकाश वा फोटोन बिम, अल्ट्रासोनिक, इलेक्ट्रो-डिस्चार्ज, इलेक्ट्रो-केमिकल, इलेक्ट्रोन बिम, आयोनिक-बिम वा प्लाज्मा आर्क प्रक्रियाहरूद्वारा कुनै पनि पदार्थको काम गर्ने यन्त्र औजारहरू; वाटर-जेट कटिङ्ग मेसिन। -लेजर वा अन्य प्रकाश वा फोटोन बिम प्रक्रियाहरुद्वारा सञ्चालित: ८४५६.११.०० --लेजरद्वारा सञ्चालित ८४५६.१२.०० --अन्य प्रकाश वा फोटोन बिम प्रक्रियाहरूद्वारा सञ्चालित ८४५६.२०.०० -अल्ट्रासोनिक प्रक्रियाद्वारा सञ्चालित ८४५६.३०.०० -इलेक्ट्रो-डिस्चार्ज प्रक्रियाद्वारा सञ्चालित ८४५६.४०.०० -प्लाज्मा आर्क प्रक्रियाहरूद्वारा सञ्चालित ८४५६.५०.०० -वाटर-जेट कटिङ्ग मेसिनहरू ८४५६.९०.०० -अन्य

८४५९.६९.०० --अन्य ८४५९.७०.०० -भाले पोथी पेंच काट्ने वा घाट बनाउने अन्य मेसिनहरू ८४.६५ काठ, कके, हाड, कडा रबर, कडा प्लास्टिक वा यस्तै कडा पदार्थको काम गर्ने यन्त्र-औजारहरू (किला ठोक्ने, स्टेपल लगाउने, टाँस्ने वा अन्य तरिकाबाट संयोजन गर्ने यन्त्रहरू समेत)। -अन्य: ८४.७० क्याल्कुलेटिङ्ग मेसिनहरू र क्याल्कुलेटिङ्ग कार्य सहितिका पकेट-साइजका आँकडा (डेटा) अभिलेखन (रिकर्डिङ्ग), पुनरुत्पादन (रिप्रोड्युसिङ्ग) र प्रदर्शन (डिस्प्लेइङ्ग) यन्त्रहरू; क्याल्कुलेटिङ्ग साधन समावेश भएका लेखाङ्कन (अकाउण्टिङ्ग) यन्त्रहरू, डाक-अङ्कन यन्त्र (पोस्टेज-स्ट्याम्पिङ्ग मेसिन), टिकट निर्गामी यन्त्र (टिकट-इस्यूइङ्ग मेसिन) र यस्तै यन्त्रहरू; क्यास रजिस्टरहरू। ८४७०.९०.०० -क्यास मेसिन ८४.७४ ठोस रूपमा भएका (पाउडर वा पेस्ट समेत) जमीनको माथिल्लो सतहमा भएका पदार्थ (अर्थ), पत्थर, धाउ वा अन्य खनिज तत्त्वहरूलाई पगेल्ने (सिटिङ्ग), चाल्ने, छुट्याउने, धुने, धुल्याउने, पिँध्ने, मिश्रण गर्ने वा मुछ्ने यन्त्रावली; ठोस खनिज इन्धन, सेरामिकको पेस्ट, कडा निस्केको सिमेन्ट, प्लास्टर गर्ने पदार्थहरू वा अन्य खनिज उत्पादनहरूलाई पाउडर वा पेस्टको रूपमा एकभरि रूपमा थुपाने (एग्लोमरेटिङ्ग), आकार दिने वा ढलाई गर्ने यन्त्रावली; बालुवाबाट ढलाई गर्ने साँचो (फाउण्ड्री मौल्ड) बनाउने यन्त्रहरू। ८४७४.१०.०० -पगेल्ने, चाल्ने, छुट्याउने वा धुने यन्त्रहरू ८४७४.२०.०० -धुल्याउने वन पिँध्ने यन्त्रहरू -मिश्रण गर्ने वा मुछ्ने यन्त्रहरू: ८४७४.३१.०० --कङ्क्रीट वा मोर्टार मिक्सरहरू ८४७४.३२.०० --खनिज तत्त्वहरूलाई बिटुमिनसँग मिश्रण गर्ने यन्त्रहरू ८४७४.३९.०० --अन्य ८४७४.८०.०० -अन्य यन्त्रावली

८४.७५ इलेक्ट्रिक वा इलेक्ट्रोभनिक ल्याम्प, ट्युब वा बल्ब वा फ्ल्यास बल्बहरूलाई काँचको आवरणभित्र जडान गर्ने यन्त्रहरू; काँच वा काँचका सामानहरू निर्माण गर्ने वा तापकार्य (हट वर्किङ्ग) गर्ने यन्त्रहरू। ८४७५.१०.०० -इलेक्ट्रिक वा इलेक्ट्रोभनिक ल्याम्प, ट्युब वा बल्ब वा फ्ल्याश बल्बहरूलाई काँचको आवरणभित्र जडान गर्ने यन्त्रहरू -काँच वा काँचका सामानहरू निर्माण गर्ने वा ताप कार्य (हट वर्किङ्ग) गर्ने यन्त्रहरूः ८४७५.२१.०० --अप्टिकल फाइबर र त्यसको पूर्व रूप (प्रिफोर्म) बनाउने यन्त्रहरू ८४७५.२९.०० --अन्य ८४७५.९०.०० -अन्य

८४.७७ यस भागमा अन्यत्र उल्लेख वा समावेश नभएका, रबर वा प्लास्टिकको काम गर्ने वा यी पदार्थहरूबाट बनाइने वस्तुको निर्माण गर्ने यन्त्रावली। ८४७७.१०.०० -इन्जेक्सन-मोल्डिङ्ग मेसिनहरू ८४७७.२०.०० -निर्गमन गर्ने मेसिन (एक्सट्रुडर) हरू ८४७७.३०.०० -ब्लो-मोल्डिङ्ग मेसिनहरू ८४७७.४०.०० -भ्याकुअम मोल्डिङ्ग मेसिनहरु र अन्य थर्मोफोर्मिङ्ग मेसिनहरू -मोल्डिङ्ग गर्ने वा अरू किसिमले तयार गर्ने (अदरवाइज फोर्मिङ्ग) अन्य यन्त्रावलीः ८४७७.५१.०० --न्यूम्याटिक टायरहरू मोल्डिङ्ग वा रिरुब्रीडिङ्ग गर्नि वा भित्री ट्युबहरू मोल्डिङ्ग गर्नि वा अरू किसिमले तयार गर्निका लागि ८४७७.५९.०० --अन्य ८४७७.८०.०० -अन्य यन्त्रावली (मेसिनरी)

८४.७८ सुर्ती तयार गर्ने वा बनाउने यन्त्रावली, यस भागमा अन्यत्र उल्लेख नभएका वा समावेश नभएका। ८४७८.१०.०० -यन्त्रावली

८४.७९ यस भागको अन्यत्र उल्लेख नभएका वा समावेश नभएका, निर्दिष्ट एकल कार्य (इन्डिभिजुअल फङ्क्सन्स) मात्र सम्पादन गर्ने क्षमता भएका यन्त्र र यान्त्रिक उपकरणहरू।

८४७९.१०.०० -सार्वजनिक कार्य, भवन निर्माण (बिल्डिङ्ग) वा यस्तै कार्य गर्नका लागि प्रयोग हुने यन्त्रावली ८४७९.२०.०० -जीवजन्तुजन्य वा अवाष्पशील वानस्पतिक वा सूक्ष्मजैविक बोसो वा तेल तयार गर्ने वा निकाल्ने यन्त्रावली ८४७९.३०.०० -काठ वा अन्य काष्ठीय (लिग्नियस) पदार्थहरूका पार्टिकल बोर्ड वा फाइबर बिल्डिङ्ग बोर्ड बनाउने प्रेस (दावक यन्त्र)हरू र काठ वा ककिको उपचार गर्ने यन्त्रावली ८४७९.४०.०० -डोरी वा केबुल बनाउने यन्त्रहरू -अन्य यन्त्रहरू र यान्त्रिक उपकरणहरू: ८४७९.८१.०० --धातुको उपचार (ट्रीटिंग) गर्ने यन्त्रहरू, तारलाई कुण्डलीमा बेर्ने वैद्युत्तिक उपकरण समेत ८४७९.८२.०० --मिक्सिङ्ग, निडिङ्ग, क्रसिङ्ग, ग्राइन्डिङ्ग, स्क्रीनिङ्ग, सिफ्टिङ्ग, होमोजेनाइजिङ्ग, इमल्सिफाइङ्ग वा स्टिरिङ्ग गर्ने यन्त्रहरू ८४७९.८३.०० --शीत समस्थिതിക (कोल्ड आइसोस्टेटिक) प्रेसहरू --अन्य: ८४७९.८९.१० ---साबुन उद्योगको मेसिनरी ८४७९.८९.२० ---सिमेन्ट सिलिङ्ग फिलिङ्ग मेसिन ८४७९.८९.३० ---फोहोरमैला प्रशोधन गरी पुनः उत्पादन गर्ने मेसिनरी ८४७९.८९.४० ---गाबेज कम्प्याक्टर मेसिन ८४७९.८९.५० ---औषधि उत्पादन गर्ने मेसिनरी ८४७९.८९.६० ---साइलो ८४७९.८९.७० ---जैविक ईन्धन उत्पादन गर्ने मेसिनरी ८४७९.८९.८० ---जुट वा कपडाबाट झोला उत्पादन गर्ने मेसिनरी ८४७९.८९.९२ ---प्राकृतिक तथा प्राङ्गारिक मल उत्पादन गर्ने मेसिनहरू

८४.८० धातु ढलाइशालाको लागि ढलाइका बक्साहरू; मौल्ड बेसहरू; ढलाइ गर्ने नमूना (मोल्डिङ्ग प्याटनि) हरू; धातु, धातुका कार्बाइड, काँच, खनिज पदार्थहरू, रबर वा प्लास्टिक ढलाइ गर्ने साँचो (मौल्ड) हरू (इन्गट मौल्ड बाहेक)। ८४८०.१०.०० -धातु ढलाइशालाका लागि मोल्डिङ्ग बक्सहरू ८४८०.२०.०० -मौल्ड बेसहरू ८४८०.३०.०० -मोल्डिङ्ग प्याटर्न्स

-धातु वा धातुको कावाइङका लागि ढलाइको साँचो (मौल्ड) हरू: ८४८०.४१.०० --इन्जेक्सन वा कम्प्रेशन किसिमको ८४८०.४९.०० --अन्य ८४८०.५०.०० -काँचका लागि ढलाइको साँचो (मौल्ड) हरू ८४८०.६०.०० -खनिज पदार्थहरूका लागि ढलाइको साँचो (मौल्ड) हरू -रबर वा प्लास्टिकका लागि ढलाइको साँचो (मौल्ड) हरू: ८४८०.७१.०० --इन्जेक्सन वा कम्प्रेशन किसिमका ८४८०.७९.०० --अन्य ८५.०२ इलेकट्रिक जेनेरेटिङ्ग सेटहरू र रोटरी कन्भर्टरहरू -अन्य जेनेरेटिङ्ग सेटहरू: ८५०२.३१.०० --वायु-शक्तिले सञ्चालित (विन्ड-पावर्ड) ८५.०३ शीर्षक ८५.०१ वा ८५.०२ का यन्त्रहरूमा पूर्ण रूपमा वा मुख्यरूपमा प्रयोग गर्निका लागि उपयुक्त पाटपुर्जाहरू। ८५०३.००.१० ---वायु शक्तिले सञ्चालन हुने मेसिनका ८५.०४ विद्युतीय ट्रान्सफर्मरहरू, स्ट्याटिक कन्भर्टरहरू (उदाहरणका लागि, रेक्टिफायर) र इन्डक्टरहरू। ८५०४.४०.९० ---सोलार चार्ज कन्ट्रोलर, ८० प्रतिशत क्षमता भन्दा बढी क्षमता भएको सोलार इन्भर्टर ८५.१४ उद्योगका वा प्रयोगशालाका विद्युतीय फर्नस र ओभनहरू (इण्डक्सन वा डाइइलेक्ट्रिक लसद्वारा काम गर्ने समेत); इण्डक्सन वा डाइइलेक्ट्रिक लसद्वारा पदार्थहरूको तापीय उपचार गर्ने उद्योगका वा प्रयोगशालाका अन्य उपकरणहरू ८५१४.३९.१० ---शवदाह मेसिन ८५.४१ सेमीकन्डक्टर साधनहरू (उदाहरणको लागि डायोडहरू, ट्रान्जिस्टरहरू, सेमीकन्डक्टरमा आधारित ट्रान्सड्यूसरहरू); प्रकाशराही सेमीकन्डक्टर साधनहरू, प्यानेलहरूको रूपमा बनाइएका वा नबनाइएका वा मोड्युलहरूको रूपमा संयोजन गरिएका वा नगरिएका फोटोभोल्टिक सेलहरू समेत; अन्य लाइट-इमिटिङ्ग डायोडहरू (एलइडी) सँग संयोजन गरिएका वा नगरिएका लाइट-इमिटिङ्ग डायोडहरू (एलइडी); माउण्टेड पीजो-इलेक्ट्रिक क्रिस्टलहरू। --अन्य: ८५४१.४९.१० ---सोलार प्यानल र मोड्युल

८७.०२ ड्राइभर समेत १० वा सोभन्दा बढी यात्रुहरू बोक्ने मोटर गाडीहरू। -कम्प्रेसन-इग्निसन इन्टर्नल कम्बष्टन पिस्टन इञ्जिन (डिजेल वा अर्दिजेल) मात्र भएको: ---१० सीट मात्र भएका अन्य मोटर गाडीहरू: ८७०२.१०.४९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन -कम्प्रेसन–इग्निसन इन्टर्नल कम्बष्टन पिस्टन इञ्जिन (डिजेल वा अर्दिजेल) र धक्का दिने विद्युतीय मोटर दुवै भएको: --- १० सीट मात्र भएका अन्य मोटर गाडीहरू: ८७०२.२०.४९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन -स्पार्क-इग्निसन इन्टर्नल कम्बष्टन पिस्टन इञ्जिन र धक्का दिने विद्युतीय मोटर दुवै भएको: ---१० सीट मात्र भएका अन्य मोटर गाडीहरू: ८७०२.३०.४९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन -धक्का दिने विद्युतीय मोटर मात्र भएको: ---१० सीट मात्र भएका अन्य मोटर गाडीहरू: ८७०२.४०.४९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन -अन्य: ---१० सीट मात्र भएका अन्य मोटर गाडीहरू: ८७०२.९०.४९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन ८७.०३ मूलत: मानिसको यातायातको लागि बनेका मोटर कारहरु र अन्य मोटर गाडीहरू (शीर्षक ८७.०२ का बाहेक), स्टेशन वागेन र रेसिङ्ग कार समेत। -अन्य गाडीहरु, स्पार्क-इग्निसन इन्टर्नल कम्बष्टन पिस्टन इञ्जिन मात्र भएको: --सिलिन्डर क्षमता १,००० सी.सी. ननाघ्ने: ---अन्य: ८७०३.२१.९९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन --सिलिन्डर क्षमता १,००० सी.सी. नाघ्ने तर १,५०० सी.सी. ननाघ्ने: ८७०३.२२.९० ----एम्बुलेन्स र शव वाहन --सिलिन्डर क्षमता १,५०० सी.सी. नाघ्ने तर ३,००० सी.सी. ननाघ्ने:

---सिलिन्डर क्षमता १,५०० सी.सी. नाघ्ने तर २,००० सी.सी. ननाघ्ने: ८७०३.२३.१९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन ---सिलिन्डर क्षमता २,००० सी.सी. नाघ्ने तर २,५०० सी.सी. ननाघ्ने: ८७०३.२३.२९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन ---सिलिन्डर क्षमता २,५०० सी.सी. नाघ्ने तर ३,००० सी.सी. ननाघ्ने: ८७०३.२३.३९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन ---सिलिन्डर क्षमता ३,००० सी.सी. नाघ्ने: ८७०३.२४.९० ----एम्बुलेन्स र शव वाहन -अन्य गाडीहरू, कम्प्रेसन-इग्निसन इन्टर्नल कम्बष्टन पिस्टन इन्जिन (डिजेल वा अर्ध डिजेल) मात्र भएका: --सिलिन्डर क्षमता १,५०० सी.सी. ननाघ्ने: ८७०३.३१.९० ---एम्बुलेन्स र शव वाहन --सिलिन्डर क्षमता १,५०० सी.सी. नाघ्ने तर २,५०० सी.सी. ननाघ्ने: ---सिलिन्डर क्षमता १,५०० सी.सी. नाघ्ने तर २,००० सी.सी. ननाघ्ने: ८७०३.३२.१९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन ---सिलिन्डर क्षमता २,००० सी.सी. नाघ्ने तर २,५०० सी.सी. ननाघ्ने: ८७०३.३२.२९ ----एम्बुलेन्स र शव वाहन --सिलिन्डर क्षमता २,५०० सी.सी. नाघ्ने: ८७०३.३३.९० ---एम्बुलेन्स र शव वाहन ८७.०५ मूलतः मानिस वा सामानको परिवहनका लागि अभिकल्पित बाहेक, विशेष प्रयोजनका मोटर गाडीहरू (उदाहरणका लागि, ब्रेक डाउन लरी, क्रेन लरी, आगो निभाउने गाडीहरू, कङ्क्रिट मिक्सर लरी, सडक बढाउने लरी, पानी छर्ने (स्प्रेइङ्ग) लरी, घुम्ती वर्कशप, घुम्ती रेडियोलोजिकल एकाइहरू)। ८७०५.३०.०० -आगो निभाउने गाडीहरू (दमकलहरु) ८७.०६ शीर्षक ८७.०१ देखि ८७.०५ सम्मका मोटर गाडीहरूका लागि इन्जिन जडान गरिएका च्यासिस।

८७०६.००.५० ---विद्युतीय मोटरबाट चल्ने टेम्पोको चेसिस

(आ) अन्य वस्तु तथा सेवाहरू १. शीत भण्डार तथा साइलोमा गरिने कृषि पैदावार भण्डारण बापतको सेवा २. हुलाक सेवा (नेपाल सरकारबाट सञ्चालित मात्र) (क) चिठ्ठीपत्र, पैसा तथा पुभलन्ता परिवहन वा हस्तान्तरण सम्बन्धी सेवा। (ख) चिठ्ठीपत्र, पैसा तथा पुभलन्ता परिवहन हस्तान्तरण सम्बन्धी सेवाको लागि आवश्यक पर्ने अन्य सेवाहरू। ३. नेपाल सरकार, प्रदेश वा स्थानीय तहद्वारा प्रदान गरिने सेवाहरू। ४. वित्तीय सेवा, डिजिटल वित्तीय सेवा शुल्क, बीमा अभिकर्ताले प्रदान गर्ने सेवा, जीवन बीमा सेवा, दुर्घटना बीमा, स्वास्थ्य बीमा, पुनबीमा सेवा, कृषि बाली बीमा, फलफूल बीमा, मौरी बीमा, पशु बीमा, पंक्षी बीमा, मत्स्य बीमा, लघु बीमा, समाशोधन गृह (क्लियरिङ्ग हाउस) सेवा, मुद्रा हस्तान्तरण (मनी ट्रान्सफर), मुद्रा सटही (मनी एक्सचेञ्ज), स्वीफ्ट सेवा, हायर पचेज कारोबार, मनिपे तथा कजात सुरक्षण सेवा, पुँजी बजार व्यवसाय, धितोपत्र व्यवसाय, मचेन्ट्स बैङ्किङ्ग व्यवसाय, कमोडिटी फ्युचर मार्केट र धितोपत्र तथा कमोडिटी दलाल व्यवसाय। ५. नेपालमा विद्युतीय रिक्सा उत्पादन गर्ने उद्देश्यले दर्ता भएका उद्योगले आफ्नो उत्पादन प्रयोजनको लागि पैठारी गर्ने विद्युतीय रिक्सामा प्रयोग हुने शीर्षक ८७.०४ अन्तर्गतका पाटिपुर्जा र सहायक सामग्री। ६. वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रको सिफारिसमा पैठारी हुने सौर्य शक्तिबाट विद्युत् उत्पादन गर्न प्रयोग हुने, सौर्य ताप ऊर्जा उत्पादनमा प्रयोग हुने र सौर्य ऊर्जाबाट मात्र सञ्चालन हुने देहाय बमोजिमका वस्तुहरू। (क) सौर्य ऊर्जाबाट मात्र सञ्चालन हुने तथा सौर्य ताप ऊर्जा उत्पादनमा प्रयोग हुने निम्न उपशीर्षकमा पर्ने वस्तुहरुः ७४१०.२१.००, ७६०७.१९.००, ८४०३.१०.००, ८४०३.९०.००, ८४१२.८०.००, ८४१९.३४.००, ८५१६.६०.११, ८५१६.६०.१२ र ८५१६.६०.१९ (ख) उपशीर्षक ८५०७.६०.०० मा पर्ने लिथियम आयन ब्याट्री र उपशीर्षक ८५०७.९०.०० मा पर्ने ब्याट्री बक्स, ब्याट्री प्याक र सेपरेटर। ७. उद्योग विभागको सिफारिसमा जुट उद्योगले आफ्नो उद्योगको सञ्चालनको लागि पैठारी गर्ने स्पेयर पाट्सि। ८. स्वदेशमै हातले बुनिने स्वीटरमा प्रयोग हुने ऊनी धागो (कृत्रिम र एक्रेलिक बाहेक)। ९. नेपाल सरकार अर्थ मन्त्रालयबाट स्वीकृति प्राप्त भएको कुनै दैवी प्रकोप वा परोपकारको लागि अनुदानमा प्राप्त हुने वस्तुहरू।

१०. यात्रुले ल्याउन र लैजान पाउने भनजी प्रयोगका मालवस्तु सम्बन्धी सूचना अन्तर्गत पैठारी गरिएको भन्सार महसुल नलाग्ने व्यक्तिगत प्रयोजनका वस्तुहरू।

११. जल, सौर्य तथा वायुबाट विद्युत उत्पादन, वितरण र प्रसारण लाइन आयोजनाको लागि आवश्यक पर्ने निर्माण उपकरण, मेसिनरी औजार, उच्च भण्डारण क्षमताका ब्याट्री र सोसँग सम्बन्धित पार्टपुर्जा तथा त्यस्ता उपकरण निर्माण गर्न आवश्यक पर्ने कच्चा पदार्थ (स्टील सिट), विष्फोटक पदार्थ, लगानी बोर्डको स्वीकृतिमा सञ्चालन हुनेको हकमा सो बोर्डको, वैकल्पिक ऊर्जा प्रविधि केन्द्रको स्वीकृतिमा सञ्चालन हुनेको हकमा सो केन्द्रको र अन्य आयोजनाको हकमा (नेपाल विद्युत प्राधिकरणबाट सञ्चालन हुने आयोजना समेत) विद्युत विकास विभागको सिफारिसमा सम्बन्धित आयोजना वा सोको ठेकेदार वा आयोजनाको प्रबन्धकले पैठारी गरी आयोजनालाई आपूर्ति गर्दा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिइनेछ।

१२. संवत् २०८२ साल चैत महिनासम्म वित्तीय व्यवस्थापन (फाइनान्सियल क्लोजर) सम्पन्न भएका दुई सय मेगावाट भन्दा बढी क्षमताका जलाशय तथा अर्धजलाशययुक्त जलविद्युत आयोजनाको लागि लगानी बोर्डबाट स्वीकृत हुनेको हकमा सो बोर्डको र अन्यको हकमा (नेपाल विद्युत प्राधिकरणबाट सञ्चालन हुने आयोजना समेत) विद्युत विकास विभागको सिफारिसमा सम्बन्धित आयोजनाको प्रबन्धक, आयोजना वा सोको ठेकेदारले पैठारी गर्ने निर्माण उपकरण, प्लान्ट, मेसिनरी औजार एवं सोको सम्बन्धित पार्टपुर्जा, विष्फोटक पदार्थ, पेनस्टक पाइप तथा स्टील प्लेटहरूमा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिइनेछ। तर यस बुँदा बमोजिम सिफारिस गर्दा जलविद्युत आयोजनाको विस्तृत इन्जिनियरिङ्ग डिजाइन प्रतिवेदनमा उल्लिखित परिमाण अनुसार सिफारिस गर्नु पर्नेछ।

१३. कूटनीतिक नियोग तथा दातृ संस्थाले कूटनीतिक सुविधा वा महसुल सुविधामा पैठारी गरेका सुरु उत्पादन वर्षले दश वर्ष ननाघेका सवारी साधन कुनै आयोजनाको स्वीकृत वार्षिक कार्यक्रम अनुरूप आयोजनालाई नै हस्तान्तरण गरी सरकारी नम्बर प्लेटमा परिवर्तन गर्दा वा कुनै आयोजनाको नाममा पूर्ण वा आंशिक महसुल सुविधामा (लगत वा बैङ्क ग्यारेण्टीमा पैठारी गरेका बाहेक) पैठारी भएका सुरु उत्पादन वर्षले दश वर्ष ननाघेका सवारी साधन आयोजना समाप्तिपछि नेपाल सरकार, अर्थ मन्त्रालयको स्वीकृति लिई सरकारी नम्बर प्लेटमा परिवर्तन गरी सरकारी निकायमा हस्तान्तरण गर्दा मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्ने छैन।

१४. कूटनीतिक नियोग, परियोजना, व्यक्ति र अन्य सरकारी निकाय तथा गैरसरकारी सङ्घ संस्थाले महसुल सुविधामा पैठारी गरेको सुरु उत्पादन वर्षले १० वर्ष नाघेको वा कूटनीतिक नियोग र कूटनीतिक कर्मचारीले प्रयोग गरेको दुर्घटना वा प्राविधिक कारणले सञ्चालन हुन नसक्ने पुराना सवारी साधन अर्थ मन्त्रालयको स्वीकृतिका लागि पुनः प्रयोग हुन नसक्ने गरी स्क्र्याप गरी रजिष्ट्रेशन रद्द गर्न चाहेमा त्यस्तो सवारी साधनमा मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्ने छैन।

१५. निजी प्रयोगको लागि नेपाली नागरिकले मूल्य अभिवृद्धि कर छुटमा पैठारी गरिएका सवारी साधनका धनीको मृत्यु भई सवारी साधनलाई निजीको पति वा पत्नीको नाममा नामसारी गर्दा विभागको स्वीकृतिको आधारमा त्यस्ता सवारी साधनहरूमा लाग्ने मूल्य अभिवृद्धि कर छुट हुनेछ।

१६. नेपाल सरकार, शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयको सिफारिसमा सामुदायिक शिक्षण संस्थाले विद्यार्थीहरु ओसारपसार गर्ने प्रयोजनको लागि तीस सीट वा सोभन्दा बढी क्षमताको एक थान बस आयात गर्दा लाग्ने मूल्य अभिवृद्धि कर छुट हुनेछ। यसरी सुविधामा आयात गरिएको सवारी साधन दश वर्षसम्म बिक्री विवरण, हस्तान्तरण र नामसारी गर्न पाइने छैन। दश वर्ष नपुगी नामसारी, बिक्री वा कुनै किसिमले हक हस्तान्तरण गरेमा प्रचलित कानून बमोजिम पूरै मूल्य अभिवृद्धि कर लाग्नेछ।

१७. बण्डेड वेयर हाउस वा नगद धरौटी (पासबुक) को सुविधा नभएका उद्योगहरूले आफूले निकासी गर्ने मालवस्तु उत्पादनको लागि आवश्यक पर्ने कच्चा पदार्थ, सहायक कच्चा पदार्थ एवं नेपालमा उत्पादन नहुने प्याकिङ्ग मेटेरियल पैठारी गरी सोबाट उत्पादित तयारी मालवस्तु तोकिएको अवधिभित्र तोकिएको प्रक्रिया अनुसार निकासी गरेमा त्यस्ता कच्चा पदार्थ, सहायक कच्चा पदार्थ एवं प्याकिङ्ग मेटेरियल पैठारी गर्दा भन्सार बिन्दुमा लागेको कर नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी सोही सूचनामा तोकिए बमोजिमका मालवस्तुमा तोकिए बमोजिमको मितिदेखि तोकिए बमोजिमको समयावधिमा भन्सार बिन्दुबाटै मूल्य अभिवृद्धि कर फिर्ता दिइनेछ।

१८. ब्याट्रीको पुनः प्रशोधन गर्ने उद्योगले सो प्रयोजनको लागि खरिद गर्ने मेसिन।

१९. नियत प्रयोजनको लागि उत्पत्तिको प्रमाणपत्र जारी गर्ने सेवा। २०. औद्योगिक क्षेत्र वा औद्योगिक ग्राम निर्माण वा स्थापनाका लागि आवश्यक पर्ने उपकरण, मेसिनरी औजार, पार्टपुर्जा तथा निर्माण सामग्री लगानी बोर्डको सिफारिसमा त्यस्तो क्षेत्र वा ग्राम निर्माण वा स्थापना गर्ने व्यक्ति वा सो को ठेकेदारले पैठारी गर्दा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिइनेछ। यस बुँदा बमोजिम सिफारिस गर्दा औद्योगिक क्षेत्र वा औद्योगिक ग्राम निर्माण वा स्थापनाको विस्तृत इन्जिनियरिङ्ग डिजाइन प्रतिवेदनमा उल्लिखित परिमाण अनुसार सिफारिस गर्नु पर्नेछ। २१. विद्युतीय सवारी साधन चार्जिङ्ग मेसिन उत्पादन वा एसेम्बलिङ्ग गर्ने उद्योगले उद्योग विभागको सिफारिसमा पैठारी गर्दा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिइनेछ। २२. काठ तथा काठजन्य सामग्रीको सिजनिङ्ग गर्ने उद्योगलाई आवश्यक पर्ने मिल मेसिनरी उद्योग विभागको सिफारिसमा पैठारी गर्दा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिइनेछ। २३. फुटबल, क्रिकेट तथा बहुउद्देश्यीय रंगशालाको पूर्वाधार निर्माणका लागि आवश्यक पर्ने मेसिन, यन्त्र तथा उपकरण शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालयको सिफारिसमा पैठारी गर्दा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिइनेछ। २४. ग्रीन हाइड्रोजन उत्पादनको लागि आवश्यक पर्ने मेसिन, यन्त्र तथा उपकरण ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयको सिफारिसमा पैठारी गर्दा मूल्य अभिवृद्धि कर छुट दिइनेछ। २५. सुन वा चाँदीका गरगहना तथा वस्तु निर्माण गर्दा लाग्ने ज्याला।

समूह १२: भवन र जग्गा घर र जग्गाको खरिद बिक्री तथा बहाल (होटल, गेष्टहाउस र एपाटिमेण्टले उपलब्ध गराउने होटल, गेष्ट हाउस सरहको व्यावसायिक रुपमा सञ्चालित निकायले उपलब्ध गराउने सेवा बाहेक)

समूह १३: बाजी, क्यासिनो र चिट्ठा बाजी वा जुवा खेलाउनका निमित्त प्रदान गरिने सुविधा सम्बन्धी क्रियाकलाप, चिट्ठा।

द्रष्टव्यः (१) माथि समूह १ देखि ११ सम्मका मालवस्तुको हकमा चार अङ्कको शीर्षक अन्तर्गत आठ अङ्कको उपशीर्षकमा नाम वा विवरण उल्लेख भएका मालवस्तुका हकमा उपशीर्षक तथा मालवस्तुको नाम वा विवरण दुवै मिलेको भए मात्र कर छुट हुने र “अन्य” उपशीर्षक अन्तर्गत पर्ने किटानी नाम वा विवरण उल्लेख नभएका मालवस्तुलाई छुट दिन बाधा पर्ने छैन। कर छुट गरिएका वस्तु तथा सेवाको व्याख्या तथा वस्तुको हामोनाइज्ड कोड आवश्यकता अनुसार भन्सार विभागसँग परामर्श लिई विभागले थपघट तथा परिमार्जन गर्न सक्नेछ। (२) कर लाग्ने वस्तुमा कुनै छुट वा कर फिर्ता दिन मनासिब देखिएमा नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी छुट दिन सक्नेछ।

अनुसूची–२ (दफा ७ को उपदफा (२) सँग सम्बन्धित) शून्य दरमा कर लाग्ने वस्तु तथा सेवा

१. निर्यात हुने वस्तु: वस्तुको आपूर्ति देहाय बमोजिम भएको छ भन्ने कुरा प्रमाणित भएमा,- (क) निर्यात गरेको, वा (ख) नेपाल बाहिर गन्तव्य स्थान भएको अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा ककस्टोरको रूपमा राखिएको, वा (ग) नेपाल बाहिर गन्तव्य स्थान भएको अन्तर्राष्ट्रिय उडानमा खुदा बिक्री, आपूर्ति वा उपभोग गर्नका लागि राखिएको।

२. नेपाल बाहिरको व्यक्तिलाई आपूर्ति हुने सेवा: (क) नेपालभित्र बसोबास भएको व्यक्तिले नेपालमा कुनै व्यावसायिक कारोबार, व्यावसायिक प्रतिनिधित्व वा कानूनी रूपमा मान्य प्रतिनिधि नभएको नेपाल बाहिरका व्यक्तिलाई आपूर्ति गरेको सेवा, (ख) नेपालभित्र बसोबास भई दिलाएको व्यक्तिले नेपाल बाहिर बसोबास भएको व्यक्तिलाई गरेको वस्तु वा सेवाको आपूर्ति।

३. नेपाल सरकार, परराष्ट्र मन्त्रालयको सिफारिसमा कूटनीतिक सुविधा प्राप्त व्यक्ति वा नियोगले तथा महसुल सुविधा प्राप्त कूटनीतिक नियोगमा कार्यरत व्यक्तिले पैठारी गर्ने वस्तु तथा सेवा।

४. साविकको कुनै सन्धि वा सम्झौतामा पैठारी गर्दा भन्सार छुट प्रदान गरिएको भए सम्बन्धित आयोजनाको सिफारिसमा ती सन्धि वा सम्झौता बहाल रहे सम्म दिलाएका करदातासँग स्थानीय खरिद गरेमा त्यस्तो आपूर्तिमा शून्य दरको सुविधा प्रदान गरिनेछ।

५. प्रचलित कानून बमोजिम स्थापना भएको विशेष आर्थिक क्षेत्रमा सञ्चालन भएको उद्योगलाई बिक्री गरिने कच्चा पदार्थ तथा उत्पादित सामान।

६. देहाय बमोजिमका व्यक्तिको लागि आवश्यक पर्ने मेसिनरी औजारहरू र तिनका पाटपुर्जा, यन्त्र उपकरणहरू, निर्माण सामग्री, पेनस्टक पाइप वा सो बनाउन प्रयोग हुने फलामे पाता स्थानीय उद्योगबाट उत्पादन हुने छ भने सोही उद्योगबाट सम्बन्धित व्यक्ति वा सोको ठेकेदारलाई आपूर्ति गर्ने भएमा देहायका निकायको सिफारिसमा विभागले तोकेको प्रक्रिया बमोजिम त्यस्तो उद्योगलाई सो कारोबारमा शून्य दरको सुविधा प्रदान गरिनेछः- (क) जल, सौर्य तथा वायुबाट सञ्चालित विद्युत आयोजनाका लागि लगानी बोर्ड नेपालको स्वीकृतिमा सञ्चालन हुनेको हकमा सो बोर्डको, वैकल्पिक ऊर्जा प्रवर्द्धन केन्द्रको

स्वीकृतिमा सञ्चालन हुनेको हकमा सो केन्द्रको र अन्य आयोजनाको हकमा विद्युत विकास विभागको सिफारिसमा। (ख) प्राङ्गारिक तथा प्राकृतिक मल उत्पादन गर्ने उद्योगको हकमा उद्योग विभागको सिफारिसमा। (ग) औद्योगिक क्षेत्र वा औद्योगिक ग्राम निर्माण वा स्थापना गर्नेको हकमा लगानी बोर्ड नेपालको सिफारिसमा।"

७. घरेलु तथा साना उद्यमीहरूले स्वदेशमा उत्पादन गरेका मूर्तिकला, चित्रकला, वास्तुकला र त्यस्तै प्रकारका अन्य हस्तकलाहरूका सामान नेपालका स्वीकृत निर्यात गृह (एक्सपोर्ट ट्रेडिङ हाउस) मार्फत विदेश निकासी गरेमा त्यस्ता सामान उत्पादन गर्दा प्रयोग भएका कच्चा पदार्थमा भिरेको मूल्य अभिवृद्धि कर विभागले तोकेको प्रक्रिया पूरा गरेपछि फिर्ता दिइनेछ। ८. अपाङ्गता भएको व्यक्तिले प्रयोग गर्न मिल्ने गरी बनाइएको स्कुटर। ९. नेपाल सरकार, अर्थ मन्त्रालयबाट कर छुटको सहमति लिई सम्पन्न भएको द्विपक्षीय वा बहुपक्षीय सम्झौता बमोजिम नेपालमा आयोजना सञ्चालन गर्ने सिलसिलामा आवश्यक पर्ने स्वीकृत मास्टर लिस्ट बमोजिमका मेसिनरी, उपकरण र निर्माण सामग्री स्वदेशी उद्योगबाट उत्पादन हुने हुँदै सोही उद्योगबाट सम्बन्धित आयोजनामा सोझै वा सो आयोजनाको ठेकेदारमार्फत आपूर्ति गर्ने भएमा त्यस्तो आपूर्तिमा विभागले तोकेको प्रक्रिया बमोजिम त्यस्तो उद्योगलाई सो कारोबारमा शून्य दरको सुविधा प्रदान गरिनेछ। १०. नेपाल सरकार, वन तथा वातावरण मन्त्रालय, वातावरण विभागको सिफारिसमा विद्युतीय सवारीमा प्रयोग हुने स्वदेशी उद्योगबाट उत्पादन भएको उपशीर्षक ८५०७.२०.०० मा पर्ने डिप साइकल लिड एसिड ब्याट्री।